Elektriciteitsleiding
Definitie
Een samenstel van één of meer geïsoleerde elektrische geleiders dat specifiek is ontworpen voor het veilig transporteren van elektrische energie tussen verschillende punten in een installatie.
Omschrijving
Installatiewijze en verwerking
Integratie in de bouwschil
De fysieke aanleg van elektriciteitsleidingen verloopt synchroon met de verschillende stadia van het bouwproces. In de woningbouw start de verwerking vaak bij de ruwbouw, waarbij kunststof installatiebuizen in gefreesde sleuven in de binnenmuren worden gepositioneerd. Deze buizen worden met klemmen of specie vastgezet voordat de stukadoor de wanden afwerkt. Bij betonbouw vindt de montage plaats op de bekisting; leidingen en centraaldozen worden met vlechtdraad aan de wapening bevestigd, waarna het beton de gehele infrastructuur omsluit. Deze onomkeerbare integratie vereist een foutloze maatvoering.
Draadtrekken en kabelmanagement
Zodra de ruwbouw is afgerond en de buisverbindingen tussen de verschillende dozen tot stand zijn gebracht, start de bedradingsfase. Men voert een trekveer door de leidingen om vervolgens de vereiste VD-draden in de juiste kleurcodering door het stelsel te trekken. Het aantal draden in een buis is hierbij gelimiteerd om oververhitting te voorkomen. In utiliteitsprojecten of industriële omgevingen wijkt deze methodiek vaak af. Hier domineert de opbouwmontage. Kabels worden dan in het zicht gelegd op verzinkte kabelgoten of ladderbanen die met draadeinden aan het plafond zijn opgehangen. Bevestiging geschiedt met zadelklemmen of kabelbundelbandjes, waarbij de voorgeschreven buigradius van de kabel de loop van het tracé dicteert. Bij het passeren van brandwerende scheidingen worden de leidingen voorzien van brandwerende afdichtingen om de integriteit van de compartimentering te behouden.
Van losse draden tot samengestelde kabels
Maak een scherp onderscheid tussen draad en kabel. In de wereld van elektriciteitsleidingen is dit geen semantische discussie, maar een technisch fundament. VD-draad, oftewel Vinyl Draad, bestaat uit een massieve koperen kern met een isolatielaag van PVC. Deze losse aders mogen nooit zonder beschermende mantel of buis worden toegepast. Voor wie de muur verlaat of in de grond gaat, verschuift de focus naar kabels.
- YMvK: De standaard voor vaste aanleg in de utiliteitsbouw en woningen. Moeilijk brandbaar en bestand tegen hogere omgevingstemperaturen.
- XMvK: Een 'lichte' variant van de YMvK. Vaak toegepast in de woningbouw voor eenvoudige uitbreidingen zoals een extra stopcontact in de schuur. De isolatiewand is dunner, waardoor de kabel minder mechanische belasting aankan.
- YMvK-as: De toevoeging 'as' staat voor armoured shield. Deze kabel herkent u aan de stalen vlechtmantel onder de buitenmantel. Onmisbaar voor ondergrondse installaties. De vlechtmantel dient direct als bescherming tegen graafschade en fungeert als aardgeleider.
Draad of kabel? Het hangt af van de mechanische eisen en de omgeving. Een losse VD-draad in een vochtige kruipruimte is vragen om problemen. Gebruik daar altijd een kabel.
Specialistische varianten en brandclassificatie
Niet elke leiding transporteert simpelweg 230 volt. De variatie zit hem vaak in de mantel en de reactie bij brand. Sinds de invoering van de CPR (Construction Products Regulation) worden leidingen geclassificeerd op basis van hun brandgedrag. Cca en B2ca zijn hierbij veelgehoorde termen. Een B2ca-kabel is veiliger in een vluchtweg dan een standaard Eca-kabel. Hij rookt minder en verspreidt het vuur niet.
Hittebestendige leidingen. Siliconenmantels. Deze varianten vindt u terug bij sauna's of in de industrie waar de temperatuur structureel boven de 70 graden Celsius komt. En dan zijn er nog de halogeenvrije leidingen. Cruciaal in gebouwen waar veel mensen samenkomen. Bij brand komen er uit deze leidingen geen corrosieve of giftige gassen vrij. Kortom: de kern mag dan vaak koper zijn, de schil eromheen bepaalt waar de leiding mag leven.
Praktijksituaties en visuele herkenning
In een renovatieproject herkent u de elektriciteitsleiding direct aan de crème- of geelkleurige PVC-buizen die over de kalkzandsteen muren kronkelt. De installateur klikt de buis vast in een klemzadel. Met een buigveer maakt hij een haakse bocht richting de wandcontactdoos. Geen koper in zicht. Alleen het kunststof dat de weg plaveit voor de latere bedrading. Een trekveer steekt nog uit een centraaldoos, klaar voor de volgende stap.
Graafwerkzaamheden in de tuin leveren een ander beeld op. De spade stuit op een stugge, grijze kabel. Dit is de YMvK-as. Onder de buitenmantel schittert het stalen vlechtwerk. Deze elektriciteitsleiding ligt niet in een buis, maar vertrouwt op zijn eigen 'harnas' tegen mechanische belasting en vocht. Een aardlitze steekt eruit, klaar om verbonden te worden met de tuinarmaturen. Het vlechtwerk vangt de klap van de schep op.
