Closet

In de bouwsector? Daar spreekt men over 'closet' en bedoelt dan vrijwel uitsluitend de toiletpot zelf, vaak onlosmakelijk verbonden met zijn spoelsysteem. Essentieel, werkelijk onmisbaar in elke sanitaire ruimte. Denk woningen, denk openbare gebouwen; zonder, geen complete voorziening. Uitvoeringen lopen uiteen, staand, hangend, duoblokken, inbouwreservoirs; elk met zijn eigen constructieve implicaties.

In de bouw is de plaatsing van een closet een proces dat zorgvuldigheid vereist, primair vanwege de noodzakelijke aansluitingen op diverse leidingsystemen. De procedure begint met het bepalen van de exacte positie van de toiletpot, waarna de bevestiging aan de vloer of wandconstructie wordt gerealiseerd. Dit verschilt sterk voor staande en hangende modellen; bij hangende toiletten wordt vaak een inbouwreservoir met een dragend frame gebruikt. Vervolgens wordt dit spoelsysteem, of het nu een opbouwreservoir is of een inbouwvariant, adequaat op de waterleiding aangesloten, cruciaal voor de watertoevoer. Tegelijkertijd wordt de afvoer van de toiletpot op het rioleringssysteem aangesloten. Een waterdichte verbinding is hierbij onontbeerlijk om lekkages te voorkomen, een aandachtspunt tijdens de installatie. Nadat alle fysieke verbindingen tot stand zijn gebracht, controleert men de functionaliteit van het spoelsysteem en de dichtheid van alle aansluitingen. Dit gebeurt voordat de installatie als afgerond wordt beschouwd.

Wanneer men over een closet spreekt in de bouwcontext, heeft men het vrijwel altijd over de toiletpot zelf. Maar dat 'pot' komt in verrassend veel gedaantes, elk met zijn eigen constructieve overwegingen. Niet zomaar een pot, nee, we hebben het hier over serieuze varianten die functionaliteit, esthetiek en installatie drastisch beïnvloeden.

De meest fundamentele scheiding ligt in de montage: het staande closet versus het hangende closet. De staande variant, de traditionele keuze, rust direct op de vloer; robuust, vaak eenvoudig te installeren, maar kan visueel wat zwaarder ogen. Hierbij is er nog de subvariant, het duoblok closet, waarbij de spoelbak – het reservoir – direct op de pot is gemonteerd, één geheel vormend. Het hangende closet daarentegen, dat zweeft boven de vloer, een strakker, moderner beeld, en vergemakkelijkt bovendien het schoonmaken van de badkamer of toiletruimte. Deze vereist wel altijd een inbouwreservoir in de wand, wat een specifiek frame en voorzetwandconstructie betekent.

Dan zijn er de functionele onderscheidingen van de pot zelf. Zo kennen we het diepspoel closet, waarbij de fecaliën direct in het water vallen, wat de geurverspreiding minimaliseert – een welkome eigenschap, inderdaad. Het vlakspoel closet daarentegen, heeft een plateau waarop de fecaliën eerst landen alvorens ze in het water worden gespoeld; handig voor 'inspectie', mocht men dat willen, maar potentieel geurgevoeliger. Een relatief nieuwe, maar steeds populairdere variant, is het randloze closet (ook wel rimless genoemd). Geen spoelrand meer waar vuil en bacteriën zich kunnen ophopen, een zegen voor de hygiëne en het onderhoud, een doorbraak in functionaliteit.

De benamingen zijn soms ook verwarrend. Wat wij hier 'closet' noemen, wordt in de dagelijkse spraak net zo vaak 'toiletpot' of simpelweg 'wc' genoemd, hoewel 'wc' strikt genomen de ruimte (watercloset) aanduidt. En laat u niet verleiden tot verwarring met een sanibroyeur; dat is weliswaar een toilet, maar met een ingebouwde vermaler en pomp, specifiek bedoeld voor situaties waar geen directe zwaartekrachtafvoer naar het riool mogelijk is, een nicheoplossing. Of een Japans toilet, ook wel douchetoilet; dat is een closet plus bidetfunctie, met diverse sproei- en föhnmechanismen, een geavanceerde, comfortgerichte ontwikkeling, veel meer dan de kale pot die doorgaans met 'closet' wordt bedoeld.

Praktische voorbeelden van closetkeuzes

In de dagelijkse praktijk van de bouw en installatietechniek kom je diverse situaties tegen waarin de keuze voor een specifiek type closet allesbehalve willekeurig is. Denk even mee, hoe pakt men dit aan?

• Renovatie van een compacte badkamer: Stel, de opdracht is een kleine badkamer in een appartement uit de jaren '70 te moderniseren. De ruimte is beperkt, elke centimeter telt. Hier kiest men vrijwel steevast voor een hangend closet met een compact inbouwreservoir. Waarom? Optisch creëert het meer ruimte doordat de vloer zichtbaar blijft, en het schoonmaken is een fluitje van een cent. De installateur moet wel opletten: het frame van het reservoir vraagt wel wat inbouwdiepte, vaak achter een voorzetwand.
• Sanitair in een bedrijfsverzamelgebouw: Voor intensief gebruik, zoals in kantoorruimtes of openbare gebouwen, is duurzaamheid en onderhoudsgemak cruciaal. Hier zie je vaak randloze diepspoel closets. De reden is simpel: geen spoelrand betekent geen verborgen plekken voor vuil en bacteriën. Minimale inspanning voor maximale hygiëne. En diepspoel? Dat vermindert geurverspreiding, essentieel in drukbezochte ruimtes.
• Verbouw van een toiletruimte met beperkt budget: Soms zijn de financiële middelen beperkt, of de bestaande afvoerpositie laat weinig flexibiliteit toe. In zo'n geval wordt er dikwijls gekozen voor een staand duoblok closet. Het voordeel? Relatief eenvoudige installatie, de pot en het reservoir vormen één geheel, en je hebt geen kostbaar inbouwframe nodig. Praktisch, degelijk, en vaak de meest economische oplossing als leidingen niet verlegd kunnen worden.
• Toilet op een onverwachte plek: Een kelderruimte, bijvoorbeeld, ver onder het maaiveld, waar afvoer via natuurlijk afschot naar het riool onmogelijk is. Wat doe je dan? Dan komt een sanibroyeur in beeld. Geen standaard closet, zeker, maar wel de enige gangbare oplossing voor dit type uitdaging. Het versnijdt de fecaliën en pompt het afvalwater onder druk weg, zelfs tegen de zwaartekracht in. Een specifieke oplossing voor een specifiek probleem, inderdaad.

