Energie-index

De energie-index, afgekort als EI, functioneerde tot begin 2021 als dé sleutelindicator voor de energieprestatie van bestaande gebouwen in Nederland. Vooral voor woningen was dit getal bepalend; hoe lager de EI uitviel, des te gunstiger de energiezuinigheid. Het was een complexe, maar gestandaardiseerde beoordeling, waarbij een EPA-adviseur ter plekke wel tot 150 bouwtechnische en installatietechnische aspecten minutieus onder de loep nam. Hierbij ging men uit van een gemiddeld bewonersgedrag, zodat de resultaten vergelijkbaar bleven. Dit cijfer bepaalde niet alleen de letter van het energielabel – van een rooskleurig A++ tot een minder fortuinlijk G – maar had ook directe financiële implicaties, bijvoorbeeld voor de maximale huurprijs middels het puntensysteem voor huurwoningen. Hoewel de NTA 8800-methode sinds 1 januari 2021 de huidige standaard is, die de energieprestatie uitdrukt in kWh/m² primair fossiel energiegebruik per jaar, zijn de op basis van de oude energie-index afgegeven energielabels nog altijd tien jaar geldig. Een belangrijk detail voor wie nog met oudere documenten werkt.

Voordat de NTA 8800-methode in zwang kwam, was het proces van Energie-index vaststelling een gestandaardiseerde procedure, vaak uitgevoerd door een EPA-adviseur. Deze expert ging ter plaatse, doorzocht de woning of het gebouw minutieus op allerlei bouwkundige en installatietechnische kenmerken, soms wel tot 150 verschillende aspecten. Van de isolatiewaarden van muren, daken en vloeren tot het type glas, en van de aard van het verwarmingssysteem tot de ventilatievoorzieningen, alles werd in kaart gebracht. Een gedegen opname van de actuele situatie, inclusief de eventuele aanwezigheid van zonneboilers of PV-panelen, vormde de basis. Vervolgens werd, uitgaande van een gemiddeld bewonersgedrag—cruciaal voor vergelijkbaarheid—een berekening gemaakt. Het getal dat daaruit rolde, de Energie-index, vertaalde zich direct naar het energielabel van het pand, een indicatie van de energieprestatie die vervolgens ook meewoog in, bijvoorbeeld, de huurpuntentelling.

Wanneer we spreken over de ‘Energie-index’ (EI), is het cruciaal te begrijpen dat deze term inmiddels een historische lading heeft. Het is geen actuele rekennorm meer, maar een verwijzing naar de methode die vóór 1 januari 2021 werd gehanteerd om de energieprestatie van een gebouw vast te stellen. De EI was een getal dat de energiezuinigheid uitdrukte volgens de norm NEN 7120. Hoe lager de EI, hoe energiezuiniger de woning werd geacht. Deze index vertaalde zich vervolgens direct naar het bekende energielabel, variërend van A tot G. Het was een indirecte maatstaf voor het fossiele energieverbruik, verpakt in een relatief abstract getal.

Sinds die bewuste datum heeft de methodiek een fundamentele verschuiving doorgemaakt. We werken nu met de NTA 8800, een veel uitgebreidere en complexere rekenmethode die de energieprestatie direct uitdrukt in kWh/m² primair fossiel energiegebruik per jaar. Dit is een concrete eenheid die veel directer inzicht geeft in het daadwerkelijke verbruik en de efficiëntie van een gebouw. Het energielabel (A t/m G) bestaat nog steeds, maar de basis voor de toekenning ervan is radicaal anders. Een label dat nu wordt afgegeven, is gebaseerd op die kWh/m²-waarde, niet langer op een Energie-index getal.

Het grootste onderscheid zit dus in de onderliggende berekeningswijze en de output. Waar de Energie-index een dimensieloos getal was dat *uiteindelijk* tot een label leidde, geeft de NTA 8800 een direct meetbare waarde van het energieverbruik, waarna het label daaruit wordt afgeleid. Het is een sprong van een index naar een concrete prestatie-indicator. Desondanks zijn energielabels die vóór 2021 op basis van een Energie-index zijn opgesteld, nog steeds tien jaar geldig. Een belangrijk detail, want deze ‘oudere’ labels zijn dus nog volop in omloop en verwijzen nog naar de vroegere systematiek, zelfs al is de manier van meten en toekennen inmiddels geëvolueerd.

