Frameless facade

Wat definieert een frameless facade? Het draait om de essentie: glas, zonder belemmering. Men bevestigt de glasplaten—vaak gehard of gelaagd, veiligheid boven alles—doorgaans via mechanische verbindingen, denk aan subtiele schroefsystemen, óf met structurele verlijming; Structural Sealant Glazing, kortweg SSG. Dat aan een achterliggende, liefst onzichtbare, draagconstructie, die dan weer uit spankabels, ranke staalprofielen, of andere ingenieuze elementen kan bestaan. Het resultaat? Een architectonische droom: strak, modern, maximaal daglicht. Dit draagt niet alleen bij aan een helder interieur, maar zulk een constructie kan ook significant verbeteren wat betreft thermische en geluidsisolatie. Een complex samenspel van minimalisme en prestatie, eigenlijk.

De opbouw van een frameless facade vangt aan met de assemblage van de onderliggende draagstructuur. Dit is het skelet, minutieus uitgelijnd en stevig verankerd aan de hoofdbouw. Denk hierbij aan een rasterwerk van slanke profielen, een complex systeem van spankabels, of strategisch geplaatste fittingen, allemaal ontworpen om de latere glaslast te dragen. Het is precisiewerk, want elke afwijking heeft directe gevolgen voor het uiteindelijke aanzicht. Hierna volgt het positioneren van de glaspanelen zelf. Vaak grote, zware elementen die zorgvuldig met specialistisch hijsmaterieel op hun plek worden gebracht. De wijze van bevestiging varieert. Soms wordt gekozen voor mechanische puntbevestigingen; dan worden de glaspanelen middels specifieke rotules door boorgaten in het glas rechtstreeks aan de draagconstructie verbonden, een aanpak die de illusie van zwevend glas creëert. Een alternatieve methode behelst structurele verlijming, hierbij functioneert een speciale hoogwaardige kit als de primaire structurele verbinding tussen de glaspanelen en de achterconstructie. De kit absorbeert dan de belastingen en zorgt tegelijkertijd voor de afdichting. Na het plaatsen en de hoofdbevestiging van alle panelen, worden de voegen en naden tussen de glasdelen nauwgezet afgedicht. Dit waarborgt de weerstand tegen weersinvloeden en de algehele integriteit van de gevel.

Een frameless facade kent diverse verschijningsvormen, hoewel de basisgedachte – maximale transparantie zonder zichtbare profielen – altijd centraal staat. De termen 'volglazen gevel' en 'structurele beglazing' worden vaak als synoniemen gebruikt, en terecht, al dekt 'structurele beglazing' een breder scala aan technieken waarbij de beglazing een dragende of zelfdragende functie vervult. Echter, wanneer we het specifiek over de montagewijze hebben die de naadloze look creëert, onderscheiden we in de praktijk voornamelijk twee systemen die deze minimalistische esthetiek waarmaken.

De eerste, en misschien wel meest iconische, variant is de puntbeglazing, beter bekend als de 'spider gevel'. Hierbij worden de glaspanelen op strategische punten, meestal aan de hoeken, door middel van speciaal ontworpen rotules of 'spiders' aan de achterliggende constructie bevestigd. Door deze discrete mechanische fixatie ontstaat de illusie dat de glasplaten vrijwel zweven, enkel onderbroken door de glimmende punten van de bevestigingen en de minimale kitvoegen ertussen. Het is een gedurfde esthetiek, eentje die vakmanschap schreeuwt; de gaten in het glas zijn een cruciaal onderdeel van het design.

Daartegenover staat de structurele verlijming, of 'Structural Sealant Glazing' (SSG). Hier is het de hoogwaardige, weersbestendige kit die de cruciale rol vervult. De glaspanelen worden hierbij, aan de randen en vaak onzichtbaar vanaf de buitenzijde, direct op een achterliggend frame of subconstructie verlijmd. Dit creëert een volledig glad en ononderbroken glasoppervlak, waarbij zelfs de puntbevestigingen ontbreken. De kit, vaak in zwart of grijs, dient dan niet alleen als afdichting maar draagt ook de structurele belastingen over. Het oogt ongekend strak, een monolithisch glazen vlak dat reflecteert als een spiegel. Beide methoden beogen hetzelfde: de gevel transformeren tot een pure, lichte membraan. De keuze hiertussen hangt af van specifieke esthetische voorkeuren, budget en de technische eisen van het project; elke methode heeft immers haar eigen nuances in constructie en onderhoud.

Waar kom je nu precies die frameless facade tegen, en waarom kiest men ervoor? Deze geveltypen duiken op in projecten waar maximale transparantie en een strakke, minimalistische esthetiek vooropstaan. Het gaat dan vaak om gebouwen die een zekere openheid willen uitstralen, waarbij de buitenwereld naadloos in het interieur lijkt over te vloeien.

