Hennepbeton

Kalkhennep, vaak aangeduid als 'hempcrete', is geen beton in de traditionele, constructieve zin van het woord. Het mengsel van hennephout (scheven) en een kalkrijk bindmiddel creëert een lichtgewicht massa met een opvallend hoge isolatiewaarde. Anders dan bij cementgebonden beton ontbreken dilatatievoegen; het materiaal is inherent flexibel en vangt zettingen moeiteloos op. De druksterkte is beperkt. Daarom rust de belasting van het dak of de vloeren altijd op een secundaire draagconstructie, zoals een houten frame. Dankzij de capillaire werking reguleert de muur de luchtvochtigheid in de woning op natuurlijke wijze. Dit voorkomt schimmelvorming en zorgt voor een constant binnenklimaat zonder dat er ingewikkelde ventilatiesystemen nodig zijn. Het materiaal ademt. Vocht trekt erin en gaat er weer uit. Geen dampschermen nodig. Dat scheelt in de bouwkosten en verhoogt het comfort. De thermische massa doet de rest.

De verwerking vindt doorgaans plaats rondom een dragend skelet van hout of staal. In een dwangmenger ontstaat een homogene, rulle substantie door de zorgvuldige combinatie van hennephout, kalkbindmiddel en een afgemeten hoeveelheid water. Handmatige storting in een tijdelijke bekisting is de meest traditionele methode. Men stampt de massa licht aan om holle ruimtes te voorkomen, maar waakt voor overmatige verdichting die de isolerende luchtinsluitingen tussen de scheven zou kunnen verdrijven.

Spuittechnieken winnen terrein bij grotere projecten. De droge componenten worden door een slang getransporteerd en pas bij de spuitmond verneveld met water, wat de verwerkingssnelheid aanzienlijk verhoogt en vaak resulteert in een kortere initiële droogtijd. Prefabricage vormt een alternatieve route. Hierbij harden blokken of complete wandsegmenten uit onder gecontroleerde omstandigheden in de fabriek voordat zij op de bouwplaats worden geassembleerd.

Na de applicatie start het proces van carbonatatie. De kalk reageert met koolstofdioxide uit de atmosfeer, waardoor het materiaal langzaam versteent en zijn definitieve sterkte verkrijgt. Afwerking geschiedt vrijwel uitsluitend met dampopen materialen zoals kalk- of leemstuc. Geen folies, geen kunststof barrières; de wand blijft ademen en reguleert zo de vochthuishouding via de poreuze structuur van het biocomposiet.

Hennepbeton manifesteert zich op de bouwplaats in diverse gedaanten, waarbij de keuze vaak afhangt van de gewenste bouwsnelheid en de complexiteit van het ontwerp. Hoewel de basiscomponenten – hennephout en kalk – identiek blijven, varieert de fysieke vorm aanzienlijk.

• Geprefabriceerde kalkhennepblokken: Deze lijken optisch op cellenbetonblokken, maar hebben een totaal andere celstructuur. Ze worden droog gestapeld of met een dunne laag kalkmortel verlijmd. Dit elimineert de lange droogtijden die inherent zijn aan ter plaatse gestorte wanden. Ideaal voor renovaties of binnenmuren waar vochtbeheersing cruciaal is.
• Prefab wandelementen: Voor grootschalige cascobouw worden complete gevelsegmenten in de fabriek vervaardigd. Deze elementen bevatten vaak al het houten draagskelet en zijn onder gecontroleerde omstandigheden gedroogd. Het resultaat? Een snelle montage zonder de risico's van weersinvloeden op het droogproces.
• In-situ storting: De ambachtelijke route. Hierbij wordt het mengsel handmatig of met een dwangmenger bereid en tussen een bekisting gestampt. Het biedt maximale architectonische vrijheid. Ronde muren. Organische vormen. Alles is mogelijk.

Een cruciaal onderscheid moet worden gemaakt met hennepwol. Waar hennepbeton een harde, zelfdragende (maar niet-constructieve) massa vormt, is hennepwol een zacht isolatiemateriaal dat in matten of rollen wordt geleverd. De thermische massa van beton ontbreekt bij wol, terwijl de isolatiewaarde per centimeter bij wol juist hoger ligt.

