EMVI

In de wereld van bouw en infra is de goedkoopste optie zelden de meest duurzame of efficiënte. EMVI doorbreekt de traditionele fixatie op de laagste inschrijfsom door expliciete ruimte te bieden voor meerwaarde. Het gaat om het totaalplaatje. Denk aan minder verkeershinder tijdens de werkzaamheden of een extreem korte bouwtijd die de overlast voor omwonenden minimaliseert. De opdrachtgever stelt vooraf vast welke factoren zwaarder wegen dan de harde euro's onder de streep. Het plan van aanpak wordt hiermee het belangrijkste document voor de aannemer; hierin bewijst het bouwteam dat ze niet alleen kunnen construeren, maar ook de context van het project begrijpen. Risicomanagement en duurzaamheid zijn geen loze kreten meer, maar harde criteria waarop een score wordt toegekend. Wie slim is, wint de opdracht door procesoptimalisatie die verder gaat dan het standaard bestek.

De procedure vangt aan met de publicatie van de aanbestedingsleidraad. Hierin legt de opdrachtgever de wegingsmatrix vast. De verhouding tussen prijs en kwaliteit vormt de spil van het proces. Inschrijvende partijen dienen vervolgens een dossier in dat bestaat uit een commerciële aanbieding en een kwalitatief document. Dit laatste bevat de uitwerking van de gestelde criteria.

Tijdens de beoordelingsfase analyseert een commissie de ingediende plannen, vaak zonder de prijzen te kennen. Men hanteert dikwijls de methodiek van de gunningswaarde. Hierbij krijgt een kwalitatieve score een monetaire waarde toegekend die fungeert als een fictieve korting op de werkelijke inschrijfprijs. Wie onder de streep de laagste fictieve prijs overhoudt, wint de opdracht. Dit mechanisme maakt het mogelijk dat een kwalitatief superieur plan een hogere inschrijfsom compenseert. Verificatie volgt vaak. Er worden gerichte vragen gesteld om te controleren of de beloofde ambities haalbaar zijn binnen de gestelde kaders. De procedure mondt uit in een formeel gunningsbesluit waarin de scores en de motivering worden vastgelegd.

Juridische categorieën versus de praktijk

Technisch gezien fungeert EMVI sinds 2016 als de overkoepelende term voor drie specifieke gunningscriteria. In de dagelijkse bouwpraktijk gebruiken professionals de term echter bijna uitsluitend als synoniem voor de Beste Prijs-Kwaliteitsverhouding (BPKV). Dit is de meest gangbare variant waarbij kwalitatieve meerwaarde, zoals een lagere CO2-uitstoot of een kortere stremming van een rijksweg, direct invloed heeft op de winkans. De wet stelt dat dit de standaard is. Afwijken mag, maar moet worden uitgelegd.

Een tweede variant richt zich op de laagste kosten op basis van kosteneffectiviteit. Hierbij verschuift de focus van de stichtingskosten naar de gehele levenscyclus van een object, ook wel Life Cycle Costing (LCC) genoemd. Wat kost een brug over vijftig jaar? Onderhoud, energieverbruik van de verlichting en de uiteindelijke sloopwaarde wegen zwaarder dan de initiële bouwprijs. Een ogenschijnlijk duur ontwerp kan zo onder de streep de goedkoopste optie blijken. De derde smaak is de laagste prijs. Hoewel dit juridisch onder de EMVI-paraplu valt, wordt het in de markt als het tegenovergestelde beschouwd. Het wordt enkel nog toegepast bij zeer gestandaardiseerde leveringen waar geen kwalitatief onderscheid mogelijk is.

Vaste prijs en fictieve kortingen

Binnen de EMVI-methodiek bestaan diverse rekenmodellen om de winnaar aan te wijzen. Een interessante variant is de Fixed Price of 'gunning op vaste prijs'. De opdrachtgever bepaalt vooraf het budget. De markt wordt uitgedaagd om voor dat bedrag de hoogst mogelijke kwaliteit te leveren. De competitie vindt dan volledig plaats op het gebied van ontwerp, innovatie en procesbeheersing. Geen gesteggel over meerwerk of krappe marges, maar een strijd om de beste oplossing.

Vaker ziet men de methodiek van de fictieve korting. Een aannemer die uitblinkt in omgevingsmanagement krijgt bijvoorbeeld een fictieve aftrek van 100.000 euro op zijn inschrijfsom. De werkelijke prijs blijft gelijk, maar voor de rangorde in de aanbesteding staat hij scherper in de markt. Er ontstaat een spel tussen 'harde' euro's en 'zachte' ambities. Wie de balans mist, verliest. Het Plan van Aanpak is hierin geen bijlage, maar de kern van het commerciële succes.

Neem de renovatie van een monumentale sluis. De laagste bieder wil de boel drie maanden afsluiten. Een andere partij rekent een ton meer, maar belooft via een ingenieuze tijdelijke bypass de scheepvaart volledig doorgang te bieden. In een EMVI-model krijgt deze laatste aannemer een forse fictieve aftrek op de inschrijfsom. De 'duurdere' aannemer wint. Logisch, want de maatschappelijke schade van een geblokkeerd kanaal loopt in de miljoenen.

