Inwassen

Veeg de specie met een krachtige beweging over het vlak. De voegmortel moet diep in de kieren dringen om een constructieve eenheid te vormen. Het gaat hier niet enkel om esthetiek. Inwassen is een mechanische handeling waarbij timing alles is. Met een voegrubber of trekker werk je diagonaal over de voegen. Dit voorkomt dat de mortel direct weer uit de verse voeg wordt getrokken. Vooral bij keramiek en natuursteen luistert de droogtijd nauw. Te vroeg afsponsen resulteert in holle voegen, terwijl te laat reinigen een hardnekkige sluier achterlaat. Het is een delicate balans tussen verzadiging en reiniging die de integriteit van het hele tegeloppervlak bepaalt.

Inwassen begint bij de gecontroleerde verspreiding van de voegmortel over het gereinigde oppervlak. De substantie wordt met een voegrubber of trekker krachtig in de openstaande ruimtes gewerkt, waarbij een diagonale beweging ten opzichte van de voegrichting essentieel is. Deze specifieke hoek voorkomt dat het gereedschap de mortel direct weer uit de diepte lepelt. Volledige verzadiging is het doel. Luchtbellen moeten verdwijnen. Bij grof straatwerk vloeit de mortel vaak met behulp van overtollig water in de kieren tot de rand is bereikt.

De kritieke fase volgt bij het aanstijven. Timing bepaalt alles. Zodra de mortel zijn vloeibare glans verliest en mat uitslaat, start de eerste reinigingsronde. Met een vochtige spons wordt het overtollige materiaal in gelijkmatige bewegingen weggehaald. Te veel water tijdens deze handeling is riskant; het kan de voeg uithollen of de binding verzwakken. De mortel moet zich zetten. Een lichte sluier blijft aanvankelijk achter op de tegels. Deze wordt na een korte rustperiode met een schone spons of machine definitief verwijderd, wat resulteert in een verdichte, vlakke voeg die constructief één geheel vormt met de omringende elementen.

Cementgebonden versus kunsthars

In de basis maken we onderscheid tussen minerale en synthetische bindmiddelen. De traditionele cementgebonden voegmortel is de meest toegepaste variant bij keramisch tegelwerk binnenshuis. Het is een mengsel van cement, fijne toeslagstoffen en pigmenten dat met water wordt aangemaakt. Voor ruimtes met hoge hygiënische eisen of zware chemische belasting, zoals grootkeukens of zwembaden, wordt vaak gekozen voor een epoxy-inwassing. Deze twee-componentenmortel is vloeistofdicht en bestand tegen zuren. Epoxy is onverbiddelijk. De verwerkingstijd is korter en de reiniging luistert extremer nauw dan bij cement. Waar een cementgebonden voegmortel nog enige correctie toelaat tijdens de verwerking, zal een twee-componenten epoxyhars bij een verkeerde timing onherstelbare vlekken op het tegeloppervlak achterlaten.

Vloeibare voegmortels voor bestrating

Bij buitenbestrating wordt vaak gewerkt met polymeergebonden of cementvloeibare mortels. Men spreekt hier ook wel van vloeibaar invegen of slampen. In tegenstelling tot het droge invegen met zand, zorgt inwassen met een één- of twee-componenten kunstharsmortel voor een onkruidvrije en erosiebestendige voeg. Er bestaan waterdoorlatende varianten voor opritten en terras, terwijl volledig gesloten systemen essentieel zijn bij zware verkeersbelasting om spoorvorming te voorkomen.

Inwassen wordt in de praktijk regelmatig verward met 'invoegen'. Hoewel beide termen het vullen van de voeg beschrijven, duidt inwassen specifiek op de natte verwerkingsmethode waarbij het materiaal over het gehele oppervlak wordt verdeeld. Bij handmatig invoegen wordt de mortel vaak met een voegspijker lokaal en droger aangebracht.

• Slampen: Een variant waarbij een zeer dunne cementslurry over ruwe bestrating wordt gegoten en met trekkers wordt verdeeld.
• Doorstrijkwerk: Wordt vaak verward met inwassen, maar is een techniek uit het metselwerk waarbij de metselspecie direct wordt afgewerkt.
• Invegen: Het droog vullen met zand of split; dit mist de vloeibare, bindende component van inwassen.

De keuze voor een specifieke variant wordt bepaald door de voegbreedte. Zeer smalle voegen bij gerectificeerde tegels vragen om een fijne, vloeibare suspensie. Grove natuursteen vraagt om een mortel met een grotere korrelgrootte om krimp en scheurvorming op te vangen.

Een wand met grootformaat keramiek vraagt uiterste precisie. De voegmortel gaat diagonaal over de kieren. Timing is hier de vijand. Te snel afsponsen maakt de voeg hol en zwak. Een strak resultaat ontstaat door geduldig te wachten tot de vloeibare glans net is verdwenen, waarna de spons het overtollige materiaal wegneemt zonder de diepte aan te tasten.

Buiten op het terras werkt de dynamiek anders. De hovenier spuit de tegels eerst grondig nat en verdeelt de polymeermortel vervolgens met een rubberen trekker. Water fungeert als transportmiddel. Het helpt de massa naar de bodem van de voeg te vloeien. Geen holle ruimtes. Geen onkruid. De stenen blijven schoon doordat de laatste restjes met een fijne nevelstraal direct van de toplaag wegvloeien.