Hoewel de energie-index niet meer de basis vormt voor nieuwe energielabels, schetsten deze voorbeelden perfect hoe het getal voor 2021 impact had in de dagelijkse praktijk van vastgoed:

• Bij de koop of verkoop van een woning: Een potentiële koper bekeek de energie-index van een te koop staande woning. Een gunstige index (een laag getal, wat destijds een goed energielabel betekende) was een helder signaal van potentieel lagere maandelijkse energiekosten. Dit kon doorslaggevend zijn, een concreet voordeel op de concurrentie. Een slechte score daarentegen, gaf direct aan dat er investeringen nodig waren, iets wat dan meewoog in de onderhandelingen over de verkoopprijs.
• Vaststelling van huurprijzen: Voor verhuurders van residentieel vastgoed was de energie-index jarenlang een onmisbare factor in het puntensysteem voor de maximale huurprijs. Een gebouw met een hoge energie-index, dus minder energiezuinig, leverde minder punten op in het Woningwaarderingsstelsel (WWS). Dit beperkte de maximaal redelijke huurprijs aanzienlijk. Directe impact op rendement.
• Renovatieprojecten en subsidieaanvragen: Woningcorporaties of vastgoedbeleggers die plannen maakten voor verduurzaming, gebruikten de bestaande energie-index als een nulmeting. Een EI die wees op een F- of G-label maakte de noodzaak voor investeringen in bijvoorbeeld gevelisolatie, HR++ glas, of een efficiënter verwarmingssysteem direct inzichtelijk. Bovendien kon een slechte energie-index vaak de deur openen naar bepaalde subsidies of financieringsregelingen voor energetische verbeteringen.

De noodzaak tot het bepalen en communiceren van de energieprestatie van gebouwen, waar de Energie-index voorheen een centrale rol in speelde, vindt zijn grondslag in Europese richtlijnen en nationale wetgeving. Het energielabel, een visuele weergave van deze prestatie, is daarvan het meest concrete resultaat. Tot de ingangsdatum van de NTA 8800 op 1 januari 2021, vormde de Energie-index (EI) de wettelijk voorgeschreven berekeningsgrondslag voor het energielabel van bestaande bouw in Nederland, verankerd in onder andere het Besluit energieprestatie gebouwen (BEG). Voor de berekening van deze index werd specifiek de norm NEN 7120 gehanteerd, die gedetailleerd vastlegde hoe de energiezuinigheid moest worden bepaald.

Sinds de introductie van de NTA 8800 is de methodiek verschoven naar een directere meting in kWh/m² primair fossiel energiegebruik per jaar, hoewel de publiekrechtelijke verplichting tot een energielabel onveranderd blijft. Dit nieuwe stelsel is eveneens geïntegreerd in het Besluit energieprestatie gebouwen. Een belangrijk facet van de Energie-index was diens directe invloed op het Woningwaarderingsstelsel (WWS); een lage energie-index kon leiden tot een aanzienlijk hoger aantal punten, en dus een hogere maximale huurprijs voor huurwoningen. Dit aspect, de koppeling aan huurprijzen, is nog steeds relevant, zij het nu gebaseerd op het nieuwe energielabel conform de NTA 8800. Wel blijven energielabels die vóór 2021 op basis van de Energie-index zijn afgegeven, gedurende tien jaar geldig, wat betekent dat voor een aanzienlijke periode zowel 'oude' als 'nieuwe' labels naast elkaar bestaan in het juridische en commerciële verkeer.

• https://nl.wikipedia.org/wiki/Energie-index
• https://www.thuisbijantares.nl/handleidingen/energie-index/
• https://puc.overheid.nl/mp-bundel/doc/PUC_Z_2019_26408/1/archief/archief/bwbr0020921_20191022/html
• https://www.vabi.nl/duurzaamheid/nieuwe-regels-voor-energielabels-vanaf-1-1-2021/