Blaasjes

Je herkent het meteen: die kleine, soms nauwelijks zichtbare, maar o zo storende bolletjes op een vers geschilderd oppervlak. Blaasjes, of luchtbellen zoals ze ook genoemd worden, zijn een veelvoorkomend fenomeen, geen zeldzaamheid, en ze duiken op in de meest uiteenlopende afwerklagen – van de strakke lak op een kozijn tot een robuuste coating op een betonvloer, en zelfs in pleisterwerk. De kern van het probleem? Lucht, vocht of oplosmiddelen die ingesloten raken en onder druk een weg naar buiten zoeken. Dit kan bijvoorbeeld gebeuren wanneer de oppervlaktelaag te snel droogt onder invloed van directe zonlichtinstraling of een stevige wind, terwijl de onderliggende lagen nog vloeibaar zijn. Maar ook een te dik aangebrachte verflaag of het schilderen op een poreuze ondergrond, denk aan houtsoorten zoals meranti of merbau, waar de poriën lucht vasthouden die bij opwarming uitzet, kan de boosdoener zijn. Grote temperatuurverschillen tussen de ondergrond en het applicatiemateriaal, of simpelweg een opeenstapeling van te veel, te dikke, of niet goed uitgeharde lagen over elkaar heen, creëren interne spanningen die uiteindelijk leiden tot de vorming van deze ongewenste bellen.

De vorming van blaasjes is zelden eenduidig; vaak betreft het een samenspel van factoren, inherent aan het applicatieproces en de omgevingscondities. De kern van het probleem ligt in de insluiting van gassen of vloeistoffen. Dit kan zuiver lucht zijn, meegetrokken tijdens het aanbrengen, of vocht en oplosmiddelen die nog in de ondergrond of in eerdere lagen aanwezig zijn. Wanneer de toplaag van een aangebracht materiaal – of dit nu verf, pleisterwerk of een coating betreft – te snel uithardt, bijvoorbeeld door hoge temperaturen, directe zoninstraling of sterke luchtcirculatie, wordt de weg naar buiten voor deze ingesloten componenten afgesneden. De onderliggende, nog vloeibare lagen bevatten dan gassen of dampen die, onder toenemende druk, zich een weg banen en bellen creëren. Het is een strijd tegen de klok: de huid is te snel gesloten, de adem van het materiaal zit gevangen.

Poreuze ondergronden, denk aan bepaalde houtsoorten zoals meranti of merbau, dragen eveneens bij aan dit fenomeen. Ze bevatten van nature lucht in hun poriën. Wanneer zo'n ondergrond opwarmt na het aanbrengen van een verse laag, zet de ingesloten lucht uit. Deze uitzettende lucht drukt tegen de nog zachte, onvoldoende uitgeharde afwerklaag, met blaasvorming als direct gevolg. Ook de applicatiemethode speelt een rol; een te dikke laagdikte kan de ontsnapping van ingesloten stoffen bemoeilijken. Het achtereenvolgens aanbrengen van meerdere lagen zonder adequate tussentijdse uitharding creëert interne spanningen, een broeikas voor bellen. En dan zijn er nog significante temperatuurverschillen tussen de ondergrond en het applicatiemateriaal, een minder voor de hand liggende, maar niet minder invloedrijke oorzaak.

De directe gevolgen van blaasjes zijn in de eerste plaats van esthetische aard. Het eens zo gladde, strakke oppervlak verandert in een onregelmatig geheel, bezaaid met storende bultjes of, nadat ze zijn opengebarsten, kleine kraters. Voorbij het visuele aspect tasten deze blaasjes de functionaliteit van de aangebrachte laag aan. Ze doorbreken de continuïteit van de beschermende film. Hierdoor kan de onderliggende constructie potentieel minder goed beschermd zijn tegen schadelijke invloeden, zoals vocht, chemicaliën of mechanische slijtage. Een verflaag met blaasjes op een buitendetaillering kan bijvoorbeeld leiden tot een versnelde degradatie van de ondergrond. Bij vloercoatings vormen gebarsten blaasjes zwakke punten die vroegtijdig kunnen slijten onder belasting.