In een professionele bakkerij is epoxy de norm. Het inwassen gebeurt hier met twee-componentenmateriaal. Hard en onverwoestbaar. Het proces is fysiek intensief en vraagt om directe, agressieve reiniging met een schuurpad en speciale emulsie. Een sluier die hier blijft zitten, is na uitharding vrijwel onmogelijk te verwijderen zonder het oppervlak te beschadigen. Snelheid is hier belangrijker dan bij cementgebonden varianten.

Bij het slampen van een oprit met kasseien wordt een dunne cementslurry over het vlak gegoten. Men gebruikt een brede trekker om de vloeistof in de brede kieren te dwingen. Het resultaat oogt aanvankelijk rommelig. Toch is dit de enige manier om de grillige vormen van de natuursteen volledig te omsluiten en een stabiele, berijdbare vloer te creëren.

Europese kwaliteitskaders

De prestaties van voegmortels die worden gebruikt voor inwassen zijn vastgelegd in de Europese norm NEN-EN 13888. Deze standaard maakt een strikt onderscheid tussen cementgebonden mortels (CG) en reactieharsmortels (RG), zoals epoxy. Binnen de cementgebonden categorie wordt vaak gezocht naar de CG2-classificatie voor verbeterde eigenschappen. Denk hierbij aan een verhoogde slijtvastheid of een verlaagde wateropname. Het proces van inwassen moet resulteren in een voeg die voldoet aan deze genormeerde parameters om de duurzaamheid van het tegelwerk te garanderen.

Bij bestrating in de openbare ruimte zijn de RAW-bepalingen vaak leidend voor de uitvoering. Hierin wordt gespecificeerd welke korrelopbouw en bindmiddelen vereist zijn voor specifieke verkeersbelastingen. Een onjuiste materiaalkeuze bij het inwassen kan leiden tot onthechting onder mechanische druk, wat strijdig is met de technische bepalingen voor wegverhardingen.

Gezondheid staat voorop tijdens de verwerking. Het Arbeidsomstandighedenbesluit is onverbiddelijk over de blootstelling aan kwartsstof bij het mengen van droge mortels. Stofvrij werken is de standaard. Dit betekent het gebruik van zakkenbrekers met afzuiging of het inkopen van stofarme producten. Bij het inwassen van chemische varianten zoals epoxy treden de regels rondom REACH en de CLP-verordening op de voorgrond. Persoonlijke beschermingsmiddelen zijn hier verplicht om huidcontact met de harsen te voorkomen.

• Ergonomie: Langdurig op de knieën werken vereist gecertificeerde kniebescherming conform NEN-EN 14404.
• Milieu: Restanten van vloeibare mortels mogen nooit in het riool verdwijnen; dit is strikt geregeld in de milieuwetgeving.
• Waterdichtheid: Het Besluit bouwwerken leefomgeving (BBL) eist dat constructies in natte ruimten vochtdicht zijn; het inwasproces is de laatste barrière in deze keten.

Het is een samenspel van productnormen en veiligheidsprotocollen. Wie de regels negeert, riskeert niet alleen een inferieur eindresultaat maar ook gezondheidsklachten op de lange termijn.

De techniek vindt zijn oorsprong in de klassieke oudheid. Romeinse vaklieden gebruikten vloeibare kalkmortels om de minuscule tussenruimten van mozaïeken en natuursteenplaten te verzadigen. Het was puur handwerk. Doeltreffendheid door herhaling. De echte omslag kwam pas met de industriële opkomst van Portlandcement in de 19e eeuw. Dit leidde tot de eerste gestandaardiseerde voegmortels met een voorspelbare krimp en hardheid. Voor die tijd was de voegvulling vaak een lokale mix van kalk, tras en rivierzand.

In de jaren 50 en 60 van de vorige eeuw veranderde de bouwmarkt radicaal door de opkomst van keramische wand- en vloertegels in de massabouw. Snelheid werd essentieel. Cementgebonden mengsels werden verrijkt met polymeren om aan de groeiende eisen van flexibiliteit te voldoen. De introductie van epoxyharsen in de jaren 70 markeerde een technisch kantelpunt. Vloeistofdichtheid en chemische resistentie werden de nieuwe standaard voor industriële toepassingen. Wat begon als het simpel dichtsmeren van kieren, evolueerde naar een technisch specialisme waarbij de interactie tussen bindmiddel en ondergrond centraal staat.

Moderne inwastechnieken voor de openbare ruimte, zoals het slampen met polymeermortels, zijn een direct gevolg van de toegenomen verkeersbelasting in de late 20e eeuw. Los zand voldeed niet meer. Erosie door veegmachines en intensief gebruik dwong de sector naar gebonden voegen. De huidige praktijk is het resultaat van decennia aan chemische verfijning, gedreven door Europese normeringen die de duurzaamheid van de constructieve eenheid tussen tegel en voeg garanderen.

• https://www.vtbo.nl/bouw-woordenboek/
• https://perfectkeur.nl/actueel/bouwkundig-woordenboek/
• https://rws.begrippenxl.nl/ABDL/nl/page/DEF-9667?clang=nl
• https://www.voegmortel.nl/