Hijsplatform

Het hijsplatform vormt de logistieke ruggengraat van de bouwplaats. Waar trappenhuizen nog niet klaar zijn en de bouwkraan niet overal bij kan, biedt dit systeem uitkomst. Het gaat hier niet alleen om een simpele lift; het is een robuuste constructie die bestand moet zijn tegen weer, wind en intensief gebruik. Vaak uitgevoerd met een open structuur voor optimaal zicht, maar altijd voorzien van de nodige valbeveiliging. Of het nu gaat om een tandheugelopstelling tegen een gevel of een hangbruginstallatie voor renovatiewerk, het doel blijft hetzelfde: efficiëntie verhogen. Een stilstaand platform betekent vertraging in de hele keten. Daarom is de betrouwbaarheid van de aandrijfmotor en de stabiliteit van de geleiding van essentieel belang voor elke uitvoerder.

De opbouw vangt aan bij de basissectie. Een draagkrachtige ondergrond is noodzakelijk. Mastdelen worden gestapeld en gekoppeld. Om de stabiliteit te garanderen, worden er op vaste intervallen ankers in de achterliggende gevel of constructie geboord. Deze ankers vangen de horizontale krachten en momenten op die ontstaan tijdens de beweging van de last. Het platform zelf wordt op de mast geplaatst, waarbij geleiderollen zorgen voor een spelingsvrije loop langs het profiel.

De werking berust op mechanische overbrenging. Een elektromotor drijft tandwielen aan. Deze grijpen in de tandheugel die op de mast is gemonteerd. Het platform stijgt. De snelheid blijft constant. Sensoren detecteren de verschillende werkniveaus. Stop. Het plateau ligt op gelijke hoogte met de verdiepingsvloer. Etage-afsluitingen, zoals schuifhekken of draaideuren, worden ontgrendeld. Materiaalrolt naar binnen. Personen stappen over. Het laden en lossen moet vlot verlopen om de logistieke stroom op de bouwplaats niet te stagneren.

Tijdens de gebruiksfase is de interactie tussen de operator en de techniek continu aanwezig. Bedienen gebeurt vaak met een eenvoudige joystick of drukknoppen. In de praktijk ziet het proces er vaak zo uit:

• Positioneren: Het platform wordt op de gewenste hoogte gebracht tot de eindschakelaars de beweging stoppen.
• Laden/Lossen: De verbinding met de vaste vloer wordt tot stand gebracht via een oprijplaat of een aansluitend hekwerk.
• Verplaatsen: Na het sluiten van de vergrendeling wordt de verticale beweging naar het volgende niveau ingezet.

Wanneer de werkzaamheden zijn afgerond, volgt de demontage. Dit gebeurt in omgekeerde volgorde van de opbouw. Mastsecties worden van bovenaf verwijderd en met een kraan of via het platform zelf naar beneden getransporteerd. De achtergebleven ankerpunten in de gevel worden direct na het verwijderen van de mast gedicht en hersteld. De machine verdwijnt. De ruwbouw is getransformeerd.

In de praktijk worden verschillende termen door elkaar gebruikt, maar technisch gezien maken we een strikt onderscheid op basis van de last en de gebruikersgroep. De goederenheffer is de meest basale variant. Deze is uitsluitend bedoeld voor materieel. Geen personen. Nooit. De bediening vindt meestal plaats vanaf de grond of de verdieping, niet vanaf het platform zelf.

Een transportplatform (TP) is veelzijdiger. Hierop mogen zowel personen als goederen worden vervoerd. De snelheid ligt bij deze types vaak lager, meestal begrensd op 12 tot 24 meter per minuut om de veiligheid van de meerijders te garanderen. Voor puur personenvervoer bij hoogbouwprojecten valt de keuze vaak op een bouwlift met een volledig gesloten kooi. Deze machines halen veel hogere snelheden. Efficiëntie bij dertig verdiepingen vereist immers tempo. Soms wordt er gewerkt met een tijdelijke goederenlift in een bestaande schacht, maar vaker zien we de tandheugelinstallaties aan de buitenzijde van de gevel.

De constructieve opbouw bepaalt de reikwijdte. De enkelmastsopstelling is de standaard voor regulier werk. Compact. Wendbaar. Ideaal voor krappe binnenstedelijke locaties waar elke centimeter telt. Wanneer de vracht groter wordt, bijvoorbeeld bij het omhoog brengen van complete prefab badkamers of brede gevelelementen, verschijnt de dubbelmast in beeld. Twee masten dragen dan één enkel, breed plateau. Dit vergroot niet alleen het draagvermogen, maar ook de stabiliteit bij excentrische belasting.

Er bestaat vaak verwarring met de mastklimmer. Hoewel de techniek — tandheugel en mastsecties — nagenoeg identiek is, verschilt het gebruiksdoel. Een hijsplatform is een transportmiddel. Je gaat van A naar B. De mastklimmer fungeert als een dynamische steiger. Je werkt er vanaf. Een subtiel maar cruciaal verschil voor de Arbo-wetgeving en de benodigde certificeringen van de bediener.

Stel u een renovatieproject voor van een appartementencomplex uit de jaren zestig. De interne liften zijn te klein voor moderne gipsplaten en de trappenhuizen te nauw. Hier fungeert het hijsplatform als de externe slagader. De stukadoor laadt twintig zakken gips en zijn mengmachine op het plateau op het maaiveld. Hij stapt zelf ook op — mits het een transportplatform betreft — en bedient de stuurknop. Binnen zestig seconden staat hij op de vierde verdieping, precies op gelijke hoogte met de balkonrand.