De 'kalk' in kalkhennep is zelden een enkelvoudig ingrediënt. De samenstelling van het bindmiddel bepaalt hoe snel de muur verhardt en hoe de uiteindelijke druksterkte uitpakt. Men spreekt vaak over verschillende gradaties van hydraulische kalk.

Type Bindmiddel	Eigenschappen	Toepassing
Luchtkalk (CL90)	Hardt traag uit door opname van CO2 uit de lucht. Zeer flexibel.	Historische restauraties, dunne lagen.
Natuurlijk Hydraulische Kalk (NHL)	Reageert met water én lucht. Snellere initiële harding.	Standaard woningbouw, meeste in-situ projecten.
Geformuleerde kalk	Mengsel van kalk met kleine hoeveelheden cement of puzzolanen.	Prefabricage en spuittechnieken voor snellere ontkisting.

Het bindmiddel is bepalend. Te veel cement vernietigt het dampopen karakter. Te weinig kalk leidt tot een instabiele wand. De balans is precair. Sommige fabrikanten voegen specifieke mineralen toe om de droogtijd te verkorten, wat essentieel is in het vochtige Nederlandse klimaat waar natuurlijke droging in de herfstmaanden vaak stagneert. Verwar hennepbeton overigens niet met cementgebonden houtwolplaten; die laatste hebben een veel hogere dichtheid en missen de specifieke vochtregulerende capaciteiten van de kalk-hennep matrix.

Een herbestemde monumentale boerderij waar de oude steensmuren koud en vochtig blijven. Hier biedt hennepbeton uitkomst. In plaats van de muren hermetisch af te sluiten met PIR-platen, wordt een dikke laag kalkhennep aan de binnenzijde tegen de gevel gestort. Het resultaat? Een wand die vocht buffert in de winter en koelte vasthoudt in de zomer. De bewoners merken direct dat de muffe lucht verdwijnt. Geen condensatie op de koude plekken meer. De muren voelen warm aan, zelfs als de verwarming laag staat.

Stel je een houtskeletbouw voor in een moderne ecowijk. Het skelet staat. De bekisting wordt geplaatst. Een team vrijwilligers en professionals stort de rulle massa emmer voor emmer tussen de planken. Je hoort het doffe geluid van het aanstampen. Handwerk. Het materiaal vult elke kier rondom de houten staanders en leidingen naadloos op. Geen naden, geen koudebruggen. Na een paar weken drogen verdwijnt de bekisting en blijft een robuuste, monolithische wand over die de geur van kalk en hooi verspreidt.

In een strak ontworpen kantoorruimte wordt gekozen voor de spuitvariant. Een machine vernevelt de kalk en hennep direct tegen een achterwand. Het gaat snel. De textuur is ruwer dan bij handmatige stort, bijna organisch. De architect kiest ervoor om één wand onafgewerkt te laten, puur voor de akoestiek. De poreuze structuur absorbeert het geluid van rinkelende telefoons en pratende collega's feilloos. Een natuurlijke geluidsdemper zonder dat er zware panelen aan het plafond hoeven te hangen.

In de badkamer van een duurzame vakantiewoning zie je de toepassing van hennepblokken. Ze zijn gestapeld als grote legostenen. Hier bewijst het materiaal zijn waarde door de hoge luchtvochtigheid na een douchebeurt snel op te zuigen en geleidelijk weer af te geven. De spiegel beslaat minder snel. Het binnenklimaat blijft in balans, puur door de materiaalkeuze in de constructie.

Het Besluit bouwwerken leefomgeving (BBL) vormt de basis. Hoewel hennepbeton geen dragende functie vervult binnen de hoofddraagconstructie, moet de thermische schil waarin het materiaal wordt toegepast voldoen aan de geldende isolatiewaarden en brandveiligheidseisen. Het is geen traditioneel beton. De norm NEN-EN 206 voor betonmortel is hierop dan ook niet van toepassing. Voor de kalkcomponent is de norm NEN-EN 459 echter cruciaal; deze borgt de chemische samenstelling en kwaliteit van het bindmiddel.

