Dompelpomp

In de bouwsector is waterbeheersing vaak een kritische factor voor de voortgang van het project. De dompelpomp speelt hierbij een sleutelrol. In tegenstelling tot pompen die boven de vloeistofspiegel staan, werkt een dompelpomp direct vanuit de bron. Geen gedoe met het ontluchten van aanzuigslangen. De vloeistof koelt de motor terwijl deze draait. Dit maakt ze uitermate geschikt voor langdurige inzet in bouwputten, kelders of leidingsleuven. Het werkingsprincipe rust op de centrifugaalkracht: een waaier in het pomphuis slingert het water naar buiten, waarna de druk het via de persaansluiting omhoog dwingt. Afhankelijk van het ontwerp verwerkt de pomp schoon regenwater of dikke modderstromen vol sediment.

De inzet van een dompelpomp vangt aan met de fysieke positionering binnen de vloeistofmassa. Geen externe opstelling. Men laat de unit gecontroleerd zakken aan een hijsdraad of ketting tot de gewenste diepte is bereikt. Een stabiele ondergrond is vereist. Op modderige bodems plaatst men vaak een tegel of rooster om verstopping van de instroomopening te vermijden. De persslang wordt vervolgens aangekoppeld. Klemmen borgen de verbinding tegen de hydrostatische druk.

Automatisering regeert de werking. Een vlotterschakelaar signaleert de waterstand. Stijgt het peil? De vlotter kantelt en het contact sluit. De motor start direct. Bij het bereiken van het minimale niveau verbreekt de vlotter de stroomkring weer. Drooglopen wordt zo voorkomen. De vloeistof die de pomp passeert, onttrekt gelijktijdig warmte aan de motorbehuizing. Dit maakt intensief gebruik mogelijk. Geen handmatige ontluchting nodig. Het systeem is zelf-evacuerend door de volledige onderdompeling.

Niet elke dompelpomp is gelijk aan de andere. De fundamentele scheidslijn ligt vaak bij de korrelgrootte: wat laat de waaier door zonder vast te slaan? Schoonwater-dompelpompen zijn de fijnproevers. Ze verdragen slechts minimale vervuiling tot enkele millimeters en zijn vooral bedoeld voor zwembaden of regentonnen. Voer ze modder en ze blokkeren direct.

Voor het grove werk in de bouwput is de vuilwaterpomp de standaard. Deze machines beschikken over een grote vrije doorlaat, soms tot wel vijftig millimeter. Hierbij is de waaier vaak uitgevoerd als een vortex-type. De waaier creëert een krachtige werveling in het pomphuis. Vaste bestanddelen volgen de vloeistofstroom zonder de schoepen fysiek te raken. Dit minimaliseert slijtage door schurende delen zoals zand of grind. In de diepbouw spreekt men vaak over de klokpomp; een zwaargewicht uitgevoerd in gietijzer of slijtvast chroomstaal.

Specifieke behoeften vragen om specifieke techniek. Denk aan de volgende varianten:

• Vlakzuiger (Dweilpomp): Waar een gewone pomp stopt bij een restwaterhoogte van enkele centimeters, gaat deze door tot er slechts één of twee millimeter water overblijft. Cruciaal bij het nagenoeg droog achterlaten van keldervloeren.
• Dompelpomp met snijmes: Onmisbaar bij rioleringswerk. Een gehard snijmechanisme versnijdt vaste delen, zoals textiel of vezels, tot een verpompbare brij. Dit voorkomt fatale verstoppingen in de persleiding.
• Zandpomp: Een geharde uitvoering van de vuilwaterpomp, specifiek ontworpen voor vloeistoffen met een extreem hoog sedimentgehalte.

Verwarring ontstaat soms met de bronpomp. Hoewel een bronpomp ook ondergedompeld wordt, is de vormfactor fundamenteel anders. Slank. Cilindrisch. Ontworpen om diep in smalle boorgaten te verdwijnen voor grondwaterwinning. De klassieke dompelpomp is daarentegen gedrongen en bedoeld voor open reservoirs of tijdelijke wateropvang. Ook de hydrofoorpomp is een ander beestje; die staat doorgaans droog opgesteld om de waterdruk in een leidingsysteem te verhogen.

Maandagochtend op de bouwplaats. De uitgegraven funderingssleuven staan na een nachtelijke hoosbui vol met hemelwater en opgeweld grondwater. Stagnatie dreigt. De machinist laat een robuuste vuilwaterpomp aan een ketting in het diepste punt van de sleuf zakken. Zodra de vlotter de verticale stand bereikt, begint de machine te brommen. Modderig water met kleine steentjes en zand wordt via een platoprolbare persslang naar een nabijgelegen bezinkbak verplaatst. Geen gedoe met aanzuigslangen die lucht happen; de pomp doet zijn werk volledig ondergedompeld in de troebele massa.