Neem bijvoorbeeld een luxe autodealer. De glazen wanden zijn hier naadloos, zonder opzichtige kozijnen, waardoor de nieuwste modellen vanuit elke hoek perfect te zien zijn, bijna als kunstwerken in een glazen vitrine. Ook hoofdkantoren van vooruitstrevende techbedrijven kiezen vaak voor deze aanpak; de glazen puien, soms metershoog, symboliseren openheid en innovatie. Geen overbodige kaders die het zicht belemmeren, puur glas. Daarnaast zijn frameless facades terug te vinden bij musea of moderne kunstgaleries. Hierdoor valt een zee aan daglicht naar binnen, wat de exposities ten goede komt en tegelijkertijd een subtiele verbinding met de omgeving creëert, zonder dat storende profielen de architectonische dialoog verstoren. En dan de grote, representatieve entrees van openbare gebouwen of universiteiten. Een imposante glazen gevel, zonder zichtbare onderbrekingen, geeft direct een gevoel van grandeur en toegankelijkheid. De structuur blijft verborgen, de focus ligt op het glas en de helderheid die het biedt.

Het realiseren van een frameless facade is een complexe aangelegenheid, waarbij diverse wettelijke kaders en normen van kracht zijn om de veiligheid, duurzaamheid en prestatie te waarborgen. Het overkoepelende kader hiervoor wordt gevormd door het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl), voorheen het Bouwbesluit. Dit besluit stelt eisen aan onder meer constructieve veiligheid, brandveiligheid, gezondheid, energieprestatie en geluidwering, aspecten die bij een volglazen gevel van cruciaal belang zijn. Binnen dit kader geven diverse NEN-normen concrete invulling aan de eisen. Zo is de dimensionering van de glaspanelen en de achterliggende constructie gebonden aan de Eurocodes, zoals de NEN-EN 1991 voor belastingen (denk aan wind- en sneeuwbelasting die op zo'n groot glazen vlak komen te staan) en de NEN-EN 1990 voor de grondslagen van het constructief ontwerp. Specifiek voor glas in gebouwen geldt de NEN 2608, die minimumvereisten stelt aan veiligheid met betrekking tot doorvallen en stootbelasting – essentieel bij een gevel die puur uit glas bestaat. Voor de vaak toegepaste isolerende beglazing is er NEN-EN 1279. Bij systemen met structurele verlijming, oftewel 'Structural Sealant Glazing', zijn de eisen vastgelegd in normen zoals NEN-EN 13022, die specificaties omvat voor het product en de uitvoering van structurele verlijmingssystemen. Tot slot fungeert de NEN-EN 13830 als productnorm voor vliesgevels, waaronder diverse vormen van structurele beglazing vallen; deze norm behandelt uiteenlopende prestatie-eisen zoals waterdichtheid, windweerstand en thermische isolatie. Het nauwgezet volgen van deze regels is geen optie, het is een absolute noodzaak.

De zoektocht naar maximale transparantie in de architectuur, de wens om constructies zo min mogelijk zichtbaar te maken, is geen recente ontwikkeling. Het begon eigenlijk al in de vroege twintigste eeuw, met architecten die experimenteerden met grote glasvlakken. Denk aan het functionalisme, de modernistische beweging; gebouwen moesten licht en open zijn. De technische middelen waren destijds echter beperkt; grote glaspanelen waren duur, moeilijk te produceren en vereisten robuuste, zichtbare frames. De ‘frameless’ esthetiek, zoals we die vandaag kennen, was toen nog verre toekomstmuziek.

Een cruciale doorbraak kwam met de verbetering van glasproductietechnieken. De introductie van het floatglasproces halverwege de twintigste eeuw revolutioneerde de beschikbaarheid van grote, kwalitatief hoogwaardige glasplaten. Dit legde de basis voor grotere glasoppervlakken, maar het frame bleef nog dominant. Pas met de ontwikkeling van hoogwaardige siliconenkit, met name structurele siliconenkitten in de jaren zestig en zeventig, kwam de mogelijkheid in zicht om glas daadwerkelijk structureel te verlijmen aan een achterliggende constructie. Dit was de geboorte van de Structural Sealant Glazing (SSG) techniek; plots kon het glas zelf, via een onzichtbare verbinding, onderdeel van de draagstructuur worden.

Parallel hieraan ontwikkelden zich de puntbevestigingssystemen, de zogenaamde ‘spider gevels’. Deze methode, die in de jaren tachtig en negentig aan populariteit won, maakt gebruik van roestvrijstalen rotules die door geboorde gaten in het glas de panelen aan een subconstructie koppelen. Het effect is vergelijkbaar: minimale verstoring van het glazen vlak, maximale transparantie. Deze ontwikkelingen, gekoppeld aan een toenemend inzicht in de mechanische eigenschappen van glas en de mogelijkheid om thermische isolatie te integreren, hebben de frameless facade getransformeerd van een architecturale utopie naar een technisch haalbare en veelgevraagde bouwmethode. Het was een evolutie gedreven door esthetische ambities, ondersteund door voortschrijdende materiaalkunde.

• https://danpal.com/frameless-glass-facade/
• https://ozhanbatis.com/en/curtain-wall-facade-2/
• https://vmrg.nl/kwaliteitseisen/kwaliteitseisen-en-adviezen
• https://books.bk.tudelft.nl/index.php/press/catalog/download/44/50/50-1