Draadglas

In de kern is draadglas vloeibaar glas waar een stalen vlechtwerk doorheen wordt getrokken. Het resultaat is een glasplaat die niet direct in scherpe brokken uiteenvalt bij impact. Het metaal, meestal een legering met een specifieke uitzettingscoëfficiënt die overeenkomt met die van glas, vormt een vierkant raster van ongeveer twaalf millimeter. Belangrijk is de verschuiving in normering; volgens NEN 3569 wordt draadglas tegenwoordig geclassificeerd als klasse 3B3. Het is dus scherfbindend, maar niet hetzelfde als letselbeperkend gelaagd veiligheidsglas. Harden is technisch onmogelijk omdat de interne spanning tussen het staal en het glas de ruit direct zou doen bezwijken.

In de glasfabriek vloeit de vloeibare massa uit de smeltoven direct tussen zware, stalen walsen. Tegelijkertijd loopt het metalen vlechtwerk mee in de stroperige stroom. Het vlechtwerk wordt hierbij exact in het midden van de glasdikte gepositioneerd. Een delicaat samenspel tussen snelheid en temperatuur. De walsen persen het glas krachtig rondom de draden, waardoor een hechte verbinding ontstaat zonder luchtinsluitingen of holle ruimtes rondom het metaal. Na deze vorming ondergaat de glasbaan een langdurig koelproces in een koeloven om de interne spanningen te minimaliseren, wat essentieel is omdat glas en staal verschillend reageren op temperatuurwisselingen. Voor de uiteindelijke installatie in kozijnen wordt de glasplaat op maat gesneden. Men maakt een diepe kras in het oppervlak met een glasnijder. Na het forceren van de breuklijn blijft het staal de twee delen hardnekkig verbinden, wat vraagt om een extra handeling met een zijkniptang of herhaaldelijk buigen om het metaal te vermoeien. Randafwerking vindt daarna plaats door de scherpe snijvlakken en eventueel uitstekende draadeinden mechanisch te bewerken. Het resultaat is een functionele, stabiele eenheid.

Varianten in oppervlaktestructuur

Draadglas is geen eenheidsworst. De meest bekende vorm is brute draadglas. Het glasoppervlak is aan beide zijden licht gebobbeld en ongelijkmatig, wat een diffuus lichtbeeld geeft. Je kunt er niet doorheen kijken. Privacy gewaarborgd. Engels draadglas vormt hierop een subtiele nuance; het oppervlak is gladder en het patroon van de draden oogt regelmatiger, wat in de architectuur vaak de voorkeur geniet boven de ruwe structuur van de brute variant. Voor situaties waar transparantie cruciaal is, wordt draadspiegelglas toegepast. Dit glas ondergaat na het walsproces een intensieve mechanische polijstbehandeling aan beide zijden. Het resultaat is een volledig doorzichtige ruit. Kostbaar door de extra bewerkingen. De interne wapening blijft echter altijd zichtbaar als een strak, vierkant ruitpatroon.

Brandwering versus letselveiligheid

Vaak ontstaat verwarring. Draadglas wordt dikwijls ten onrechte aangezien voor volwaardig veiligheidsglas. Hoewel het de classificatie scherfbindend draagt, is het risico op diepe snijwonden bij impact aanzienlijk groter dan bij gelaagd glas. De metaaldraden fungeren bij breuk als een soort weerhaken. Een arm die door de ruit gaat, komt er niet zonder kleerscheuren uit. Een essentieel onderscheid.

De kracht van draadglas ligt elders. Brandvertraging. Bij extreme hitte barst het glas, maar het staalnetwerk houdt de fragmenten op hun plek. Hierdoor ontstaat een barrière die vlammen en rookgassen tijdelijk tegenhoudt, een eigenschap die gelaagd glas met een kunststof folie (PVB) zonder brandwerende toevoegingen vaak mist omdat de folie wegsmelt. In oudere utiliteitsbouw zie je daarom vaak draadglas in bovenlichten en trappenhuizen. Functioneel en sober. Niet te verwarren met gehard glas, dat in duizenden kleine korrels uiteenvalt en geen draadnet kan bevatten vanwege de interne spanningen.

Stel je de daklichten voor in een ongeïsoleerde industriële loods. Lange stroken brute draadglas laten diffuus daglicht toe zonder de werkvloer te verblinden. Wanneer een zwaar voorwerp op het dak valt, vliegen de scherven niet omlaag op de machines; het metaalraster houdt de gebroken massa provisorisch in het frame. Dat is de kern van scherfbinding in een werkomgeving.

In de woningbouw kom je draadglas vaak tegen bij kelders of bergingen. Een klein raampje aan de straatzijde. Voor een inbreker vormt dit een extra hindernis. Het glas simpelweg inslaan volstaat niet, want het taaie vlechtwerk blijft een barrière vormen die je niet zomaar opzij duwt. Men moet de draden individueel doorknippen om toegang te krijgen. Lawaai en tijdverlies werken hier preventief.

