Drukverhogingspomp

In situaties waar de drinkwatermaatschappij onvoldoende leveringsdruk biedt voor de beoogde functies, biedt de drukverhogingspomp uitkomst. De installatie, vaak uitgevoerd als hydrofoorgroep, zorgt voor een stabiele druk bij tappunten, ongeacht de gelijktijdigheid van het gebruik. Vooral in hoogbouw of bij de toepassing van luxe sanitaire voorzieningen zoals stortdouches is een dergelijke pomp essentieel. De pomp wordt doorgaans direct na de watermeter geplaatst, mits voldaan wordt aan de geldende wetgeving omtrent voordrukbeveiliging en terugstroompreventie.

De integratie van een drukverhogingsinstallatie start doorgaans direct achter de watermeter of bij het centrale voedingspunt van een gebouw. In de meeste gevallen vindt de aanzuiging niet direct uit het openbare net plaats. Een onderbrekingsreservoir of buffertank dient als buffer. Dit voorkomt dat de pomp onderdruk veroorzaakt in de straatleidingen. De pomp trekt het water uit dit reservoir en perst het met verhoogde kracht het interne leidingnet in. Sensoren bewaken hierbij constant de drukwaarde aan de perszijde.

Zodra een tappunt opent, registreert de besturingseenheid een drukval. De motor start. Bij moderne systemen reguleert een frequentieomvormer het toerental, waardoor de pomp traploos opschaalt naar de exacte vraag van dat moment. Geen schokken in de leidingen. Een klein expansievat is vaak onderdeel van de configuratie om kleine drukvariaties op te vangen en te voorkomen dat de installatie bij elke druppel waterverbruik direct aanslaat.

Trillingsdemping is essentieel bij de montage. De opstelling rust meestal op trillingisolerende voetstukken of silentblocks. Flexibele aansluitslangen tussen de pomp en de starre leidingen absorberen mechanische trillingen die anders door het hele gebouw zouden resoneren. In complexere situaties, zoals bij appartementencomplexen, worden meerdere pompen in parallelle cascadeopstelling geplaatst. Deze schakelen opeenvolgend in naarmate de gelijktijdige watervraag toeneemt. Terugslagkleppen garanderen daarbij dat het water niet terugstroomt naar de bron of het reservoir wanneer de pompen stilstaan.

Typologie en technisch onderscheid

Niet elke installatie werkt hetzelfde. Soms volstaat een compacte in-line unit voor een enkele woning, maar voor een flatgebouw is een cascadesysteem de standaard. Frequentiegestuurde pompen domineren de moderne markt; zij passen hun toerental traploos aan op de actuele watervraag, wat energie bespaart en mechanische slijtage minimaliseert, terwijl de druk bij de kraan altijd constant blijft ongeacht de afname. De klassieke aan/uit-hydrofoor met een groot membraanvat vormt het robuuste alternatief. Voorspelbaar. Maar deze systemen nemen veel ruimte in beslag en de druk schommelt onvermijdelijk tussen de ingestelde in- en uitschakelwaarden.

Type opstelling	Kenmerken	Toepassing
Directe drukverhoging	Pomp direct op het leidingnet aangesloten.	Kleine woningen, beperkte capaciteit.
Indirecte drukverhoging	Voeding via een breaktank (onderbrekingsreservoir).	Appartementencomplexen, utiliteit, industrie.
Multistage (meertraps)	Meerdere waaiers achter elkaar voor hoge druk.	Hoogbouw boven de 15 meter.

Verwar de drukverhogingspomp niet met een bronpomp. Waar de bronpomp water uit de diepte omhoog haalt, geeft de drukverhogingspomp bestaande druk simpelweg een krachtige boost. In de brandbeveiliging kennen we bovendien de sprinklerpomp. Een specifiek type. Deze installaties zijn ontworpen voor maximale betrouwbaarheid en een enorm debiet, waarbij comfort en geluidsproductie volledig ondergeschikt zijn aan de functie. Voor de particuliere sector zijn er tegenwoordig 'plug-and-play' units beschikbaar. Alles-in-één. Pomp, sensor en elektronica verpakt in een geluiddichte kast die nauwelijks groter is dan een gereedschapskist.

Een appartement op de achtste verdieping van een woontoren kampt met een slappe douchestraal. De standaard netdruk van het waterbedrijf reikt simpelweg niet hoog genoeg om de statische hoogte te overwinnen. Een hydrofoorinstallatie in de kelder vangt dit op. Zodra de bewoner boven de mengkraan opendraait, voelt hij de volle kracht van de regendouche. Constante druk. Ongeacht hoeveel buren tegelijkertijd hun vaatwasser aanzetten.

