Gekleurd Glas

Dit type glas ontstaat primair wanneer pigmenten, veelal metaaloxiden, vóór het versmelten aan de glasgrondstoffen worden toegevoegd. De uiteindelijke kleurdiepte? Die hangt af van de dikte van het glas, een cruciaal detail. Niet alle gekleurd glas wordt echter zo vervaardigd; er zijn ook methoden om bestaand glas achteraf te kleuren, bijvoorbeeld door te schilderen, te beplakken met folie, of door een giethars tussen glasplaten te injecteren. Denk aan toepassingen in de bouw, de interieurinrichting, overal waar esthetiek en functionaliteit samenkomen. Juist.

De fabricage van gekleurd glas volgt, afhankelijk van de gewenste uitkomst, diverse productiewegen. De meest primaire methode omvat het introduceren van specifieke pigmenten, veelal metaaloxiden, direct in de grondstoffen voordat deze versmelten. Deze vermengde grondstoffen worden vervolgens in een oven tot een homogene glasmassa verhit, waarbij de kleurcomponenten zich uniform door het materiaal verspreiden. Het resultaat is een diepgekleurd glas dat door en door consistent is. Denk aan koperoxide voor blauwgroen, kobaltoxide voor diepblauw; een complexe chemie speelt zich af. Echter, niet alle gekleurd glas ontstaat op deze manier. Voor andere toepassingen wordt soms transparant basisglas geproduceerd. Hierop kan vervolgens een gekleurde folie worden aangebracht, een methode die een breed scala aan kleuren en patronen toelaat. Een andere techniek is het aanbrengen van een verflaag op het glasoppervlak, vaak gevolgd door een bakproces om de kleur permanent te fixeren en de duurzaamheid te verhogen. Het is een delicate procedure. Tot slot kan kleur ook worden geïntroduceerd door middel van een giethars die, voorzien van pigmenten, tussen twee glasplaten wordt geïnjecteerd. Dit creëert een gelaagd product waarbij de kleur zich in de tussenlaag bevindt, met de eigenschappen van het glas intact.

Wanneer we de term gekleurd glas hanteren, spreken we feitelijk over een breed spectrum aan materialen, elk met een unieke ontstaanswijze die direct invloed heeft op de esthetiek, duurzaamheid en zelfs de lichttechnische eigenschappen. Het is absoluut cruciaal om dit onderscheid te begrijpen; de productiemethode dicteert immers niet alleen de visuele diepte maar ook de functionaliteit, en daar kun je niet omheen.

Het meest fundamentele onderscheid ligt tussen glas waarbij de kleur integraal deel uitmaakt van de glasmassa – vaak aangeduid als in-massa gekleurd glas of door-en-door gekleurd glas – en glas waarbij de kleur later, op het oppervlak of in een gelaagde constructie, wordt aangebracht. Het in-massa gekleurde type, bijvoorbeeld brons- of grijsgetint floatglas zoals je dat in veel gevels ziet, verkrijgt zijn tint door metaaloxiden die reeds tijdens het smeltproces aan de grondstoffen worden toegevoegd. De kleur is dan volledig verweven met het materiaal; consistent, onuitwisbaar, en de intensiteit hangt direct af van de glasdikte.

Daartegenover staat oppervlakte gekleurd glas, een paraplubegrip voor diverse technieken. Hieronder valt onder meer geëmailleerd of gezeefdrukt glas, waarbij een keramische verflaag op het glas wordt aangebracht en vervolgens ingebakken. Dit resulteert vaak in een dekkende, uiterst duurzame kleuring, denk aan spandrelpanelen die esthetisch een blinde gevelafwerking bieden. Ook vind je gelakt glas, vaak voorzien van organische lakken, voornamelijk voor interieurtoepassingen; minder krasvast dan geëmailleerd glas, dat moge duidelijk zijn. En dan is er nog de variant met gekleurde folie, een methode die enorme flexibiliteit in kleur en patroon biedt, maar waarbij de hechting en UV-bestendigheid van de folie bepalend zijn voor de levensduur.

