cannelurevulling

In de utiliteitsbouw vormen stalen warmdakplaten met hoge profileringen de ruggengraat van de dakconstructie. Deze profileringen, technisch aangeduid als cannelures, gedragen zich zonder vulling als een klankkast. Geluidsgolven in een hal weerkaatsen genadeloos tegen het harde staal. Cannelurevulling breekt deze reflecties direct bij de bron. Vooral bij geperforeerde staalplaten is de werking optimaal; geluid dringt door de perforaties en wordt in de minerale wol geabsorbeerd. Het is een eenvoudige maar onmisbare component om de nagalmtijd in grote ruimtes zoals magazijnen, sportzalen en productieruimtes te beheersen. De vulling voorkomt bovendien dat de ruimte binnen de profilering een transportkanaal wordt voor stof, tocht of geluid tussen verschillende ruimtes.

De applicatie van cannelurevulling vangt aan direct nadat de geprofileerde staalplaten constructief zijn verankerd aan de hoofddraagconstructie. Timing is essentieel. Voordat de dampremmende laag of de hoofdisolatie het zicht op de profilering ontneemt, worden de minerale wolstroken in de verdiepte cannelures gedrukt. Handwerk domineert hier de uitvoering. De monteur legt de voorgesneden elementen handmatig in de holtes van de staalplaat, waarbij een lichte overmaat in de breedte vaak zorgt voor de nodige klemkracht. Bij wandtoepassingen is deze initiële fixatie kritischer dan bij daken vanwege de inwerking van de zwaartekracht.

Een nauwsluitende passing is het doel. Het materiaal moet de contouren van het geprofileerde staal exact volgen om ongewenste luchtstromen en akoestische lekken te minimaliseren. Kopse kanten strak tegen elkaar. Geen kieren. Bij geperforeerde staalplaten wordt specifiek toegezien op de volledige dekking van het gatenpatroon; alleen bij direct contact tussen de wol en de perforaties is de geluidsabsorptie maximaal. Het proces verloopt parallel aan de voortgang van de dak- of gevelopbouw, waarbij de vulling vaak slechts kortstondig aan de weersinvloeden wordt blootgesteld voordat de opvolgende lagen van het dakpakket de cannelures definitief afsluiten.

Materiaalkeuze en densiteit

Materiaalkeuze dicteert de prestatie. In de basis onderscheiden we varianten van steenwol en glaswol. Steenwolvullingen genieten vaak de voorkeur in brandwerende compartimenteringen vanwege hun hoge densiteit en een smeltpunt dat boven de 1000 graden Celsius ligt. Glaswol biedt daarentegen een lichter alternatief. Het is uiterst veerkrachtig. Bij renovatieprojecten waarbij de draagkracht van de bestaande staalconstructie beperkt is, kan die gewichtsbesparing net het benodigde verschil maken.

De densiteit varieert sterk per type. Voor louter thermische onderbreking volstaat een lagere persing, terwijl voor hoogwaardige geluidsabsorptie in sportzalen juist zwaardere strips worden ingezet die minder snel verzadigen bij lage frequenties.

Afwerking en visuele aspecten

Niet elke vulling is bedoeld om onzichtbaar te blijven. Bij esthetische utiliteitsbouw worden vaak geperforeerde staalplaten gebruikt. Hierdoorheen kijkt men direct op de isolatie. Naakte minerale wol heeft een gele of bruingroene kleur die in een modern interieur zelden gewenst is. Hiervoor bestaan varianten voorzien van een zwart glasvlies. Dit vlies heeft een dubbele functie. Het maskeert de isolatievezels voor het oog en voorkomt tegelijkertijd dat losse vezels door de perforaties in de gebruiksruimte terechtkomen door tocht of trillingen.

Vormvarianten en maatvoering

De geometrie van de strip volgt de markt van stalen dakplaten. Fabrikanten leveren types die specifiek zijn gesneden op de maatvoering van bekende profielnummers, zoals de 106R of 158R. Men onderscheidt hierbij trapeziumvormige stroken en rechthoekige stroken. De trapeziumvormige variant sluit naadloos aan bij de schuine zijden van de cannelure. Rechthoekige stroken worden daarentegen vaak met een lichte overmaat geleverd; door de compressie tijdens het indrukken vullen ze de trapeziumvormige ruimte volledig op. Dit creëert extra klemkracht, wat vooral bij verticale wandconstructies het uitzakken tegengaat.

Onderscheid met aanverwante begrippen

Er ontstaat in bestekken weleens verwarring tussen cannelurevulling en profielvullers. Het verschil is cruciaal. Profielvullers zijn doorgaans kleine strips van geslotencellig PE-schuim (polyethyleen). Deze zijn bedoeld om de nok of de goot water- en winddicht af te sluiten. Ze hebben geen akoestische of noemenswaardige isolerende waarde voor het gebouw als geheel. Cannelurevulling daarentegen is een bulkproduct dat over grote lengtes of oppervlaktes in de profilering wordt aangebracht met de focus op akoestiek, brandveiligheid en thermische massa.

