IP-waarde

De IP-codering volgt de internationale norm IEC 60529 en fungeert als de standaardtaal voor de robuustheid van elektronica. Twee cijfers vertellen het hele verhaal. Het eerste cijfer, variërend van 0 tot 6, definieert de bescherming tegen vaste deeltjes zoals stof, gereedschap of ledematen. Het tweede getal, lopend van 0 tot 9, geeft de weerstand tegen water aan. Hoe hoger de getallen, hoe zwaarder de omgevingscondities mogen zijn. Een armatuur met IP20 is enkel geschikt voor droge ruimtes binnenshuis. Voor een installatie in een wasstraat of een zwaar industriële omgeving is echter een aanzienlijk hogere waarde nodig om kortsluiting en corrosie te voorkomen. Indien een cijfer wordt vervangen door een 'X', betekent dit dat het apparaat niet is getest op die specifieke vorm van indringing.

De vaststelling geschiedt in testlaboratoria. Men hanteert sondes met genormeerde diameters om de fysieke barrière tegen vaste voorwerpen nauwgezet te verifiëren. Voor de hoogste klassen voor stofwering plaatst men het object in een vacuümkamer waarin talkpoeder doorlopend circuleert onder een constante onderdruk om de meest extreme omgevingsfactoren na te bootsen die men in industriële omgevingen kan tegenkomen. Waterdichtheidstests kennen een technische opbouw. Van lichte druppels tot krachtige spuitstralen. Het object draait vaak op een plateau. Blootstelling uit alle hoeken telt. Bij tests voor volledige onderdompeling bepaalt de hydrostatische druk op een vooraf vastgestelde diepte en voor een specifieke tijdsduur of de behuizing daadwerkelijk bestand is tegen het binnendringen van vloeistoffen onder die zware condities.

Na blootstelling volgt de visuele inspectie. Geen vloeistof op kritieke punten. De testresultaten dicteren de uiteindelijke markering op het product. Fabrikanten stemmen hun behuizingsontwerpen en de gebruikte afdichtingsrubbers direct af op deze gestandaardiseerde beproevingen. Het is een technisch proces van verificatie.

Typische combinaties en hun toepassing

In de bouw- en installatietechniek tref je vaak gestandaardiseerde combinaties aan die elk een specifiek scenario afdekken. IP20 is de absolute basis voor binnenshuis. Aanrakingsveilig voor vingers, maar kwetsbaar voor elke druppel vocht. Voor de badkamer of onder een luifel verschuift de norm naar IP44. Dit noemen we spatwaterdicht. Het houdt stand tegen regenspatten of incidenteel contact, maar een tuinslang erop zetten is fataal. Voor zware omstandigheden zoals industriële hallen of gevelverlichting zonder beschutting is IP65 of IP66 de standaard. Stofdicht en bestand tegen krachtige waterstralen. De overtreffende trap vind je bij IP67 en IP68. Hier spreken we over dompeldichtheid. Waar de '7' staat voor dertig minuten op een meter diepte, biedt de '8' bescherming bij langdurig verblijf onder water, waarbij de fabrikant de exacte diepte specificeert. Een buitenbeentje is de IP69K. Deze variant is specifiek ontwikkeld voor omgevingen waar men met hoge druk en heet water reinigt, zoals in de voedingsmiddelenindustrie.

IP-waarde versus IK-waarde

Er ontstaat vaak verwarring tussen de IP-waarde en de IK-waarde. Ze lijken op elkaar. Toch meten ze iets totaal anders. Terwijl de IP-codering zich richt op de indringing van stof en water, kwantificeert de IK-classificatie (EN 62262) de mechanische slagvastheid. Een armatuur kan volledig waterdicht zijn (IP68), maar bij de minste aanraking met een voetbal of hamer versplinteren (IK02). In vandalismegevoelige locaties of openbare ruimtes moeten beide waarden hoog zijn. Daarnaast bestaat de Amerikaanse NEMA-rating. In tegenstelling tot de IP-waarde, die zich puur op indringing richt, neemt de NEMA-standaard ook factoren als corrosiebestendigheid en ijstafzetting mee in de beoordeling. Een directe conversie is lastig. Een IP-waarde zegt namelijk niets over de levensduur van het materiaal zelf onder invloed van zout water of zuren. Het gaat enkel over de barrière. Soms zie je ook een extra letter achter de cijfers, zoals IP20B. Deze letter geeft aanvullende informatie over de bescherming van personen tegen toegang tot gevaarlijke delen, vaak relevant wanneer de standaard cijfers niet de volledige lading dekken.

Stel je een parkeergarage voor. De armaturen hangen aan het plafond. Geen directe regen, wel een hoge luchtvochtigheid en uitlaatgassen. IP44 volstaat meestal voor deze overdekte, maar open ruimtes. Maar wat als de schoonmaakploeg langskomt? Ze gebruiken hogedrukspuiten om de vloeren en wanden te reinigen. Opeens is die IP44 onvoldoende. De krachtige stralen dringen de behuizing binnen. In zo'n specifiek onderhoudsscenario is IP66 of zelfs IP69K noodzakelijk om kortsluiting te voorkomen.