In de utiliteitsbouw zien we vaak andere uitdagingen. Denk aan de installatie van zware luchtbehandelingskasten op een tussenverdieping van een datacenter. De units zijn te zwaar voor een standaard goederenlift. Men kiest hier voor een dubbelmasts-hijsplatform. Vanwege de twee masten blijft het platform stabiel, zelfs als de zware kast niet exact in het midden staat. De kraan zet de unit op het platform en keert direct terug naar de vrachtwagen. Het platform doet de rest van het verticale transport, waardoor de dure kraantijd tot een minimum wordt beperkt.

Bij dakwerkzaamheden aan een distributiecentrum is de inzet vaak compacter. Een eenvoudige goederenheffer brengt pallets met isolatiemateriaal en rollen bitumen omhoog. Er hoeft niemand mee omhoog; de dakdekker roept het platform naar boven met een afstandsbediening zodra de vracht beneden is vastgezet. Dit scheelt talloze loopbewegingen en vermindert de fysieke belasting voor het personeel aanzienlijk. Snelheid is hier ondergeschikt aan continuïteit.

Tijdens de afbouwfase van een hotel is het platform onmisbaar voor de logistiek van de badkamerunits. Deze prefab units worden op de verdieping uitgereden. De machinist zorgt voor een perfecte aansluiting op de vloer. Geen drempels. De wieltjes onder de unit rollen soepel over de overgangsplaat. Een korte handeling, maar cruciaal voor de voortgang van de hele verdieping.

Certificering en richtlijnen

De Machinerichtlijn 2006/42/EG vormt het onverbiddelijke fundament voor elk hijsplatform op de Europese markt. Geen machine komt de bouwplaats op zonder de verplichte CE-markering. Het Arbobesluit vult dit aan in hoofdstuk 7, waarbij de nadruk ligt op de veiligheid van arbeidsmiddelen tijdens de gebruiksfase. De werkgever draagt hierbij een zware verantwoordelijkheid. Periodieke keuringen zijn een harde eis. Minimaal één keer per twaalf maanden moet een deskundige instantie de technische staat valideren. Bij intensief gebruik of extreme omgevingsfactoren kan deze termijn zelfs korter zijn. De keuring richt zich op kritieke onderdelen zoals de vanginrichting, de remmen van de aandrijfmotor en de integriteit van de tandheugelverbindingen.

Voor goederenheffers is de norm NEN-EN 12158-1 leidend. Zodra er echter personen worden vervoerd, verschuift het regime naar NEN-EN 12159. Dit onderscheid is cruciaal voor de fabrikant en de gebruiker. Een transportplatform (TP) balanceert vaak tussen deze twee werelden, waarbij een snelheidsbegrenzing van 0,2 meter per seconde vaak als wettelijke grens dient voor specifieke veiligheidsregimes. Belangrijk: een tijdelijk hijsplatform valt expliciet niet onder de Richtlijn Liften (2014/33/EU), aangezien het een tijdelijk hulpmiddel voor de bouw betreft en geen permanente installatie in een gebouw.

De Nederlandse Arbeidsinspectie controleert bij bezoeken direct op de aanwezigheid van het keuringscertificaat en het onderhoudslogboek. Ontbreken deze? Dan volgt stillegging. De bediener moet bovendien aantoonbaar geïnstrueerd zijn. Een korte instructie over de noodstop, de maximale belasting en de etage-afsluitingen is essentieel om aan de zorgplicht te voldoen. Het gaat hier niet om bureaucratie, maar om het voorkomen van fatale ongevallen door overbelasting of falende beveiligingen.

Vroeger was de verticale as de grootste flessenhals van de bouwplaats. Men vertrouwde op lieren en handmatige takels. De limiet lag bij wat een ploeg mannen kon trekken of een paard kon tillen. Met de industriële revolutie deed de stoommachine zijn intrede, maar voor tijdelijke bouwinstallaties bleven staalkabels lang de norm. Dit veranderde pas echt met de perfectionering van de tandheugeloverbrenging in de tweede helft van de 20e eeuw. Staal op staal. Directe aandrijving. De onvoorspelbare rek van kabels verdween, wat de weg vrijmaakte voor zwaardere lasten en grotere hoogtes zonder verlies van stabiliteit.

Regulering en digitalisering

In de jaren zeventig en tachtig was veiligheid vaak nog een kwestie van gezond verstand en een dosis geluk. De Europese Machinerichtlijn bracht daar verandering in. Het hijsplatform transformeerde van een simpele stalen bak naar een gecertificeerd precisie-instrument. Mechanische beveiligingen kregen gezelschap van elektronica. Sensoren detecteren nu elke afwijking. Is de deur niet dicht? Dan beweegt er niets. Is de bak te zwaar? De motor weigert dienst. Waar de operator vroeger op gevoel werkte, dicteert de machine nu de grenzen van het veilige transport. De technische evolutie werd zo gedreven door een onverbiddelijke focus op ongevallenpreventie en procesbeheersing.

• https://www.tramag.nl/heftafel-hydraulisch/
• https://www.mthlifttechniek.nl/hefplatform/
• https://tcvt.nl/images/documenten/TSJ-51-Begrippen-19-055-TCVT-191003-def.pdf
• https://www.tcvt.nl/images/documenten/TSJ-51-Begrippen-19-055-TCVT-191003-def.pdf
• https://ihurmo.com/nl/construction-hoist/construction-hoist-elevator-price/
• https://www.zoke-crane.com/nl/posts/2664/
• https://www.arbopodium.nl/arbocatalogi/hijsen-en-heffen/
• https://www.haokungroups.com/nl/mobile-lifting-platform
• https://anw.ivdnt.org/article/dag
• https://www.autoweek.nl/onderhoud/hoe-vervang-je-defecte-veerpootlagers/
• https://swzmaritime.nl/wp-content/uploads/2021/07/1995-11.pdf
• https://architectenweb.nl/nieuws/artikel.aspx?id=12746