Kijk omhoog in een modern kantoorpand of distributiecentrum. Geen weggewerkte buisjes in de muur. Grote, verzinkte kabelgoten vormen een bovengronds wegennet tegen het plafond. Tientallen dikke, zwarte kabels liggen zij aan zij, strak getrokken en vastgezet met zwarte kabelbinders. Hier transporteert de elektriciteitsleiding enorme vermogens naar krachtstroomaansluitingen of serverkasten. Robuust. Zichtbaar. Industrieel. Het is de ruggengraat van de installatie.
Juridisch kader en de NEN 1010
De NEN 1010 regeert. Altijd. Deze norm vormt het technische fundament voor elke laagspanningsinstallatie in Nederland en is via het Besluit bouwwerken leefomgeving (BBL) wettelijk aangestuurd. Het BBL stelt de kaders voor veiligheid, gezondheid en duurzaamheid van bouwwerken. Voor de elektriciteitsvoorziening betekent dit dat de installatie moet voldoen aan de fundamentele veiligheidseisen die in de NEN 1010 zijn uitgewerkt. Geen vrijblijvend advies dus. Het gaat om het voorkomen van directe aanraking, overbelasting van geleiders en het beperken van brandgevaar door kortsluiting.
Wie een leiding aanlegt, moet rekenen. De doorsnede van de kern is niet alleen afhankelijk van de aangesloten apparatuur. De installatiewijze telt mee. Ligt de leiding in een geïsoleerde wand? Dan kan hij zijn warmte minder goed kwijt. De NEN 1010 schrijft strikte reductiefactoren voor die bepalen of die 2,5 mm² draad nog wel volstaat of dat er een grotere diameter nodig is om oververhitting van de isolatie te voorkomen. Veiligheid door berekening.
Brandclassificatie volgens de CPR
Kabels zijn bouwproducten. Daarom vallen ze onder de Europese Construction Products Regulation (CPR). Sinds juli 2017 is dit bittere ernst voor de installateur en de groothandel. Elektriciteitsleidingen moeten voorzien zijn van een CE-markering en geclassificeerd zijn op basis van hun brandgedrag. In Nederland vertaalt de norm NEN 8012 deze Europese regels naar de praktijk.
- Dca en Cca: De meest voorkomende klassen voor normale en verhoogde brandveiligheid.
- B2ca: De strengste klasse voor risicovolle omgevingen of vluchtwegen.
- Aanvullende parameters: Denk aan rookontwikkeling (s), brandende vallende deeltjes (d) en de zuurgraad van de rookgassen (a).
Een installateur mag niet zomaar een rol kabel uit de bus pakken. De NEN 8012 hanteert een stroomschema. Wat is de gebruiksfunctie van het gebouw? Hoe groot is de bezettingsgraad? Is de vluchttijd beperkt? De antwoorden op deze vragen dicteren de minimaal vereiste brandklasse van de leiding. Het negeren van deze classificatie bij de keuze van een YMvK-variant leidt bij inspecties onherroepelijk tot afkeur van de installatie.
Evolutie van isolatie en installatietechniek
De vroege elektrificatie kende weinig subtiliteit. Blanke koperdraden op porseleinen isolatoren. Geleiders hingen vaak open en bloot langs houten balken. Levensgevaarlijk natuurlijk. De eerste isolatiepogingen bestonden uit gevlochten textiel doordrenkt met bitumen, wat weliswaar bescherming bood tegen aanraking maar bij kortsluiting juist als brandstof fungeerde. In de eerste helft van de twintigste eeuw verschenen de rubbergeïsoleerde draden in stalen installatiebuizen.
De omslag naar kunststof
Na de Tweede Wereldoorlog veranderde alles. De introductie van polyvinylchloride, beter bekend als PVC, betekende een revolutie voor de betrouwbaarheid van elektriciteitsleidingen. Het verving het broze rubber dat na verloop van tijd onvermijdelijk verkruimelde. Installatiebuizen waren tot die tijd van staal met een laagje asfaltpapier aan de binnenzijde. Men moest deze handmatig buigen met een brander of zwaar buigijzer. In de jaren zestig maakte de gele PVC-buis zijn opwachting. Lichtgewicht. Onbrandbaar genoeg voor die tijd. De verwerkingssnelheid op de bouwplaats schoot omhoog.
Parallel aan de materiaalkeuze ontwikkelde de regelgeving zich. De NEN 1010 ontstond niet uit het niets. Wat begon als een bescheiden verzameling veiligheidstips groeide uit tot een dwingend technisch kader. De focus verschoof van het puur functioneel overbrengen van energie naar integrale veiligheid. Grondkabels kregen stalen armeringen om graafschade te overleven. Kleurcoderingen werden gestandaardiseerd om fatale fouten bij onderhoud te voorkomen. De introductie van de CPR-brandclassificatie in 2017 markeert de meest recente stap in deze evolutie, waarbij de leiding niet langer slechts een stroomvoerder is, maar een integraal onderdeel van de brandcompartimentering van een gebouw.
Meer over installaties en energie
Ontdek meer termen en definities gerelateerd aan installaties en energie