Een klassiek voorbeeld vind je in de trappenhuizen van oudere ziekenhuizen of kantoorpanden. Bovenlichten boven branddeuren zijn vaak uitgevoerd in draadspiegelglas. Het biedt direct zicht op de vluchtweg. Bij een beginnende brand barst het glas door de hittestuwing, maar de ruit blijft als een hitteschild in de sponning zitten. Rook krijgt geen kans om de gang te vullen. Functioneel en sober. In moderne interieurs zie je het materiaal bovendien terugkeren als designelement in loftdeuren; de industriële esthetiek van het zichtbare staalnetwerk wordt daar juist gezocht als visueel contrast.

Het Besluit bouwwerken leefomgeving (BBL) vormt het wettelijk kader voor de toepassing van glas in de gebouwde omgeving. Waar glas geplaatst wordt, bepaalt de wet de minimale veiligheidsgraad. Een cruciale afweging. Bij een ruit die lager dan 85 centimeter boven de vloer is gepositioneerd, treedt de zorgplicht voor letselveiligheid direct op de voorgrond. NEN 3569 is hierbij de aangewezen norm. Hoewel draadglas de 3B3-classificatie draagt, wat duidt op scherfbinding, voldoet het juridisch niet aan de eisen voor letselbeperking in situaties waar een hoog risico op doorvallen bestaat. Het staal voorkomt dat scherven vallen. De snijwonden bij impact blijven echter een onacceptabel risico.

Brandveiligheid en compartimentering

Brandveiligheid kent eigen protocollen. NEN 6069. De Europese tegenhanger EN 13501-2. In deze context presteert draadglas op de E-waarde, wat staat voor vlamdichtheid. Het houdt vuur en rook tegen zolang de ruit in de sponning blijft zitten. Een onmisbare schakel in brandcompartimentering van oudere panden. Maar let op de stralingswarmte. De W-waarde, die de stralingsbeperking meet, ontbreekt bij standaard draadglas bijna altijd. In vluchtwegen waar de wet strikte eisen stelt aan de weerstand tegen branddoorslag en brandoverslag (WBDBO), kan de passerende hittestraling de vluchtweg onbegaanbaar maken. Juridisch is de inzetbaarheid hierdoor begrensd. Voor de kwaliteitsborging en producttoleranties bij fabricage zijn de normen NEN-EN 572-3 voor gepolijst draadglas en NEN-EN 572-6 voor gefigureerd draadglas leidend. Zij dicteren de exacte positionering van de draden in de glasmatrix.

De uitvinding van Frank Shuman

Het begon eind negentiende eeuw. Frank Shuman patenteerde in 1892 een proces om metaalgaas in vloeibaar glas te persen. Een revolutie voor de industrie. Fabrieksdaken waren destijds berucht om vallend glas bij breuk; draadglas bood de eerste structurele oplossing voor dit gevaar. De techniek evolueerde snel van handmatig persen naar continu-walsen. Het zogenaamde Appert-proces zette hierbij de standaard voor een meer homogene verdeling van de draden in de glasmatrix.

De opmars was onstuitbaar. Vooral de brandwerende eigenschappen maakten het materiaal tot de standaard in de vroege twintigste-eeuwse utiliteitsbouw. Waar gewoon vensterglas direct bezweek onder hitte, hield het staalnet de scherven in het kozijn. Een goedkope, effectieve oplossing voor compartimentering. In de jaren '50 en '60 van de vorige eeuw was draadglas in Nederlandse portiekflats en scholen niet weg te denken. Het was de enige betaalbare optie die lichtinval combineerde met een rudimentaire vorm van veiligheid.

De kentering kwam laat. Pas aan het eind van de twintigste eeuw verschoof de focus in de bouwregelgeving van puur brandbehoud naar actieve letselveiligheid. De draden bleken een tweesnijdend zwaard. Bij impact fungeerden ze vaak als een vlijmscherp vlechtwerk dat ernstige snijwonden veroorzaakte. Dit leidde tot de aanscherping van normen zoals de NEN 3569. Gelaagd glas met PVB-folie nam de marktpositie grotendeels over. Draadglas veranderde hierdoor van een universele veiligheidsoplossing naar een specifiek nicheproduct voor industriële esthetiek en eenvoudige vlamdichtheid.

• https://www.joostdevree.nl/shtmls/draadglas.shtml
• https://www.joostdevree.nl/shtmls/glas_alles_over_glas_k_fabricage_bijzonder_glas.shtml
• https://www.glas.nl/nieuws/is-draadglas-veiligheidsglas
• https://www.joostdevree.nl/bouwkunde2/jpgg/glas_4_bouwglas_racm_brochure_techniek_46_www_cultureelerfgoed_nl.pdf
• https://nl.wikipedia.org/wiki/Glas
• https://www.joostdevree.nl/bouwkunde2/draadglas.htm
• https://cibv.nl/besluit-toepassing-draadglas-in-pkvw-bestaande-bouw/