Andere situaties waarbij EMVI de doorslag geeft:

• Stadsvernieuwing: Een bouwteam scoort punten door elektrische kranen en stil materieel in te zetten direct naast een basisschool. De winst zit niet in de laagste prijs per kuub beton, maar in de veiligheid en het beperken van fijnstof rond het schoolplein.
• Asfaltvervanging op de A12: De inschrijver die een garantie afgeeft van vijftien jaar in plaats van de standaard tien, scoort maximaal op het criterium 'levensduur'. Minder onderhoudsmomenten in de toekomst betekenen een hogere fictieve waarde bij de gunning vandaag.
• Circulair kantoor: Bij de uitvraag wordt de Milieukostenindicator (MKI) als hard criterium gebruikt. Een aannemer die duurder hout aanbiedt in plaats van goedkoop beton, haalt de opdracht binnen omdat de milieuscore de prijs ruimschoots compenseert.

Het gaat soms om details. Een strak communicatieplan waarbij omwonenden via een app precies weten wanneer de hei-installatie arriveert, kan het verschil maken tussen winst en verlies. Stilte en voorspelbaarheid zijn in de moderne bouw belangrijke valuta geworden. Het Plan van Aanpak fungeert hierbij als het bewijsstuk dat de aannemer verder kijkt dan alleen de technische tekening.

De Aanbestedingswet 2012 vormt het onverbiddelijke fundament onder elke EMVI-uitvraag in de publieke sector. Het is de wetgever die de piketpalen slaat. Sinds de grootscheepse wetsherziening van 2016 is de Beste Prijs-Kwaliteitsverhouding (BPKV) niet langer een vrijblijvende optie, maar de dwingende norm voor overheden die de markt op gaan. Afwijken mag. Maar alleen met een ijzersterke motivering in de aanbestedingsstukken. De bewijslast ligt bij de publieke inkoper.

Naast de wet is er het Aanbestedingsreglement Werken 2016 (ARW 2016). Dit reglement biedt de noodzakelijke procedurele diepgang voor bouwopdrachten die onder de Europese drempelwaarden blijven. Het zorgt voor uniformiteit in de markt. Een ander cruciaal instrument is de Gids Proportionaliteit. Deze gids waakt erover dat de gestelde eisen en wegingsfactoren in een redelijke verhouding staan tot de aard en omvang van de opdracht. Eisen die de markt onnodig beperken, zijn juridisch onhoudbaar. Het speelveld moet immers gelijk blijven. Voor grote infraprojecten die de Europese drempels overschrijden, gelden bovendien de Europese richtlijnen voor overheidsopdrachten, zoals Richtlijn 2014/24/EU, die de basis vormen voor de nationale wetgeving.

In de praktijk betekent dit:

• Motiveringsplicht: Opdrachtgevers moeten expliciet verantwoorden waarom bepaalde kwaliteitscriteria zwaarder wegen dan de prijs.
• Transparantie: De wegingsmatrix en de gehanteerde rekenformules moeten vooraf, bij de publicatie van de leidraad, volledig bekend zijn bij alle gegadigden.
• Objectiviteit: De beoordeling moet plaatsvinden op basis van vooraf vastgestelde, objectieve criteria om willekeur te voorkomen.

Een inschrijving die niet voldoet aan de minimumeisen uit het bestek of de leidraad wordt terzijde gelegd, ongeacht de score op de kwalitatieve criteria. Wet- en regelgeving dwingen hiermee een uiterst zorgvuldig proces af. Fouten in de procedure leiden onherroepelijk tot juridische procedures bij de voorzieningenrechter. Dat wil niemand.

Decennia lang regeerde de laagste prijs. Aannemers vochten om de centen. Kwaliteit was vaak een sluitpost. De bouwfraude rond de eeuwwisseling zette alles op scherp en dwong tot een fundamentele herziening van hoe de overheid inkoopt. Het parlement wilde af van schimmige afspraken en eenzijdige prijsfocus. De Europese Unie introduceerde ondertussen richtlijnen die kwaliteit een formele plek gaven in het gunningsproces.

Met de introductie van de Aanbestedingswet 2012 kreeg de term EMVI echt voet aan de grond in de Nederlandse polder. Het was niet langer een experimentele zijweg. In 2016 volgde de grote omslag. De wetgever draaide de bewijslast om: EMVI werd de norm, de laagste prijs de uitzondering. Waar voorheen enkel de stichtingskosten telden, verschoof de aandacht naar de totale levenscyclus en maatschappelijke impact. Procesbeheersing verving de blinde focus op beton en staal. Het Plan van Aanpak transformeerde van een verplicht nummertje naar het winnende bewijsstuk van professioneel risicomanagement.

• https://acceller.nl/begrippen/emvi/
• https://houseoftenders.nl/kennisbank/wat-is-emvi/
• https://www.gejagroep.nl/emvi-score-de-sleutel-tot-succesvolle-aanbestedingen-bij-social-return/
• https://tenderb.nl/kennisbank/basisbegrippen/wat-is-emvi/
• https://www.qcore.nl/kennisbank/wat-is-emvi
• https://www.joostdevree.nl/shtmls/emvi.shtml
• https://triaspolitica.com/blog/emvi-score-aanbestedingen-wat-is-het/
• https://www.quattro-expertise.nl/actueel/hoe-win-je-een-aanbesteding-in-de-bouw/
• https://volta-energy.com/blog/aanbestedingen-bouw-hoe-kiest-u-de-economisch-meest-voordelige-inschrijving/