Denk ook aan een hotelkeuken tijdens het spitsuur. Vaatwassers draaien continu, koks vullen enorme pannen en de spoelkeuken draait op volle toeren. Zonder drukverhoging zou de waterdruk op de bovenliggende gastenkamers wegvallen tot een frustrerend minimum. De cascade-opstelling in de technische ruimte reageert alert; een extra pomp schakelt naadloos bij om het piekverbruik op te vangen. Efficiëntie beneden, comfort boven.

In een monumentaal herenhuis dat is gesplitst in meerdere studio's zijn de leidingen vaak dun en de afstanden naar de bovenste verdiepingen lang. Wrijvingsverlies eist zijn tol. Een compacte 'plug-and-play' booster in de meterkast compenseert dit verlies direct. Geen ingrijpende vervanging van het gehele buizenstelsel noodzakelijk. Slechts een gerichte boost voor een betrouwbaar tappunt. De pomp bromt even kortstondig bij afname. Verder merk je er niets van.

Hydraulische veiligheid staat centraal. Het Drinkwaterbesluit en de Drinkwaterwet vormen de wettelijke basis voor elke ingreep in de waterketen. Je mag het openbare net niet zomaar negatief beïnvloeden. Regels zijn streng. Wie een pomp plaatst, treedt buiten de standaard leveringsvoorwaarden van het waterbedrijf en moet voldoen aan specifieke technische eisen om de volksgezondheid te borgen.

NEN 1006 dicteert de technische kaders voor de aanleg van binneninstallaties. De norm schrijft voor dat een installatie de integriteit van het drinkwater nooit in gevaar mag brengen door terugstroming of ongewenste drukvariaties in de straatleiding. Cruciaal is de voordrukbeveiliging. In de praktijk dienen de VEWIN-werkbladen, in het bijzonder werkblad 4.3, als de praktische leidraad voor de installateur. Hierin staat exact beschreven wanneer een directe aansluiting op het waternet is toegestaan en wanneer een onderbrekingsreservoir — de breaktank — wettelijk verplicht is om onderdruk in de wijk te voorkomen bij een plotselinge piekvraag.

NEN-EN 1717 vult dit aan met classificaties voor vloeistofcategorieën en de bijbehorende beveiligingsmethoden tegen vervuiling door terugstroming. Een drukverhogingsinstallatie moet altijd voorzien zijn van goedgekeurde beveiligingstoestellen. Controleerbaar en gecertificeerd. Zonder de juiste KIWA-keurmerken op de gebruikte componenten en appendages is ingebruikname simpelweg niet toegestaan binnen de vigerende regelgeving.

Oorspronkelijk was hoogte de enige drijfveer voor waterdruk. Voordat mechanische aandrijvingen hun intrede deden, vertrouwde de watervoorziening volledig op de zwaartekracht via hooggelegen reservoirs of de karakteristieke watertorens die het landschap domineerden om voldoende statische druk in het leidingnet te realiseren. Met de opkomst van de industriële revolutie verschenen de eerste door stoom aangedreven zuigerpompen. Deze installaties waren luidruchtig, enorm groot en boden een pulserende waterstroom die de vroege loden leidingen zwaar op de proef stelde.

De grote omslag volgde na de Tweede Wereldoorlog met de massale elektrificatie en de verstedelijking. Hoogbouw werd de standaard. De statische druk van het openbare net schoot tekort voor de bovenste etages van moderne flatgebouwen. De introductie van de hydrofoorinstallatie — een combinatie van een elektrische pomp en een stalen drukketel — bood een oplossing. In deze periode, grofweg tussen 1950 en 1980, waren deze installaties vaak 'open' systemen die direct aan de straatleiding hingen. Dit leidde echter tot problemen; als een zware pomp aansloeg, viel de druk bij de buren weg of ontstond er gevaarlijke onderdruk in het net.

Regelgeving dwong technische innovatie af. Drinkwaterbedrijven eisten bescherming van hun netwerk tegen vervuiling en drukfluctuaties. Hierdoor ontstond het principe van de indirecte drukverhoging. De introductie van het onderbrekingsreservoir, ook wel de breaktank genoemd, werd een standaardvereiste in de utiliteitsbouw. Mechanische drukschakelaars maakten plaats voor elektronische sensoren. Waar een installatie voorheen slechts twee standen kende — vollast of stilstand — zorgde de opkomst van de frequentieomvormer in de jaren negentig voor een revolutie in energie-efficiëntie. Pompen konden voortaan hun toerental aanpassen aan de exacte vraag. Geen enorme voorraadketels meer nodig. De installaties krompen in omvang terwijl de betrouwbaarheid en het comfort voor de eindgebruiker exponentieel toenamen.