Bij de realisatie van bouwprojecten, zeker waar het sanitaire voorzieningen betreft, is de wet- en regelgeving uiteraard een niet te negeren aspect. De installatie en zelfs de aanwezigheid van een closet in een gebouw worden beheerst door het Besluit bouwwerken leefomgeving (BBL), de centrale pijler van de Nederlandse bouwregelgeving. Dit besluit, dat een breed scala aan eisen omvat voor bouwwerken, legt onder meer de basis voor hygiëne, veiligheid en bruikbaarheid van gebouwen. Voor een closet betekent dit concreet dat er eisen gesteld worden aan de beschikbaarheid van sanitaire ruimten in gebouwen, afhankelijk van de gebruiksfunctie en de omvang. Denk aan voldoende toiletten in openbare gebouwen of arbeidsplaatsen, en toegankelijkheid voor mensen met een fysieke beperking, een essentieel punt bij nieuwbouw en ingrijpende renovaties. Bovendien stelt het BBL indirect eisen aan de deugdelijke aansluiting op het rioleringssysteem en de watervoorziening; immers, een niet-functionerend of lekkend toilet is niet alleen onbruikbaar, maar vormt ook een direct gevaar voor de volksgezondheid en het milieu. Watervoorziening en -afvoer moeten dus aan specifieke, robuuste eisen voldoen, onlosmakelijk verbonden met de functionaliteit van het closet zelf.

De geschiedenis van het closet, dat onmisbare onderdeel van onze sanitaire voorzieningen, is onlosmakelijk verbonden met de ontwikkeling van steden, de volksgezondheid en de vooruitgang in bouw- en installatietechnieken. Ver voor onze moderne tijd waren er al rudimentaire systemen voor afvoer van menselijke afvalstoffen, zoals we die terugvinden in de Minoïsche beschaving of bij de Romeinen, vaak gekenmerkt door waterkanalen en open riolen. Maar het concept van een afgesloten, watergespoeld systeem dat daadwerkelijk in een gebouw geïntegreerd kon worden, een ‘water closet’, heeft een lange evolutie doorgemaakt. Cruciaal voor deze ontwikkeling was de uitvinding van de stankafsluiter, de zogenaamde zwanenhals of S-bocht, eind 18e eeuw. Een eenvoudige maar geniale technische vondst, die verhinderde dat rioolgassen terug de leefruimte in kwamen; dit betekende een revolutie voor de hygiëne binnenshuis. Zonder deze innovatie zouden waterclosets simpelweg niet acceptabel zijn geweest in woon- of werkruimtes. Vanaf dat moment kon de toiletpot, veelal nog van hout of metaal en voorzien van een loden sifon, zich langzaam een weg banen naar binnen. De negentiende eeuw bracht de doorbraak. Met de industrialisatie en de explosieve groei van steden ontstond een acute behoefte aan betere sanitaire voorzieningen. Cholera-epidemieën waren een directe aanleiding voor overheden om te investeren in rioleringssystemen en drinkwatervoorziening. De productie van sanitair van keramiek, hygiënischer en duurzamer dan zijn voorgangers, kwam op gang. Waar men voorheen vaak nog een ‘gemak’ of ‘privaat’ buiten had, begon het watercloset, nu vaak met een hooggeplaatst reservoir voor een krachtige spoeling, steeds vaker een vaste plek te krijgen in de woning en het openbare gebouw. Dit vereiste dan ook de aanleg van complexe, betrouwbare leidingnetwerken in de gebouwconstructie zelf, een enorme impuls voor de installatiebranche. In de twintigste eeuw werden closets verder verfijnd: van hooghangende naar laaghangende reservoirs, en uiteindelijk naar de compacte duoblokken en de strakke inbouwreservoirs die we nu kennen. Design en waterbesparing werden steeds belangrijker factoren. Materialen verbeterden, installatiemethoden werden gestandaardiseerd. De evolutie van het closet is dus niet enkel een kwestie van een pot, maar een weerspiegeling van maatschappelijke behoeften, technologische vindingrijkheid en de constante drang naar een gezondere en comfortabelere leefomgeving.

• https://www.joostdevree.nl/bouwkunde2/jpgt/toilet_17_installatie_wc_www_brico_be.pdf
• https://www.joostdevree.nl/shtmls/inloopkast.shtml
• https://www.joostdevree.nl/shtmls/toilet.shtml
• https://www.feedbackcompany.com/samenvoordeel/img/logo/
• https://view.publitas.com/technische-unie/toppers-mei-2023/product/23566981
• https://berkela.home.xs4all.nl/sanitair/sanitair toiletruimte.html