Een ander beeld: de renovatie van een monumentaal souterrain. Hier telt elke millimeter restwater. De aannemer zet een vlakzuiger in, ook wel dweilpomp genoemd. Terwijl een gewone pomp bij een waterstand van vijf centimeter al stopt door luchtinslag, zuigt deze variant de keldervloer nagenoeg droog. Een dunne film water is het enige dat achterblijft. Ideaal voor situaties waar een dompelpomp direct op de afgewerkte vloer moet functioneren zonder dat er een diepe pompput aanwezig is.

Bij het tijdelijk omleiden van een riooltracé tijdens groot onderhoud is de inzet van een dompelpomp met snijmechanisme cruciaal. In een tijdelijke overstortput worden vaste bestanddelen zoals vochtige doekjes of textiel direct door de geharde messen vermalen. De verpompbare brij wordt vervolgens door een smalle persleiding afgevoerd. Zonder dit snijmechanisme zou de waaier binnen enkele minuten vastslaan door opgehoopte vezels.

Langs de snelweg, bij de realisatie van een nieuwe onderdoorgang, ziet men vaak batterijen zware dompelpompen in actie. Deze units draaien volcontinu om het freatisch vlak lokaal te verlagen. Hier is betrouwbaarheid alles. De pompen hangen in geperforeerde opstelbuizen, omgeven door filtergrind. Het proces verloopt geruisloos en onzichtbaar onder het wateroppervlak, terwijl de vloeistofstroom de elektromotoren koelt tegen oververhitting bij deze langdurige belasting.

Stroom en water vormen een risicovolle combinatie. De dompelpomp moet daarom voldoen aan de Europese Machinerichtlijn en de Laagspanningsrichtlijn. CE-markering is een harde eis voor toelating op de Europese markt. Voor de constructie van de pomp zelf is NEN-EN-IEC 60335-2-41 de relevante productnorm. Deze specificeert de veiligheidseisen voor elektrische pompen. De IP-codering, meestal IP68, geeft aan dat het apparaat volledig stofdicht is en permanent ondergedompeld kan blijven onder gespecificeerde druk. Op de bouwplaats is de elektrische aansluiting gebonden aan NEN 1010. Een aardlekschakelaar met een nominale aanspreekstroom van maximaal 30 mA is verplicht. Periodieke keuring volgens NEN 3140 waarborgt de veiligheid van het arbeidsmiddel tijdens de levensduur. Slijtage aan de kabeldoorvoer of behuizing kan immers fatale gevolgen hebben.

Het gebruik van een dompelpomp eindigt niet bij de pomp zelf. Wat gebeurt er met het verplaatste water? Sinds de invoering van de Omgevingswet zijn de regels voor het lozen van grond- of regenwater gebundeld in het Besluit activiteiten leefomgeving (BAL). Men mag niet ongebreideld water op het riool of oppervlaktewater lozen. Vaak geldt een meldingsplicht bij het waterschap of de gemeente. Soms is een watervergunning vereist. Vooral bij bronbemaling. De kwaliteit van het lozingswater staat centraal. Het BAL stelt grenswaarden aan het gehalte aan zwevende stoffen. In de praktijk betekent dit vaak de verplichte inzet van een bezinkbak of zandvanger tussen de pomp en het lozingspunt. Voorkomen van dichtslibben van het publieke stelsel is het doel. Lokale verordeningen kunnen aanvullende eisen stellen aan de lozingsdebieten om overbelasting van de riolering bij piekbuien te voorkomen.

De zoektocht naar een werkbare dompelpomp begon bij een fundamenteel probleem: elektriciteit en water verdragen elkaar slecht. Tot het begin van de twintigste eeuw werden pompen in de mijnbouw en civiele techniek boven het wateroppervlak geplaatst. Men maakte gebruik van lange verticale assen om de waaier in het water aan te drijven terwijl de motor droog stond. Dit was lomp. Onhandig bij wisselende waterstanden.

In 1929 bracht de Duitse ingenieur Siemen Dahm een revolutie teweeg met de eerste functionele onderwatermotor. Hij slaagde erin de wikkelingen van de motor volledig af te sluiten van de vloeistof. Het was een technisch waagstuk. Pas in 1947 zette de Zweedse fabrikant Flygt de volgende stap door 's werelds eerste draagbare dompelpomp voor de bouwsector te introduceren. Geen vaste installaties meer. In plaats daarvan compacte units die een machinist simpelweg met een touw in een ondergelopen kelder kon laten zakken. De introductie van de mechanische asafdichting — vaak uitgevoerd in siliciumcarbide — verving de lekkende pakkingbussen van weleer. Dit maakte de weg vrij voor de enorme betrouwbaarheid die we vandaag kennen. In de jaren zeventig volgde de brede integratie van de vlotterschakelaar. Automatisering werd de standaard. De machine kon voortaan zonder toezicht waken over het waterpeil in de bouwput.

• https://www.wildkamp.nl/kenniscentrum/pompen/dompelpompen/hoe-werkt-een-dompelpomp
• https://www.wildkamp.nl/kenniscentrum/pompen/dompelpompen
• https://kasseninnederland.nl/wp-content/uploads/Kassenboek-web-09-Hoofdstuk-9.pdf
• https://www.encyclo.nl/begrip/betonpomp