EPS

EPS is in de volksmond bekend als piepschuim of tempex, maar de industrie voert de naam Airpop. Het materiaal ontstaat door polystyreenkorrels met stoom te verhitten, waardoor ze expanderen en samensmelten tot een vormvaste structuur met een gesloten celstructuur. Stilstaande lucht in deze cellen vormt de eigenlijke barrière tegen warmtegeleiding. Het is een technisch schuim. Extreem licht van gewicht, wat de logistiek op de bouwplaats aanzienlijk vereenvoudigt; één verwerker verplaatst moeiteloos kubieke meters materiaal. Ondanks de lage dichtheid biedt het een verrassend hoge drukweerstand. Het rot niet en is ongevoelig voor schimmels. Van funderingsbekisting tot dakisolatie vormt EPS al decennia een stabiele factor in de bouwkolom.

De praktische toepassing van EPS in de bouw start vaak bij de transformatie van grondstof tot vormvast element. Polystyreenparels ondergaan in een mal een expansieproces door de inwerking van stoom, waarbij de korrels tot vijftig keer hun oorspronkelijke omvang groeien en aan elkaar versmelten. Uit deze grote moederblokken worden vervolgens platen of specifieke profielen gesneden met behulp van verhitte gloeidraden of mechanische zagen. Op de bouwplaats kenmerkt de uitvoering zich door een snelle handmatige verwerking. Eén persoon kan zonder mechanische hulp grote volumes positioneren.

Bij het storten van betonvloeren of funderingen fungeert EPS vaak als verloren bekisting. De elementen worden direct op de werkvloer of in de funderingssleuf geplaatst en onderling verbonden via messing-en-groefverbindingen of klemstrips. Beton wordt rechtstreeks in de EPS-vorm gestort. Het materiaal blijft achter in de constructie. Voor isolatiedoeleinden aan de buitenzijde van gevels vindt de bevestiging plaats via lijmortels of mechanische schotelankers. Platen worden nauwsluitend in verband aangebracht om thermische lekken te voorkomen. In de grond-, weg- en waterbouw worden massieve blokken opgestapeld als lichtgewicht ophoogmateriaal. Dit proces vindt plaats in lagen. Het voorkomt excessieve druk op de ondergrond. De blokken worden vaak afgedekt met een scheidingsvlies of folie voordat de verdere wegopbouw volgt.

In de bouw wordt EPS niet simpelweg als 'één materiaal' besteld; de classificatie op basis van druksterkte is leidend. Dit wordt aangeduid met een getal achter de afkorting, zoals EPS 60, EPS 100 of EPS 200. Dit getal staat voor de druksterkte in kPa bij 10% vervorming. EPS 60 volstaat meestal voor niet-belaste isolatie. Voor vloeren die zwaarder belast worden, zoals in de woningbouw, is EPS 100 de standaard. Gaat het om parkeerdaken of industriële toepassingen? Dan komt EPS 150 of 200 in beeld. Hoe hoger het getal, hoe compacter de celstructuur. Meer materiaal per kubieke meter. Zwaarder, maar ook sterker.

Het uiterlijk verraadt vaak de thermische prestatie. De klassieke witte plaat is de meest bekende variant, maar de grijze variant—vaak aangeduid als EPS-HR of SE (Silver Grey)—wint terrein. Aan dit grijze schuim zijn grafietdeeltjes toegevoegd. Deze deeltjes absorberen en reflecteren infrarode straling, wat de warmtegeleiding verder reduceert. Het resultaat? Een lagere lambdawaarde. Je kunt met een dunnere plaat dezelfde isolatiewaarde behalen als met een dikkere witte plaat. Cruciaal bij renovaties waar de spouwbreedte of de vloerhoogte beperkt is.

