Ikbenbint.nl

Definitie

Het betonvolume is de hoeveelheid beton die nodig is om een element of constructie te realiseren, uitgedrukt in kubieke meters (m³) en bepaald door de afmetingen (lengte × breedte × hoogte of dikte) van het te storten onderdeel.

Omschrijving

Het betonvolume vormt de basis voor het bestellen van betonmortel en het bepalen van de benodigde hoeveelheden materiaal en wapening. Het wordt berekend door de lengte, breedte en hoogte (of dikte) van een element met elkaar te vermenigvuldigen; bij complexe vormen wordt het element opgedeeld in eenvoudige deelvolumes die vervolgens worden opgeteld. Het volume wordt doorgaans uitgedrukt in kubieke meters en vormt de eenheid waarin betonmortel wordt geleverd en afgerekend. Naast het nettovolume van het element moet in de praktijk rekening worden gehouden met verliezen en met de ruimte die wapening inneemt, zodat de daadwerkelijk te bestellen hoeveelheid beton iets hoger ligt dan het theoretische volume.

Uitvoering van de betonvolumeberekening

De berekening begint doorgaans bij de tekening. lengte, breedte en dikte van het element worden opgemeten of overgenomen uit het bestek, waarna de drie maten met elkaar worden vermenigvuldigd. Bij een rechthoekige funderingsbalk van 6 meter lang, 0,4 meter breed en 0,5 meter hoog kom je uit op 1,2 m³. Dat is het netto volume.

Complexe vormen vragen een andere aanpak. Een L-vormige keerwand of een trapezevormig profiel wordt opgesplitst in eenvoudige deelvolumes, die vervolgens bij elkaar worden opgeteld. Ook ronde elementen, zoals kolommen of buizen, worden via de bekende oppervlakteformule omgerekend naar een volume in kubieke meters.

Wat er vervolgens gebeurt, is minstens zo bepalend. Het theoretische volume is zelden het volume dat daadwerkelijk wordt besteld. Wapening neemt ruimte in beslag, en dat scheelt bij drukbewapende elementen al snel enkele procenten. Daar komen verliezen bij: beton dat in de pomp of kruiwagen achterblijft, morsen bij het storten, een bekisting die net iets meer inhoudt dan gedacht. Bij grotere stortingen wordt daarom een toeslag aangehouden, vaak in de orde van enkele procenten tot een tiental procent, afhankelijk van de complexiteit van het werk.

Bij meerdere identieke elementen, denk aan een rij funderingspalen of een serie lateien, wordt het volume per element bepaald en vermenigvuldigd met het aantal. De som daarvan vormt de bestelhoeveelheid. Afronding gebeurt in de praktijk naar boven, want te weinig beton op het werk is een duurder probleem dan een kuub te veel.

De uitkomst van de berekening is tegelijk de basis voor de afrekening: betonmortel wordt per kubieke meter geleverd en gefactureerd. Een kleine afwijking in de invoer, een dikte die net anders is uitgevoerd dan getekend, vertaalt zich direct in het factuurbedrag. Dat maakt het opmeten vooraf, en het controleren van de leverbonnen achteraf, onderdeel van dezelfde handeling.

Oorzaken van afwijkingen in het betonvolume

Een betonvolume dat achteraf niet klopt, komt zelden uit één bron. Het zijn meestal kleine dingen die zich opstapelen. Een dikte die op de tekening 300 millimeter is en op de bouwplaats 320 wordt. Een bekisting die bij het storten iets doorbuigt. Of een element dat net even langer is uitgevoerd omdat de maatvoering ter plaatse moest worden aangepast.

Wapening is een vaste factor die het netto volume verkleint. Bij zwaar bewapende elementen kan het aandeel staal oplopen tot enkele procenten van het bruto volume. Wordt daar bij de bestelling geen rekening mee gehouden, dan resteert na het storten een tekort. In dezelfde categorie vallen de verliezen tijdens de uitvoering: beton dat in de stortkoker of pomp achterblijft, morsen naast de bekisting, of een stort die niet volledig wordt benut omdat de levering eerder stopt dan gepland.