Een bijzondere plek neemt gelaagd gekleurd glas in. Hierbij wordt de kleur geïntegreerd via een gekleurde PVB- of EVA-folie die zorgvuldig tussen twee glasplaten wordt geseald. Dit combineert de esthetische meerwaarde van kleur met de inherente veiligheidseigenschappen van gelaagd glas – bij breuk blijven de scherven namelijk aan de folie kleven. De kleur zit hier dus beschermd in de constructie zelf, wat resulteert in een uitstekende kleurvastheid en een diepe, gelaagde uitstraling. Belangrijk om te beseffen is dat termen als “gebrandschilderd glas” of “glas-in-lood” feitelijk verwijzen naar specifieke bewerkingstechnieken, artistieke applicaties vaak, en niet zozeer naar een basis *type* gekleurd glas als bouwmateriaal, een cruciaal onderscheid.

De theorie rond gekleurd glas is één ding, maar hoe uit dit zich nu écht in de bouw en het interieur? De toepassingen zijn net zo divers als de productiemethoden, en het effect, dat spreekt vaak voor zich.

Neem bijvoorbeeld de gevel van een modern kantoorgebouw; daar zie je vaak grote glaspartijen met een lichte grijstint of bronskleur. Dat is doorgaans in-massa gekleurd floatglas. Het dient niet alleen om het zonlicht te temperen en de warmtelast binnen te verminderen, maar draagt ook aanzienlijk bij aan de esthetiek van het gebouw. Die uniformiteit, die diepe, consistente kleur door de hele glasplaat heen, die kun je alleen bereiken als de pigmenten tijdens het smeltproces zijn toegevoegd. Het is een subtiele kracht die functionaliteit en uitstraling verbindt, geen discussie mogelijk.

Een heel ander verhaal zijn de zogeheten spandrelpanelen. Dat zijn die ondoorzichtige, vaak donkere glazen stroken die je tussen de verdiepingshoge ramen ziet, precies daar waar de vloerconstructie en technische installaties achter schuilgaan. Hier praten we veelal over geëmailleerd glas. De keramische verf, ingebakken op het glas, creëert een robuuste, krasvaste en vooral dekkende afwerking die perfect aansluit bij de rest van de gevel, maar dan zonder inkijk. Essentieel voor een strakke, uniforme gevelcompositie, dit is serieus werk.

In publieke ruimtes, of voor die ene opvallende glazen luifel boven een ingang, kom je met enige regelmaat gelaagd gekleurd glas tegen. Hier zit de kleur, bijvoorbeeld een diepblauw of smaragdgroen, veilig ingekapseld in een folie tussen twee glasplaten. Niet alleen biedt dit de inherente veiligheid van gelaagd glas – bij breuk blijft het bij elkaar – maar die kleur blijft bovendien jarenlang helder en UV-stabiel. Een architectonisch statement, zeg maar, met de zekerheid dat het decennia meegaat.

En wat te denken van binnenshuis? In moderne keukens of badkamers vind je steeds vaker wandpanelen van gelakt glas. Die hoogglans dieprode of strakwitte achterwand achter het fornuis of de wastafel? Dat is het. Het geeft de ruimte een luxe, naadloze uitstraling en is daarnaast uitermate praktisch in onderhoud. Let wel, de krasvastheid is hier minder dan bij geëmailleerd glas, dus zorgvuldigheid bij plaatsing is hier van groot belang.

Tot slot is er de veelzijdige toepassing van gekleurde folies op glas. Stel je een kantoor voor dat tijdelijk een privacyzone nodig heeft, of een winkel die voor een seizoensactie snel een etalage moet aanpassen met een specifieke kleur of patroon. Het bestaande glas, zelfs transparant, krijgt dan met relatief gemak een nieuwe tint of look. Flexibel, omkeerbaar en kosteneffectief, het is een razendsnelle transformatie zonder de noodzaak van een complete glasvervanging. Dat is toch wat we willen in bepaalde situaties?

De toepassing van gekleurd glas binnen bouwprojecten, net zoals bij alle bouwmaterialen, is onlosmakelijk verbonden met de voorschriften van het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl). Dit raamwerk dicteert cruciale eisen op het gebied van veiligheid, energieprestaties en gezondheid, die van directe invloed zijn op de keuze en implementatie van gekleurd glas.