Een gymzaal op maandagochtend. Tientallen stuiterende basketballen en fluitende leraren creëren een lawaai van jewelste. Kijk je omhoog, dan zie je een geperforeerd stalen dak. De cannelurevulling met zwart glasvlies achter die kleine gaatjes voorkomt dat de ruimte verandert in een onhoudbare klankkast. Het absorbeert de geluidsenergie. Direct. Geen nagalm die minutenlang blijft hangen.

In een grootschalig distributiecentrum kom je een andere situatie tegen. Hier staat een brandwand die exact moet aansluiten op het geprofileerde stalen dak. De openingen tussen de muur en de bovenliggende staalplaat zijn potentiële zwaktes bij brand. De monteur propt hier stroken van hoge densiteit steenwol in de profielen. Een fysieke barrière. Vlammen en verstikkende rook krijgen geen kans om via de holle ruimtes van het dak naar het aangrenzende compartiment te ontsnappen.

• Kantoorgedeelte in een fabriekshal: De scheidingswanden lopen tot tegen het stalen dak; vulling in de cannelures voorkomt dat de secretaresse kan meeluisteren met de luidruchtige machines in de hal ernaast.
• Renovatie van oude opslagloodsen: Het achteraf aanbrengen van vullingen om de thermische isolatie te verbeteren zonder het volledige dakpakket te hoeven lichten.
• Retail en supermarkten: Waar esthetiek telt en de zwarte vulling achter perforaties zorgt voor een industriële, strakke uitstraling van het plafond.

Soms zie je de vulling tijdens de ruwbouw op het dak liggen. Lange, trapeziumvormige staven van minerale wol, klaar om in de diepe groeven van een SAB 158R profiel te worden geduwd. Een simpele handeling. Het resultaat is een doodstil dak dat niet fluit als de wind eroverheen raast.

De wet kijkt niet naar de strip, maar naar het resultaat. Het Besluit bouwwerken leefomgeving (BBL) stelt strikte eisen aan de nagalmtijd in verblijfsruimten en de brandveiligheid tussen compartimenten. Cannelurevulling is hierbij vaak de bepalende factor voor de systeemintegriteit. NEN 5077 vormt de basis voor het meten van de geluidwering en geluidabsorptie in gebouwen. Zonder vulling fungeert de staalplaat als klankkast; een direct conflict met de wettelijke grenswaarden voor akoestisch comfort in scholen of kantoren.

Brandveiligheid is een ander kritiek punt. De aansluiting tussen een brandwerende wand en een geprofileerd dak is een potentieel lek. NEN-EN 13501-1 classificeert de brandreactie van bouwproducten. Steenwolvullingen vallen doorgaans in klasse A1, wat betekent dat ze onbrandbaar zijn en niet bijdragen aan branduitbreiding via de holle ruimtes van het dak.

Harde normen. Geen kieren. Bij sportfaciliteiten gelden vaak aanvullende richtlijnen, zoals de ISA-sportnormen van NOC*NSF, die specifieke eisen stellen aan de nagalmtijd om de verstaanbaarheid van instructeurs te garanderen. De vulling is daar geen luxe, maar een randvoorwaarde voor de exploitatievergunning.

De industriële revolutie leverde ons het golfijzer. Effectief, maar lawaaiig. De echte behoefte aan cannelurevulling ontstond pas veel later, met de doorbraak van het stalen warmdak-principe in de jaren '60 en '70 van de vorige eeuw. Constructies werden groter. Overspanningen forser. De profilering van staalplaten groeide mee van bescheiden golfjes naar diepe trapeziumvormen van wel 150 millimeter of meer.

In eerste instantie bleven deze cannelures leeg. De hal was een galmbak. Pas toen de Arbowetgeving strengere eisen stelde aan geluidsniveaus op de werkvloer, zocht men naar oplossingen. Men begon met het handmatig volstoppen van de profielen met reststukken minerale wol. Een tijdrovende klus. Inefficiënt ook. De ontwikkeling van geperforeerde staalplaten was het definitieve kantelpunt. Geluidsabsorptie werd een integraal onderdeel van het dakontwerp.

Sinds de jaren '90 is de productie geprofessionaliseerd. Geen handwerk met restafval meer. Nu domineren computergestuurd gesneden strips die exact corresponderen met de profielnummers van grote staalleveranciers. De focus verschoof van louter thermische vulling naar complexe akoestische en brandwerende systemen. De strengere regelgeving rondom brandveiligheid bij compartimentering dwong de sector tot het standaardiseren van deze schijnbaar simpele stroken wol. Wat begon als een noodgreep tegen galm, is nu een cruciale engineering-component in de utiliteitsbouw.

• https://www.rockwool.com/nl/toepassingen/producten/accessoires/plat-dak/cannelurevulling/
• https://www.joostdevree.nl/bouwkunde2/jpgc/cannelurevulling_8_www_celdex_nl.pdf