Ook meetfouten spelen een rol. Een verkeerd overgenomen maat uit het bestek, een omrekeningsfout van millimeters naar meters, of een vergeten deelvolume bij een complexe vorm. Bij trapezevormige of afgeschuinde profielen wordt nog wel eens volstaan met een globale schatting, terwijl de afwijking ten opzichte van de werkelijke vorm aanzienlijk kan zijn.

Gevolgen voor uitvoering en afrekening

Te weinig beton besteld betekent een onderbreking van de stort. Bij een doorgaande stort, bijvoorbeeld een vloer of een funderingsbalk, is dat problematisch: een koude naad tussen twee stortfasen verzwakt de constructie en vraagt om extra maatregelen. Nabestellen kost tijd, en de mortelcentrale levert niet altijd binnen het gewenste tijdsbestek. Bij kleine volumes is nabestellen economisch vaak niet eens mogelijk.

Aan de andere kant van de balans: te veel beton betekent verspilling en extra kosten, want wat resteert moet worden afgevoerd of gestort als afval. Betonmortel wordt per kubieke meter geleverd en gefactureerd, dus elke afwijking in het berekende volume slaat direct neer in het factuurbedrag. Een structurele afwijking tussen berekend en werkelijk volume werkt door in de nacalculatie van het project en kan bij herhaling wijzen op een systematische fout in de opmeting of in de aannames over verliezen.

Bij meerwerk of minderwerk tussen opdrachtgever en aannemer is het betonvolume bovendien een discussiepunt. Leverbonnen vormen dan het verificatiemiddel: het werkelijk geleverde volume wordt vergeleken met het berekende volume, en het verschil moet worden verklaard. Zonder betrouwbare berekening vooraf is die verklaring lastig te geven.

Soorten betonvolume naar berekeningswijze

In de praktijk wordt onderscheid gemaakt tussen het theoretisch of netto volume en het bestelvolume. Het netto volume volgt rechtstreeks uit de afmetingen van het element. Het bestelvolume is datzelfde getal plus een toeslag voor wapening en verliezen. Soms wordt ook gesproken van bruto volume, waarmee het volume inclusief wapening en omliggende ruimte wordt bedoeld, verwar dat niet met het netto betonvolume, want het bruto volume is groter dan wat daadwerkelijk aan betonmortel nodig is.

Bij elementen met een eenvoudige geometrie (balken, kolommen, vloeren, wanden) volstaat een enkele vermenigvuldiging. Bij samengestelde vormen wordt het totale volume opgebouwd uit deelvolumes. Dat onderscheid is geen formeel onderscheid in de norm, maar wel een praktisch onderscheid dat de berekening bepaalt.

Volume per element of per stort

Een tweede indeling betreft het aggregatieniveau. Het volume per element geldt voor één losse balk, kolom of prefabonderdeel. Het stortvolume daarentegen betreft de totale hoeveelheid beton die in één keer wordt aangevoerd en verwerkt, ook als die over meerdere elementen wordt verdeeld. Bij een doorgaande stort van een vloer met balken is het stortvolume bepalend voor de bestelling, niet het volume per afzonderlijk element.

Die twee worden nog wel eens door elkaar gehaald, met name bij projectmatige berekeningen waarin per element wordt opgeteld maar vergeten wordt dat een deel van het beton in dezelfde stort verdwijnt.

Verwante begrippen en naamsverwarring

Betonvolume wordt soms verward met betonhoeveelheid of met de bestelhoeveelheid. In feite is betonvolume de geometrische basis; de bestelhoeveelheid is het volume plus toeslag. Ook het begrip inhoud van de bekisting komt dicht in de buurt, maar dat is het volume dat de bekisting omsluit, niet per definitie het volume beton dat erin gaat, wapening en uitsparingen verkleinen dat.

