Hor

De hor vormt de fysieke scheiding tussen de gewenste buitenlucht en ongewenste fauna. In de moderne woningbouw is het een cruciaal onderdeel van de spuiventilatie; zonder horren is het openzetten van ramen in de avonduren vaak ondoenlijk door insectenoverlast. De constructie bestaat meestal uit een aluminium omlijsting waarin gaas van glasvezel, polyester of roestvrij staal is gespannen. Binnen de bouwsector heeft de term 'hor' overigens een tweede, specifieke betekenis in de elektrotechniek. Hier wordt het gebruikt als afkorting voor de horizontale montagerichting van schakelmateriaal en hollewanddozen, wat essentieel is voor de juiste uitlijning van meervoudige afdekramen.

Functionele integratie

De montage van een hor wordt bepaald door de configuratie van het kozijn en de gewenste mate van beweeglijkheid. Bij inzethorren voor draaikiepramen vindt de fixatie meestal plaats zonder boren of schroeven; verende rvs-lippen klemmen het frame direct in de sponning van het kozijn. Dit is een passieve montage. Het raam kan hierdoor ongehinderd sluiten terwijl de hor op zijn plek blijft.

Rolhorren en plissésystemen vragen om een actievere constructieve aanpak. Zijgeleiders worden op of in de dag gemonteerd om de baan van het gaas te fixeren. In een cassette bevindt zich het oprolmechanisme of het gevouwen plisségaas. Bij buitendeuren wordt vaak gekozen voor een schuif- of draaiconstructie waarbij de looprail waterpas op de drempel of de bovenzijde van het kozijn wordt aangebracht. Borstelafdichtingen dichten de restkieren tussen het frame en de omlijsting af om zelfs de kleinste insecten buiten te houden.

Horizontale positionering in de elektrotechniek

Wanneer 'hor' wordt toegepast in de elektrotechnische installatie, draait het proces om de onderlinge koppeling van inbouwdozen. Men verbindt de dozen in een zijwaartse lijn. De fysieke koppeling tussen de dozen waarborgt de hoh-afstand van exact 71 millimeter. Dit is onmisbaar. Zonder deze precisie past het meervoudige afdekraam van het schakelmateriaal niet op de basiselementen. De uitlijning geschiedt doorgaans met een waterpas op de koppelstukken van de hollewand- of inbouwdozen voordat de definitieve fixatie in de wand plaatsvindt.

Systeemdiversiteit naar kozijngebruik

De markt onderscheidt diverse systemen die inspelen op de specifieke draaibeweging van het kozijn, waarbij de inzethor vaak als de meest laagdrempelige oplossing wordt gezien. Geen boorwerk nodig. Het kader klemt simpelweg in de sponning van een draaikiepraam middels rvs-klemmetjes. Bij openslaande ramen of dakramen valt de keuze echter vaker op de rolhor. Deze werkt met een cassette en geleiders. Het gaas rolt op een as, aangestuurd door een interne veer, wat een strakke look geeft wanneer de hor niet in gebruik is.

Plisséhorren hebben de laatste jaren terrein gewonnen ten koste van de traditionele rolconstructies, vooral bij schuifpuien en brede tuindeuren. In plaats van op te rollen, vouwt het zwartgekleurde gaas zich als een harmonica op. Het grote voordeel? De hor blijft op elke gewenste stand staan. Het ontbreken van een sterke terugloopveer maakt de bediening lichter en veiliger voor kleine kinderen. Voor vaste posities op een gevel, bijvoorbeeld bij houten kozijnen die naar buiten draaien, gebruikt men vaak een vaste raamhor. Deze wordt met wervels of scharnieren aan de buitenzijde bevestigd.

Type gaas	Functionele eigenschap	Typische toepassing
Standaard glasvezel	Lichtdoorlatend en grijs/zwart gecoat	Algemene insectenwering
Pollengaas	Zeer fijnmazig en elektrostatisch geladen	Woningen van mensen met hooikoorts
Petscreen	Extra dik polyester met versterkte kern	Deuren waarbij huisdieren tegen het gaas krabben
RVS-gaas	Onverwoestbaar en corrosiebestendig	Grootkeukens en locaties met kans op ongedierte

In de elektrotechniek is 'hor' geen fysiek object van gaas, maar een cruciale oriëntatie-aanduiding. Het beschrijft de koppeling van inbouwdozen in een horizontale lijn. Dit staat lijnrecht tegenover de verticale (ver) montage. Bij meervoudige combinaties van schakelaars of wandcontactdozen is deze koppelrichting bepalend voor de bestelling van het afdekraam. Een horizontaal afdekraam heeft vaak een andere interne profilering dan een verticale variant om een naadloze aansluiting op het stucwerk te garanderen. Fouten in deze keuze vallen direct op door kieren tussen de verschillende elementen.

Typische gebruikssituaties

Denk aan een slaapkamer met een kunststof draaikiepraam. Een inzethor is hier de meest logische keuze. De monteur drukt het aluminium frame van buitenaf in de raamopening. De dunne rvs-flenzen haken achter het kader. Het resultaat? Het raam kan nog steeds in de kiepstand én volledig dicht, zonder dat de hor verwijderd hoeft te worden. Geen boorgaten in het kostbare profiel.

