Figuurglas
Definitie
Een glassoort waarbij tijdens de fabricage een textuur of reliëf in het oppervlak is geperst om de directe doorkijk te belemmeren zonder de lichtinval te blokkeren.
Omschrijving
Productie en verwerking
De fabricage vindt plaats via de walsmethode. Een continue stroom vloeibaar glas wordt vanuit de smeltoven tussen twee horizontaal geplaatste rollers geleid. Eén van deze rollen draagt de gewenste textuur in negatief. De druk van de walsen dwingt de glasviscositeit in de gravure. Hierdoor ontstaat de definitieve dikte en het oppervlaktepatroon in één enkele werkgang. Direct daarna transporteert een rollenbaan de glasplaat naar de koeltunnel. Hier wordt het materiaal stapsgewijs teruggebracht naar omgevingstemperatuur om structurele zwaktes te vermijden.
In de afbouwfase wordt het glas handmatig of mechanisch op maat gesneden. Dit snijden geschiedt uitsluitend op de vlakke, niet-geprofileerde zijde. Bij de plaatsing in houten of metalen kozijnen wordt de ruit ondersteund door stelblokjes. De zijde met het reliëf wordt in de regel aan de binnenzijde van een constructie gepositioneerd, wat het onderhoud vergemakkelijkt. Bij de assemblage van isolatieglas fungeert de figuurzijde vaak als de binnenzijde van de spouw. Zo blijft de textuur beschermd tegen externe vervuiling en mechanische belasting.
Iconische patronen en visuele gradaties
De diversiteit in figuurglas wordt gedicteerd door de walsrol. Crepi is waarschijnlijk de bekendste variant; een fijne, korrelige structuur die overal inzetbaar is. Voor wie een meer organische uitstraling zoekt, biedt Chinchilla uitkomst met zijn grillige, zachte lijnen die doen denken aan een dierenvel. De keuze voor een specifiek patroon is nooit louter esthetisch. Het bepaalt de mate van diffusie. Cathedral glas, herkenbaar aan zijn grove, golvende oppervlak, breekt het licht heel anders dan de strakke, geometrische puntjes van de Masterglass-serie. Soms is de textuur zo diep dat het glas bijna opaal lijkt, terwijl andere varianten slechts een lichte waas over het beeld werkken.
Namen variëren per fabrikant. Wat de één Brute noemt, heet bij de ander Gussglas. Het gaat om de nuances. Moderne architectuur vraagt vaak om satijnglas, maar dat is chemisch bewerkt. Figuurglas blijft puur mechanisch. De korrelgrootte telt. Diepe groeven vangen meer vuil, iets om rekening mee te houden bij buitentoepassingen. Een ruit is nooit zomaar een ruit.
Draadglas en kleurvarianten
Draadglas wordt technisch vaak onder de noemer figuurglas geschaard. Het productieproces is identiek. Alleen wordt er een stalen vlechtwerk in de vloeibare massa gevoerd voordat de walsen hun werk doen. Draadglas brute heeft die typische, onregelmatige structuur die we kennen uit oude fabrieksgebouwen. Het is functioneel. Brandvertragend. Inbraakwerend. Maar niet onverwoestbaar.
Kleur voegt een extra dimensie toe. Naast de standaard blanke uitvoering is figuurglas regelmatig verkrijgbaar in brons, grijs of geel (amber). Deze kleur wordt in de massa meegegoten. Het is geen coating. De kleur vervaagt nooit door UV-straling. Bij renovaties van woningen uit de jaren '30 zie je vaak de gele varianten terug in bovenlichten. Het creëert een warme lichtval, zelfs op een grijze dag. De dikte van het glas varieert meestal tussen de 4 en 10 millimeter, afhankelijk van de diepte van het reliëf en de gewenste stijfheid van de plaat.
Veiligheid en bewerkingen
Niet elk figuurglas is gelijk als het op veiligheid aankomt. Hardbaarheid is een issue. Wanneer een reliëf te diep of te grillig is, ontstaan er tijdens het thermisch harden spanningen die de ruit kunnen doen exploderen in de oven. Daarom is niet elk patroon als gehard glas leverbaar. Is veiligheid een harde eis in een natte ruimte? Dan is lamineren een optie. Men plakt de figuurzijde dan tegen een gladde ruit met een PVB-folie ertussen. Dit maakt het pakket dikker. En zwaarder. Maar het voldoet aan de norm. Let bij de bestelling altijd op de looprichting van het patroon; bij sommige varianten, zoals Listral met zijn duidelijke lijnstructuur, is de oriëntatie (horizontaal of verticaal) bepalend voor het eindresultaat.
Toepassingen in de praktijk
Een ruit met Crepi-structuur in een toiletkozijn op de begane grond. Terwijl voorbijgangers slechts vage kleurvlakken waarnemen, behoudt de bewoner de volle lichtopbrengst van de middagzon, wat essentieel is in kleine ruimtes waar elke lux telt. De gladde zijde zit aan de buitenzijde. Regen spoelt het vuil er makkelijker vanaf.
In een modern kantoorconcept dienen glazen scheidingswanden als visuele barrière. Men past hier vaak Master-Ligne toe. De verticale lijnen geven de ruimte hoogte. Medewerkers die langs de vergaderruimte lopen, zien enkel verticale schimmen, wat de concentratie binnen ten goede komt zonder dat de ruimte hermetisch afgesloten aanvoelt. Het ritme van het glas sluit aan bij de strakke aluminium profielen van de systeemwand.