Verder wordt in bestekken en bij afrekening gesproken over het geleverde volume, hetgeen blijkt uit de leverbonnen. Dat is een administratief gegeven, geen geometrisch volume, en de vergelijking tussen beide is juist waar het in de nacalculatie om draait.

Voorbeelden uit de praktijk

Een aannemer die een rij van twintig funderingspalen slaat, rekent eerst één paal door. Diameter 0,35 m, lengte 6 m, samen ongeveer 0,58 m³ per paal. Vermenigvuldigd met twintig kom je op bijna 12 kuub. Op de leverbon staat vervolgens 12,6 m³, want er is toeslag bijgerekend voor wapening en verlies in de stortkoker. Geen fout, wel een verschil dat je moet kunnen verklaren.

Bij een renovatie van een jaren-zeventig woning moet een latei worden vervangen. Het element is 2,4 meter lang, 0,2 meter hoog en 0,1 meter diep. Nog geen halve kuub. Toch wordt hier een minimale afname gehanteerd door de mortelcentrale, of er wordt volstaan met zakken beton uit de bouwmarkt. Het theoretische volume is dan niet de maatgevende factor; de logistiek is dat wel.

Complexer wordt het bij een trapezevormige keerwand. De wand loopt van 0,25 meter dik onderaan naar 0,15 meter bovenaan, over een hoogte van 1,8 meter en een lengte van 12 meter. Wie hier één gemiddelde dikte pakt en die vermenigvuldigt, zit er zomaar tien procent naast. Opdelen in een rechthoek plus een driehoek, dan optellen. Dat is het werk.

En dan de vloer met balken. Drie balken van 5 meter, een vloerveld van 5 bij 6 meter, dikte 0,25 meter. Wie per element rekent en de balken en het vloerveld netjes optelt, heeft het stortvolume, mits er in één keer wordt gestort. Wordt er in twee fasen gestort, dan geldt per fase een eigen bestelhoeveelheid met eigen toeslag. Hetzelfde geometrische totaal, andere bestelling.

Regelgeving en normen rond betonvolume

Voor het bepalen en verrekenen van betonvolume zijn geen specifieke wettelijke voorschriften die het rekenwerk zelf voorschrijven. Wel raakt het onderwerp aan een paar kaders die je als professional tegenkomt. De NEN 6720 (voorschriften beton, constructieve eisen) stelt eisen aan betonconstructies, waaronder minimale afmetingen en dekking op wapening. Die dekking beïnvloedt indirect het netto betonvolume, want wapening en dekking bepalen hoeveel ruimte er werkelijk overblijft voor mortel.

De Europese betonnorm NEN-EN 206 vormt het kader voor de samenstelling en levering van betonmortel. Daarin staat onder meer dat beton per volume of per massa wordt verrekend, en hoeveel tolerantie er geldt op de geleverde hoeveelheid. Die toleranties zijn relevant: een leverancier mag binnen bepaalde marges afwijken van de bestelde kuubs, en dat verklaart waarom de leverbon zelden exact het berekende getal toont.

Op het gebied van aanbesteding en afrekening geldt bij publieke opdrachten het Aanbestedingsrecht en bij private bouw de UAV 2012 (Uniforme Administratieve Voorwaarden). De UAV bevat bepalingen over meer- en minderwerk en over verrekening op basis van opmeting. Het betonvolume is dan een verrekenbare grootheid, mits de opmeting volgens de overeengekomen methode gebeurt.

Voor de uitvoering van betonwerk zijn daarnaast de veiligheidsvoorschriften van de Arbowet van toepassing, met name bij het storten en het werken met bekisting. Dat raakt het volume niet direct, maar wel de manier waarop een stort wordt gepland en opgedeeld. Een te grote stort ineens brengt andere risico's mee dan een gefaseerde stort.

Link gekopieerd!