Verschillende omgevingen

In een moderne keuken zie je vaak ledstrips onder de bovenkastjes. Direct boven de kookplaat stijgt damp op. Vet mengt zich met vocht. Een standaard IP20 strip gaat hier snel oxideren. Een variant met een siliconen gietlaag (IP54) blijft onder deze condities wel functioneren. De situatie in een houtbewerkingsplaats is weer totaal anders. Geen water, maar overal zaagsel. Een simpele wandcontactdoos zonder klepje vult zich gestaag met fijnstof. Dit creëert brandgevaar. Een stofdichte IP6X-behuizing is daar de enige veilige keuze om de interne elektronica schoon te houden.

Tuinverlichting vraagt om een kritische blik op de plaatsing. Een wandlamp onder een diepe overstek vangt nauwelijks druppels op. IP44 is prima. De prikspot in het gazon heeft het veel zwaarder. Tijdens het sproeien krijgt hij water van onderen en opzij. Bij een flinke hoosbui kan hij zelfs even in een plas staan. Nog extremer is de vijverlamp. Deze moet constant tegen de hydrostatische druk van het water kunnen. Niets minder dan IP68 is hier acceptabel, waarbij de installateur altijd moet controleren tot welke maximale diepte de fabrikant de waterdichtheid garandeert.

De dwingende kracht van NEN 1010

In Nederland is de NEN 1010 de absolute leidraad voor elektrische installaties in woningen, utiliteit en industrie. Hoewel een NEN-norm op zichzelf geen wet is, krijgt deze een verplichtend karakter via het Besluit bouwwerken leefomgeving (BBL). De wetgever wijst de norm aan als de minimale prestatie-eis voor veiligheid. Wie afwijkt, moet van goeden huize komen om gelijkwaardige veiligheid aan te tonen. Vooral de indeling in zones in badkamers en doucheruimtes is berucht. Zone 0, 1 en 2. Elke zone stelt onverbiddelijke eisen aan de IP-waarde van apparatuur. Een armatuur direct boven de douchekop? Dat vereist minimaal IPX4. Bij een stoomdouche of mogelijke waterstralen schuift dit direct op naar IPX5. Geen ruimte voor interpretatie. Veiligheid door strikte scheiding van elektriciteit en vocht.

Arbowet en zorgplicht

De Arbowet stelt dat werknemers hun taken veilig moeten kunnen uitvoeren. Dit vertaalt zich direct naar de keuze voor elektrisch materieel. In een industriële omgeving waar stofexplosiegevaar dreigt of waar met vloeistoffen wordt gewerkt, is de werkgever verantwoordelijk voor de juiste IP-classificatie. Een tekortschietende behuizing wordt bij een ongeval gezien als een ernstige nalatigheid. Inspectie SZW toetst hierop. Daarnaast speelt de Europese Machinerichtlijn een rol bij de CE-markering van apparaten. Fabrikanten moeten aantonen dat hun producten onder de beoogde omstandigheden veilig blijven functioneren. De IP-codering conform IEC 60529 is hiervoor het gestandaardiseerde bewijsmiddel.

Verzekeraars kijken mee. Bij brand door kortsluiting in een vochtige ruimte zal een expert de IP-waarde van het betreffende component controleren. Was het armatuur ongeschikt voor de omgeving? Dan kan de dekking in het geding komen. Juridische en financiële risico's gaan hier hand in hand met technische specificaties. Het is een keten van verantwoordelijkheid die begint bij de ontwerper en eindigt bij de inspecteur die de installatie volgens NEN 3140 keurt op veilig gebruik.

Vóór de jaren zeventig was de beschermingsgraad van elektrische apparatuur een grijs gebied. Fabrikanten hanteerden eigen, vaak vage termen zoals 'spatwaterdicht' of 'stofvrij', zonder dat daar universele testmethoden tegenover stonden. Dit gebrek aan standaardisatie leidde tot onzekerheid bij installateurs en risico's in industriële omgevingen. De International Electrotechnical Commission (IEC) bracht hier verandering in door in 1976 de eerste versie van de norm IEC 60529 te publiceren. Het was een bewuste stap om subjectieve marketingtaal te vervangen door een objectief, numeriek classificatiesysteem.

De introductie van de twee cijfers bracht direct structuur. Europa volgde snel door de norm te harmoniseren als EN 60529. Toch stond de ontwikkeling niet stil. Met de opkomst van intensieve reinigingsmethoden in de voedingsmiddelenindustrie bleken de bestaande klassen ontoereikend. Krachtige stoomstralen en extreme hitte vroegen om een zwaardere beproeving. Dit leidde tot de integratie van de Duitse DIN 40050-9 standaard in het internationale systeem, wat de geboorte markeerde van de IP69K-waarde. Een reactie op de praktijk. Sindsdien is de norm periodiek aangescherpt om gelijke tred te houden met modernere fabricagetechnieken van behuizingen en geavanceerde afdichtingsmaterialen zoals thermoplastische elastomeren.

• https://microdaq.com/ip-codes-explanation
• https://en.wikipedia.org/wiki/IP_code
• https://jelproducts.nl/nl/ip-ik-rating/
• https://www.avo-verdelerbouw.nl/nieuws/de-juiste-ip-waarde-kiezen-voor-optimale-bescherming/