Met name de veiligheidsaspecten verdienen aandacht. Wanneer gekleurd glas wordt ingezet op plekken waar letselrisico bestaat – denk aan lage beglazing, deuren of overheadbeglazing – moet het voldoen aan de eisen voor veiligheidsbeglazing. Dit betekent dat het bij breuk op een veilige manier fragmenteert of bij elkaar blijft. De NEN-normen die hieraan ten grondslag liggen, zoals die voor gehard of gelaagd glas, zijn dan leidend. De specifieke productiemethode van het gekleurde glas bepaalt hierbij welke norm van toepassing is.

Verder speelt gekleurd glas een rol bij de energieprestatie van een gebouw. De kleur en samenstelling beïnvloeden namelijk de U-waarde (warmteverlies) en de ZTA-waarde of g-waarde (zonnetoetreding). Een donkerdere tint kan de zonnewarmte-toetreding aanzienlijk verminderen, wat gunstig kan zijn voor de koellast in een gebouw. Echter, tegelijkertijd kan het de daglichttoetreding beperken, een aspect waar het Bbl eveneens eisen aan stelt in het kader van een gezond binnenklimaat. Het is dus balanceren tussen deze verschillende prestatie-eisen.

Ook de brandveiligheid, hoewel minder direct gekoppeld aan de kleur van het glas, kan indirect van belang zijn afhankelijk van de toepassing in gevels of scheidingen. Kortom, elke toepassing van gekleurd glas vereist een zorgvuldige afweging tegen de geldende bouwregelgeving, waarbij de specifieke eigenschappen van het gekleurde glasproduct doorslaggevend zijn voor de naleving.

De geschiedenis van gekleurd glas reikt ver terug, tot in de oudheid zelfs, waar de technieken voor het kleuren van glas met metaaloxiden al bekend waren. Denk aan vroege Egyptische en Romeinse beschavingen die al in staat waren prachtige gekleurde glazen voorwerpen te vervaardigen. Echter, de daadwerkelijke architectonische toepassing, en daarmee de opkomst als bouwmateriaal, kwam pas echt tot bloei in de middeleeuwen, met de opkomst van het glas-in-lood. Deze kunstvorm, waarbij stukken gekleurd glas in loodprofielen werden gevat, transformeerde kathedralen en kerken tot sacrale ruimtes vol kleur en licht; een puur artistieke en verhalende functie had het toen, deels ook structureel als invulling van openingen.

De industriële revolutie bracht een keerpunt. Met de ontwikkeling van efficiëntere glasproductiemethoden, zoals de floatglasproductie in de 20e eeuw, werd de productie van vlakglas op grote schaal mogelijk. Dit democratiseerde in zekere zin de toegang tot glas. Vanaf dat moment verschoof de focus langzaam van puur artistieke toepassingen naar functionele en esthetische integratie in modernere architectuur. Architecten begonnen gekleurd glas in gevels toe te passen, niet alleen voor de visuele aantrekkingskracht, maar ook voor lichtregeling en zonwering. De behoefte aan comfort in gebouwen nam toe, en gekleurd glas, bijvoorbeeld brons- of grijsgetint, bleek een effectieve manier om de zonnewarmtetoetreding te beheersen. Dit was een cruciale stap, van decoratief element naar een prestatieverhogend onderdeel van het gebouw.

De ontwikkeling stond niet stil. Naast het in-massa gekleurde glas kwamen er in de tweede helft van de 20e eeuw steeds meer technieken beschikbaar om glas achteraf te kleuren of te bewerken. Denk aan coatings, lakken en folies, vaak gedreven door de vraag naar specifieke optische eigenschappen, UV-bescherming of zelfs privacy. De lamineringstechniek, waarbij gekleurde folies tussen glasplaten worden aangebracht, bood niet alleen nieuwe esthetische mogelijkheden, maar verbeterde ook de veiligheidseigenschappen van het glas. Deze evolutie, van ambachtelijk product tot een veelzijdig, industrieel vervaardigd bouwmateriaal met complexe functionaliteiten, kenmerkt de geschiedenis van gekleurd glas binnen de bouwsector.

• https://www.deraadglas.nl/glas-informatie/gekleurd-glas
• https://www.vanreenenglas.nl/enkelglas/
• https://machinedquartz.com/nl/glas-begrijpen-soorten-eigenschappen-en-fabricage/
• https://dullaartglas.nl/product/planibel-gekleurd/
• https://www.glasinbeeld.nl/26615/vlakglas-kennis-primaire-fabricage/