Bij een schuifpui in de woonkamer werkt dit anders. Hier ziet men vaak een plisséhor. De bewoner schuift het gaaspakket zijwaarts open. Het geplooide gaas blijft op elke gewenste positie staan dankzij de interne koorden. Handig als de hond even snel naar buiten moet zonder de hele hor te openen. In een drukke keuken is standaard glasvezelgaas soms te kwetsbaar. Daar kom je rvs-gaas tegen. Het is bestand tegen vet, hitte en ongedierte dat door kunststof heen vreet.

Montage van schakelmateriaal

Een installateur werkt in een keuken aan een wandcontactdoos-combinatie boven het aanrechtblad. Op de werktekening staat '3x inbouwdoos hor'. Hij koppelt drie dozen zijdelings aan elkaar via de geïntegreerde spruiten. De waterpas ligt op de bovenrand. De horizontale uitlijning is hierbij kritiek. Een afwijking van slechts twee millimeter betekent dat de drievoudige afdekplaat straks scheef zit of simpelweg niet over de basiselementen past.

In deze context is 'hor' de instructie voor de fysieke oriëntatie van de koppelstukken. Bij een verticale opstelling zouden de dozen boven elkaar gestapeld worden, wat een ander type afdekraam vereist. De hoh-afstand van 71 mm blijft de heilige maatstaf. Nauwkeurigheid is hier troef.

Spuiventilatie en het BBL

Het Besluit bouwwerken leefomgeving (BBL) stelt strikte eisen aan de spuicapaciteit van verblijfsruimten. Verse lucht is een recht. Om aan deze capaciteit te voldoen, moeten ramen wijd open kunnen. Hier wringt de praktijk met de regelgeving; insectenoverlast maakt het openen van ramen vaak ongewenst. De hor fungeert hier als de noodzakelijke schakel. Het waarborgt de vereiste luchtdoorlatendheid conform NEN 1087 terwijl het binnendringen van fauna wordt belet. Een gezonde woning vereist luchtstroom. Zonder horren stagneert de spuiventilatie in de zomermaanden. Dit tast indirect de luchtkwaliteit aan.

HACCP en professionele keukens

In de horeca en voedselverwerkende industrie is een hor geen keuze, maar een verplichting. De HACCP-regelgeving eist een effectieve barrière tegen ongedierte. Ramen die direct in contact staan met de buitenlucht moeten voorzien zijn van fijnmazig gaaswerk. De mazen mogen niet groter zijn dan 1,2 millimeter. Hygiëne is leidend. Bovendien moeten deze horren eenvoudig demontabel zijn. Reiniging is immers een cruciaal onderdeel van het protocol. Vetophoping in het gaas vormt anders een brandgevaar en een hygiënerisico.

De aanduiding 'hor' in de elektrotechniek raakt direct aan de NEN 1010 voorschriften voor laagspanningsinstallaties. Veiligheid door precisie. De horizontale koppeling van inbouwdozen is gebonden aan de standaard hart-op-hart afstand van 71 millimeter. Dit is de gouden maat. Wanneer deze maatvoering door onnauwkeurige montage afwijkt, kan de IP-beschermingsgraad van het afdekraam niet worden gegarandeerd. Kieren tussen wand en schakelmateriaal zijn uit den boze. Het aanraakveilig afmonteren van spanningsvoerende delen is een wettelijke vereiste. De horizontale oriëntatie moet bovendien waterpas zijn om mechanische spanning op de basiselementen te voorkomen, wat essentieel is voor de levensduur van de elektrische componenten.

Vroeger was insectenwering een statische aangelegenheid. Men spijkerde metaalgaas of textiel direct op houten raamstijlen. Dat werkte, maar was esthetisch en praktisch beperkt. De grote omslag kwam met de opkomst van aluminium extrusietechnieken na de Tweede Wereldoorlog. Lichtgewicht profielen maakten uitneembare frames mogelijk. In de jaren '70 en '80 verschoof de materiaalvoorkeur van corrosiegevoelig ijzerdraad naar glasvezel met een pvc-coating. Dit was duurzamer en nagenoeg onzichtbaar. De introductie van het draaikiepraam in de moderne woningbouw dwong tot een nieuwe innovatie: de inzethor. Geen gaten meer in het kozijn. Verende rvs-lippen namen de functie van schroeven over. Tegelijkertijd zorgde de strengere regelgeving rondom ventilatie (zoals de NEN 1087) ervoor dat de hor een integraal onderdeel werd van het bouwbesluit; spuiventilatie zonder insectenoverlast werd de norm.

De term 'hor' als oriëntatie-aanduiding is onlosmakelijk verbonden met de modularisering van schakelmateriaal. In de vroege twintigste eeuw waren wandcontactdozen vaak solitaire eenheden. Van een strakke horizontale uitlijning was nauwelijks sprake. Met de industrialisatie van de woningbouw en de opkomst van prefab wanden ontstond de behoefte aan uniformiteit. De invoering van de gestandaardiseerde hart-op-hart afstand van 71 millimeter was cruciaal. Fabrikanten zoals Attema en ABB ontwikkelden koppelbare inbouwdozen waarbij de fysieke 'spruiten' de richting bepaalden. De aanduiding 'hor' werd vaktaal om fouten in de montagevolgorde van meervoudige afdekramen te voorkomen. Het is een product van de efficiëntieslag in de naoorlogse bouwsector.

• https://www.joostdevree.nl/shtmls/taatsraam.shtml