Keimen

Keimen is een schildertechniek waarbij de verf niet als een losse film op de muur ligt, maar er chemisch mee versmelt. Het bindmiddel bestaat uit vloeibaar kaliumsilicaat dat direct reageert met de minerale bestanddelen van ondergronden zoals baksteen, beton of stucwerk. Dit proces van verkiezeling zorgt voor een verbinding die niet kan afbladderen of bladderen, in tegenstelling tot traditionele dispersieverven. De verf is extreem dampopen. Waterdamp vanuit de constructie kan ongehinderd naar buiten ontsnappen. Door het ontbreken van organische bestanddelen is keimwerk ongevoelig voor UV-straling en behoudt het decennialang zijn karakteristieke matte, minerale uitstraling.

p>Het proces vangt aan bij de ondergrond. Zonder minerale basis vindt er simpelweg geen verkiezeling plaats, waardoor een grondige inspectie van de gevel op resten van organische verflagen of vervuiling de eerste kritieke handeling vormt. Eerst de voorbereiding. Men reinigt de gevel onder hoge druk of met mechanische middelen om poriën te openen. Soms is een voorbehandeling met een etsende vloeistof nodig om de zogenaamde cementhuid te verwijderen bij nieuw beton of stucwerk./p>p>De applicatie zelf geschiedt in de regel in twee fasen. Een grondlaag en een afwerklaag. Bij de eerste gang wordt de silicaatverf vaak versneden met een specifiek fixatief, een vloeibaar bindmiddel dat de zuiging van de steenachtige ondergrond reguleert en de indringing van het pigment faciliteert. Men brengt de substantie aan met een blokkwast. Hierbij hanteert de verwerker een kriskras-beweging. Zo wordt de vloeistof diep in de minerale structuur gewerkt. Hoewel rolapplicatie technisch mogelijk is, prevaleert de kwasttechniek voor het verkrijgen van de kenmerkende, levendige textuur./p>p>Geduld dicteert het tempo. Tussen de lagen door moet de verf de tijd krijgen om chemisch te reageren met de ondergrond, wat onder normale omstandigheden minimaal twaalf uur in beslag neemt. De weersomstandigheden zijn hierbij bepalend. Direct zonlicht of harde wind kan de droging te veel versnellen, terwijl neerslag de nog niet verkiezelde pigmenten kan uitspoelen. De tweede laag wordt vervolgens minder verdund opgezet om de uiteindelijke kleurdiepte en beschermingsgraad te realiseren. Geen filmvorming. Geen afsluiting van de poriën. Slechts een versmelting van verf en steen./p>

Puur silicaat, dispersie of hybride?

Niet elke pot silicaatverf is identiek. De klassieke variant, ook wel de tweecomeponenten-silicaatverf genoemd, bestaat uit een poeder van pigmenten en vulstoffen dat de verwerker ter plekke mengt met vloeibaar kaliumwaterglas. Dit is de meest puristische vorm. Foutmarges bij het mengen zijn klein. Het vereist vakmanschap van de bovenste plank omdat het mengsel direct na bereiding moet worden verwerkt. Voor moderne toepassingen domineert echter de dispersie-silicaatverf conform DIN 18363. Deze kant-en-klare verf bevat een klein percentage organische additieven, maximaal 5 procent, om de stabiliteit in de verpakking te garanderen en de verwerkbaarheid te vergemakkelijken. Het blijft een mineraal systeem. De verkiezeling blijft de drijvende kracht.

Sol-silicaatverf vormt de nieuwste generatie. Hierbij combineert men een silica-sol met kaliumsilicaat als bindmiddel. Deze hybride variant is een probleemoplosser. Waar traditionele silicaatverf uitsluitend op minerale ondergronden pakt, hecht sol-silicaat door een extra fysische kleefkracht ook op oude, organische verflagen zoals acrylaat of latex. Handig bij renovaties van gevels die in het verleden al eens met 'gewone' muurverf zijn behandeld. Geen volledige kaalslag van de gevel nodig. Toch behoudt het de dampopenheid.