Type	Kleur	Kenmerk
Standaard EPS	Wit	Economisch, allround isolatie
EPS-HR	Grijs/Zilver	Hoger isolatierendement door grafiet
EPS-SE	Grijs	Zelfdovende kwaliteit (brandvertragend)

EPS is extreem vormvrij tijdens de productie. Hierdoor bestaan er specifieke varianten die verder gaan dan de standaard plaat. Denk aan de bekende 'broodjes' voor de balken-en-broodjesvloer. Deze vulelementen hebben een specifieke profilering om precies tussen de betonbalken te passen. Ook prefab funderingskisten zijn een specifieke variant. In plaats van losse platen ontvangt de bouwplaats een complete U-vormige mal. Snel. Efficiënt. Geen houtafval meer. Daarnaast zijn er de zogeheten 'parels': losse EPS-bolletjes die worden gebruikt voor na-isolatie van kruipruimtes of spouwmuren door ze in de holle ruimte te blazen.

De termen vliegen je om de oren. Tempex is een merknaam die een soortnaam is geworden. Net als Styropor. De industrie probeert nu de naam 'Airpop' te pushen om het imago van het materiaal te stroomlijnen. Let op de verwarring met XPS (geëxtrudeerd polystyreen). Hoewel ze beide van polystyreen worden gemaakt, is het productieproces totaal anders. EPS bestaat uit zichtbare bolletjes; XPS is een egale, gladde hardschuimplaat. XPS is nagenoeg ongevoelig voor wateropname en heeft een hogere druksterkte. Voor een fundering in het grondwater kies je XPS. Voor de gemiddelde spouwmuur of vloer is EPS de economisch logische keuze.

Stelt u zich een modderige bouwput voor waar de fundering wordt voorbereid. In plaats van zware houten bekistingen die later weer verwijderd moeten worden, plaatsen de vakmensen vederlichte, witte U-vormige bakken in de sleuven. Eén man tilt moeiteloos een element van drie meter lengte boven zijn hoofd. Het beton wordt direct in deze vormen gestort. De EPS-bak blijft zitten, fungeert direct als isolatie en bespaart de aannemer een volledige arbeidsgang voor het ontkisten.

In de renovatiesector ziet een scenario met EPS er totaal anders uit. Bij een na-isolatieproject van een jaren '30 woning is de kruipruimte vaak te krap voor menselijke toegang. Een monteur steekt een dikke slang door een ventilatieopening in de gevel. Miljoenen grijze grafietparels stromen de ruimte in. Binnen een ochtend is de bodem bedekt met een dertig centimeter dikke isolatielaag die het vocht beneden houdt en de vloertemperatuur merkbaar verhoogt. Geen hak- of breekwerk, enkel een slang en een pomp.

Ook in de weg- en waterbouw komt u het materiaal tegen op plekken waar u het niet direct verwacht. Bij de aanleg van een nieuwe oprit over een slappe veenbodem zou zwaar zand voor verzakkingen zorgen. De oplossing? Grote kubusvormige blokken EPS 150 worden als een gigantisch puzzelwerk op de ondergrond gestapeld. Het volume is enorm, maar het gewicht minimaal. Hierdoor blijft de druk op de ondergrond beheersbaar. De weg blijft stabiel. De infra-specialist werkt hier niet met lijm, maar vaak met eenvoudige koppelstukken om de blokken onderling te fixeren tegen verschuiven tijdens het verwerken.

Op het dak van een distributiecentrum ziet u de efficiëntie van plaatmaterialen. Een dakdekker legt in hoog tempo grote platen EPS-HR op een stalen dakplaat. Met een simpel handzaagje of een gloeidraad snijdt hij inkepingen voor dakdoorvoeren en hemelwaterafvoeren. De platen sluiten naadloos op elkaar aan. De snelheid waarmee een oppervlakte van duizenden vierkante meters thermisch dicht wordt gelegd, is met weinig andere materialen te evenaren.