De keukenkast in een landelijk interieur. Hier geen helder glas dat de rommel van het servies blootlegt, maar een ruit met Chinchilla-motief. De grillige structuur verbergt de chaos van gestapelde borden. Het oogt rustig. Het licht van de onderbouwverlichting breekt zacht op de textuur van het glas.
Renovatie van een jaren '30 woning. In het bovenlicht boven de voordeur is het gebroken gele figuurglas gesneuveld. De glaszetter vervangt dit door nieuw geel 'Amber' glas met een lichte Cathedral-structuur. Het zonlicht dat naar binnen valt, werpt een warme, honingachtige gloed op de originele granitovloer. De authenticiteit van de entree blijft behouden terwijl de kou buiten blijft dankzij de integratie in een isolatieglas-pakket.
In de zorgsector, bij een balie van een apotheek. Men kiest voor een ruit met een diep reliëf. Patiënten die achter de ruit hun medicatie bespreken, zijn onherkenbaar voor de wachtenden in de ruimte. Privacy is hier een wettelijke vereiste. Figuurglas biedt de oplossing zonder dat de balie een donker hok wordt.
Normatieve kaders en veiligheidseisen
De Europese productnorm NEN-EN 572-5 legt de technische basis voor figuurglas. Hierin staan de eisen voor de chemische samenstelling en de fysische eigenschappen van natronkalkglas met een patroon. Het gaat om toleranties op de dikte. Om de diepte van de structuur. Om de visuele kwaliteit van het oppervlak. Maar de echte scherpte zit in de toepassing.
NEN 3569 dicteert waar veiligheidsglas verplicht is. Figuurglas valt in de basis onder ongehard glas; bij breuk ontstaan grote, vlijmscherpe scherven die ernstig letsel kunnen veroorzaken. Het Besluit bouwwerken leefomgeving (BBL) eist dat glas op risicovolle plekken letselbeperkend is uitgevoerd. Denk aan glazen deuren, zijlichten naast deuren of ruiten die lager dan 85 centimeter boven de vloer beginnen. In deze gevallen moet het figuurglas thermisch gehard zijn conform NEN-EN 12150-1 of gelaagd worden volgens NEN-EN 14449. Niet elk reliëf overleeft de hardingsoven; bij zeer diepe of onregelmatige structuren zoals bepaalde Cathedral-varianten kunnen de spanningen te groot worden, waardoor lamineren de enige weg naar conformiteit is.
Privacy en CE-markering
Een CE-markering op het begeleidend document is ononderhandelbaar. De fabrikant verklaart hiermee dat het glas voldoet aan de geharmoniseerde Europese normen. Privacy is geen harde bouwkundige eis in het BBL, maar wel vaak een functionele eis in de zorgsector of bij publieke balies waar de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG) om de hoek komt kijken. Figuurglas biedt hier een mechanische oplossing voor visuele afscherming zonder de lichttoetreding te beperken, wat weer gunstig is voor de daglichteisen in diezelfde regelgeving. De brandwerendheid van standaard figuurglas is beperkt. Indien er een brandeis geldt op een scheidingswand, moet men uitwijken naar draadglas (dat technisch onder figuurglas valt) mits dit specifiek getest is conform de NEN-EN 1363-serie of brandwerend gelaagd glas met een figuurzijde.
Historische ontwikkeling en oorsprong
De opkomst van figuurglas loopt parallel met de opmars van de industriële glasfabricage in de negentiende eeuw. Tot die tijd was glaswerk hoofdzakelijk handwerk. In 1847 zette de introductie van het gewalst glas door James Chance de markt op zijn kop. Het was een technisch antwoord op de groeiende vraag naar betaalbare lichtdoorlatende afscheidingen. Geen verfijnd kristal. Maar robuust bouwmateriaal.
Aan het begin van de twintigste eeuw evolueerde de techniek snel. De art-deco-architectuur omarmde de visuele mogelijkheden. Patronen werden complexer. Fabrikanten experimenteerden met gravures in de walsrollen om specifieke lichtbrekingen te forceren. In de jaren dertig zag je de iconische gele en amberkleurige varianten verschijnen in de Nederlandse woningbouw. Het diende een praktisch doel in de steeds voller wordende steden: maximale privacy in de gevels aan de straatkant zonder verlies van daglicht.
De naoorlogse periode markeerde de overgang naar grootschalige standaardisatie. De walsmethode werd geperfectioneerd tot een continu proces. Terwijl vroeger texturen vaak lokaal bepaald waren, ontstonden er nu internationale standaarden. Veel klassieke texturen die we vandaag de dag nog steeds toepassen, zoals de Cathedral-varianten, dateren uit deze expansieve fase. De laatste decennia is de ontwikkeling vooral bepaald door strengere regelgeving. Waar vroeger de esthetiek leidend was, dwingen moderne veiligheidsnormen tot technische aanpassingen in de diepte van de reliëfs om thermische harding mogelijk te maken.
Meer over afwerking en esthetiek
Ontdek meer termen en definities gerelateerd aan afwerking en esthetiek