Certificering is vaak een uitdaging. Omdat een geharmoniseerde Europese productnorm voor kalkhennep als geheel ontbreekt, maken producenten vaak gebruik van een European Technical Assessment (ETA). Dit document levert het noodzakelijke bewijs voor de prestaties van het biocomposiet richting het bevoegd gezag. Denk aan thermische geleidbaarheid en dampdoorlatendheid. De energieprestatie van de woning, berekend via de NTA 8800, profiteert van de specifieke warmteopslagcapaciteit van de hennepstengels.

Brandveiligheid. Een heikel punt bij bio-based bouwen. Toch presteert hennepbeton door de kalkmatrix verrassend goed. Het materiaal behaalt doorgaans brandklasse B-s1, d0 volgens de NEN-EN 13501-1. Weinig rook. Geen brandende druppels. In het kader van de Milieuprestatie Gebouwen (MPG) scoort de toepassing hoog. De wetgeving rondom de circulaire economie stimuleert het gebruik van hernieuwbare grondstoffen die CO2 vastleggen. Kalkhennep doet precies dat. De negatieve emissie tijdens de groeifase van de hennep telt mee in de levenscyclusanalyse (LCA).

Frankrijk, jaren tachtig. Charles Rasetti experimenteerde. Hij zocht een lichte invulling voor historische vakwerkhuizen in de Champagne-streek zonder de kwetsbare houten constructies te belasten met loodzware cementmortels of vochtopsluitende materialen. Het resultaat was de geboorte van de moderne kalkhennep. Eigenlijk een herontdekking. Hennep werd immers al millennia gebruikt voor vezels, maar de specifieke combinatie met hydraulische kalk als isolerende, ademende schil was revolutionair voor de moderne bouwpathologie.

De weg naar brede acceptatie was moeizaam en traag. Wetenschappers aan Franse universiteiten legden in de jaren negentig de theoretische fundamenten voor wat we nu 'hygrothermische massa' noemen. De bouwwereld keek echter lang weg. Men vertrouwde op minerale wol en petrochemische isolatie. In Nederland bleef het materiaal decennialang een niche. Een hobby van ecologische pioniers. Pas met de recente aanscherping van de milieuprestatie-eisen en de dringende roep om koolstofnegatieve materialen verschoof de focus van kleinschalige zelfbouw naar de professionele utiliteitsbouw en grotere woningbouwprojecten.

De verwerkingstechniek onderging een enorme transformatie. Waar men vroeger uitsluitend handmatig mengde en stampte, domineert nu de industrialisatie de sector. Spuittechnieken uit de betonwereld werden aangepast voor de rulle henneppasta. Prefabricage volgde. De historie van hennepbeton is er een van vallen en opstaan tegen de gevestigde betonindustrie in. Het materiaal dwingt nu respect af. Niet door gladde marketing, maar door bewezen fysieke prestaties in het veld. Van experimentele pasta tot genormeerd bouwproduct.

• https://www.soroto.nl/blog/een-beginnershandleiding-voor-het-bouwen-met-hennepbeton?PID=2982
• https://bouwbiologie-zwolle.nl/blog-kalkhennepbeton/
• https://infofrankrijk.com/forums/zoek/?bbp_search=béton+chanvre
• https://duurzamescheurkalender.nl/?p=359
• https://woontlekker.nl/kalkhennep-alternatief-voor-beton-en-isolatie/
• https://www.cnnbs.nl/bouwen-met-hennepbeton-zo-doe-je-dat/
• https://www.joostdevree.nl/bouwkunde2/jpgh/hennepblok_2_www_kalkshop_nl.pdf
• https://www.cibdol.nl/blog/1878-wat-is-industriele-hennep
• https://www.mnext.nl/wiki/hennep/
• https://www.urgenda.nl/wp-content/uploads/Urgenda-40-puntenplan.pdf
• https://nl.wikipedia.org/wiki/Kalkhennep
• https://www.urgenda.nl/wp-content/uploads/Boekje40-punten-EXTRA-lage-resolutie.pdf
• https://bouwstenen.nl/sites/default/files/uploads/rapport-ruimte-voor-biobased-bouwen-strategische-verkenning.pdf