Blaasjes, een term die weinig aan de verbeelding overlaat, kent in de praktijk van de bouw en afwerking vooral synoniemen die de essentie niet veranderen. 'Luchtbellen', dat hoor je vaak. En terecht, want de inhoud is meestal lucht, ingesloten of opstijgend. Toch is het meer dan alleen lucht; ook vocht of oplosmiddelen kunnen zo’n bolling veroorzaken, vandaar de bredere term 'blaasjes'. Of het nu gaat om een 'verfblaasje', een 'coatingbel' of een 'gipsblaas' in stucwerk, de visuele verstoring en de onderliggende problematiek blijven in de kern identiek.

Soms, heel soms, ontstaat er verwarring met termen als 'pinholes' of 'naaldgaatjes'. Maar hier zit een nuanceverschil: 'blaasjes' zijn de bellen zelf, de opstaande bollingen. Een 'pinhole' of 'naaldgaatje' is de kleine opening of het kratertje dat overblijft nadat zo’n blaasje is opengebarsten. Het is dus niet zozeer een andere variant van een blaasje, eerder het resultaat ervan, de schade die achterblijft wanneer de ingesloten lucht of damp ontsnapt en de toplaag niet meer sluit. Belangrijk verschil, zeker bij inspectie of schadeherstel.

Je kent het wel, die momenten waarop je denkt dat het werk perfect is, en dan zie je ze opduiken: die ongewenste blaasjes. Een klassieker is het schilderen van een donker gekleurde voordeur, op een zonnige, windstille dag. De zon brandt op het oppervlak, de verf droogt razendsnel aan de buitenkant, terwijl oplosmiddelen onderhuids nog verdampen. Die dampen zitten gevangen en duwen de te snel gesloten verfhuid omhoog, met blaasjes als direct resultaat.

Of stel je voor: een stukadoor brengt een verse laag pleisterwerk aan op een muur waar net iets te veel restvocht in zit, en de ruimte wordt vervolgens te snel of te sterk verwarmd. Dat vocht wil eruit, kan niet weg via het snel gedroogde oppervlak, en vormt dan kleine, opstaande bollen in het stucwerk. Het ziet eruit alsof de muur kleine pukkels heeft ontwikkeld, frustrerend voor zowel de vakman als de bewoner.

Een ander veelvoorkomend scenario tref je vaak aan bij het coaten van betonnen vloeren, bijvoorbeeld in een magazijn of fabriekshal. Wanneer de temperatuur van de betonnen ondergrond aanzienlijk verschilt van de aangebrachte coating, of als de vloer nog restvocht bevat dat tijdens het uitharden wil ontsnappen, dan vechten de gas- of waterdampbelletjes zich een weg naar boven door de vloeibare hars. Daar waar ze de oppervlaktespanning niet kunnen doorbreken, ontstaan zichtbare blaasjes die de gladde afwerking verstoren.

Denk ook aan die mooie houten kozijnen, vaak van een poreuze houtsoort zoals meranti. Als deze te dik worden gelakt, of op een moment dat de zon er vol op staat, kan de lucht die in de houtporiën zit, uitzetten. Deze uitzettende lucht duwt dan tegen de nog zachte laklaag, waardoor die typische blaasjes ontstaan. Het lijkt dan net alsof het hout 'ademt' onder de verf, maar met een cosmetisch én functioneel ongewenst effect.

• https://www.joostdevree.nl/bouwkunde2/jpgh/hout_25_houtsoorten_herkenning_eigenschappen_fotos_enz_n452sd_www_constructiv_be.pdf
• https://www.fassado.be/tips-advies/blaasvorming-in-je-crepi-gevel-hoe-voorkomen-en-oplossen/
• https://www.hagee.nl/items
• https://vandongenglasenschilderwerken.nl/blaasjes-in-het-schilderwerk/