Geen enkel isolatiemateriaal ontsnapt aan het strenge regime van de Europese Verordening Bouwproducten (CPR). Voor EPS is de productnorm NEN-EN 13163 de absolute leidraad. Deze norm stelt niet alleen eisen aan de thermische weerstand en de dikte, maar ook aan de druksterkte en de dimensionale stabiliteit bij wisselende temperaturen. Fabrikanten zijn verplicht een Declaration of Performance (DoP) op te stellen. Geen DoP betekent geen CE-markering. En zonder die markering mag het materiaal simpelweg niet worden toegepast in de Europese bouwkolom.

Het Besluit bouwwerken leefomgeving (BBL) — de opvolger van het Bouwbesluit 2012 — dicteert waar en hoe EPS mag worden verwerkt. Brandveiligheid is hierbij een cruciaal ijkpunt. Onbehandeld EPS valt doorgaans in Euro-brandklasse E of F, wat betekent dat het zeer brandbaar is. In de Nederlandse praktijk wordt echter bijna uitsluitend gewerkt met de SE-kwaliteit (vlamdovend), die voldoet aan brandklasse C of D wanneer deze wordt toegepast in een constructie die de branduitbreiding beperkt. Let op de detaillering bij gevels. Het BBL stelt strenge eisen aan de branddoorslag en brandoverslag (WBDBO) tussen verschillende compartimenten.

De energieprestatie van gebouwen, tegenwoordig getoetst via de BENG-systematiek en de NTA 8800, bepaalt indirect de dikte van het EPS-pakket. Om de vereiste Rc-waarden voor vloer, gevel of dak te behalen, moet de dikte van het materiaal exact worden afgestemd op de gecertificeerde lambdawaarde uit de Databank Gecontroleerde Kwaliteitsverklaringen. Kwaliteitsborging is hierbij niet langer optioneel. In de GWW-sector gelden aanvullende richtlijnen, zoals de RAW-systematiek, die specifieke eisen stelt aan de volumieke massa van EPS-blokken bij infrastructurele ophogingen.

De basis voor EPS ligt in 1839. De apotheker Eduard Simon ontdekte per toeval polystyreen, al duurde het bijna een eeuw voordat de industriële potentie werd benut. In 1949 kwam de echte technische doorbraak. Fritz Stastny, een onderzoeker bij BASF, ontwikkelde het procedé om polystyreenkorrels met behulp van stoom te laten expanderen. Onder de merknaam Styropor werd het materiaal in 1951 op de markt gebracht. Aanvankelijk lag de focus op verpakkingen, maar de bouwsector herkende snel de voordelen van het vederlichte volume.

De wederopbouwperiode in Nederland fungeerde als katalysator. Vanaf de jaren zestig verschenen de eerste EPS-vloerisolaties en funderingsbekistingen op de bouwplaats. De oliecrisis in de jaren zeventig dwong de sector tot strengere isolatie-eisen. EPS evolueerde mee. De platen werden dikker. De persing werd constanter. Ook de regelgeving rondom brandveiligheid liet haar sporen na in de productontwikkeling; de introductie van vlamdovende additieven werd de standaard voor toepassingen in de woningbouw. Rond de eeuwwisseling volgde de introductie van grafietgebaseerd EPS (grijs), waarmee de thermische prestatie bij een gelijke dikte met circa 20 procent verbeterde. Sinds 2014 voert de Europese industrie de naam Airpop om de nadruk te leggen op de samenstelling: 98 procent lucht.

• https://www.isobouw.nl/nl/kennisbank/wat-is-eps/
• https://nl.wikipedia.org/wiki/Geëxpandeerd_polystyreen
• https://www.isolatiewerken-jk.be/geexpandeerd-polystyreen-eps
• https://www.sleiderink.nl/isolatiematerialen/eps-isolatie
• https://www.joostdevree.nl/shtmls/eps.shtml
• https://delaroy.nl/building-infrastructure
• https://www.isolatiemateriaal.nl/eps-isolatie
• https://eps-nl.nl/