Men verwart keimen vaak met kaleien of kalkverf. Onterecht. Bij kaleien brengt de stukadoor een dikkere laag kalkmortel aan met een blokkwast, wat de structuur van de baksteen verzacht en een rustiek reliëf geeft. Keimen is dunner. Het volgt de contouren van de ondergrond nauwgezet zonder de textuur op te vullen. Kalkverf daarentegen verhardt door carbonatatie — een reactie met CO2 uit de lucht — en vormt een veel zachtere laag die sneller verweert en gevoelig is voor zuren. Keimwerk is harder. De chemische verkiezeling in de steen is vele malen sterker dan de oppervlakkige hechting van kalk.

Kenmerk	Silicaatverf (Keimen)	Kalkverf	Acrylaatverf
Binding	Chemisch (verkiezeling)	Fysisch/Carbonatatie	Fysisch (filmvorming)
Dampopenheid	Extreem hoog	Hoog	Beperkt tot matig
Levensduur	25+ jaar	5 - 10 jaar	10 - 15 jaar
Ondergrond	Mineraal	Mineraal	Diverse

Binnen de wereld van silicaatsystemen bestaan specifieke recepturen voor binnen en buiten. Binnenshuis ligt de focus op emissievrije producten zonder oplosmiddelen of weekmakers. Ideaal voor monumenten of ecologische woningbouw waar een gezond binnenklimaat telt. Voor gevels bevatten de varianten vaak extra hydrofobeermiddelen. Deze maken de verf waterafstotend terwijl de muur kan blijven ademen. Soms ziet men ook betonlazuren. Dit zijn semi-transparante silicaatverven die kleurverschillen in beton egaliseren zonder het natuurlijke, robuuste uiterlijk van het beton volledig te maskeren met een dekkende laag. Esthetiek ontmoet techniek.

Stel je een monumentale boerderij voor met muren van verschillende baksteensoorten door eerdere verbouwingen. De eigenaar wil één rustig beeld zonder de structuur van de stenen te verliezen. Een schilder brengt met een blokkwast de silicaatverf aan. De kleur trekt letterlijk in de gevel. Het resultaat is een diepmatte, minerale uitstraling waarbij de voeg en de steen nog steeds hun karakter tonen, maar visueel een eenheid vormen. Geen glimmende plastic laag, maar een gevel die lijkt op natuurlijk gesteente.

Een ander scenario. Een modern museum van zichtbeton kampt met esthetische onvolkomenheden door de bekisting. De architect wil geen dekkende verflaag die het 'eerlijke' beton maskeert. Men past een betonlazuur toe. Deze semi-transparante variant egaliseert de kleurverschillen en vlekken, terwijl de robuuste textuur en de poriën van het beton volledig zichtbaar blijven. Het beton is beschermd tegen weersinvloeden, maar oogt onbehandeld.

In een vochtige kelder van een herenhuis zijn de wanden gestuukt met een minerale mortel. Traditionele latex zou hier binnen de kortste keren afbladderen door de dampdruk vanuit de muur. De verwerker kiest voor een binnensilicaatverf. De muur 'ademt' de waterdamp uit zonder dat de verflaag loslaat. Bovendien zorgt de hoge pH-waarde van de verf ervoor dat schimmels op de wand geen kans krijgen, wat bijdraagt aan een gezond binnenklimaat.

Een jaren '30 woning met een gevel vol oude, onbekende verflagen moet worden opgefrist. Volledig kaalschuren is te kostbaar. Hier biedt de hybride sol-silicaatverf uitkomst. De schilder kan direct over de oude, goed hechtende verfresten heen werken. De nieuwe laag grijpt zich vast aan de oude ondergrond en verkiezel op de plekken waar het stucwerk blootligt. Zo krijgt de woning de duurzaamheid van keimwerk zonder een ingrijpende gevelreiniging.

De kwaliteit van silicaatverf is niet aan willekeur onderhevig. De Duitse norm DIN 18363 is hierbij de onbetwiste standaard voor de sector. Specifiek paragraaf 2.4.1 bepaalt dat een dispersie-silicaatverf maximaal vijf procent organische bestanddelen mag bevatten om de minerale eigenschappen te waarborgen. Meer additieven? Dan vervalt de classificatie simpelweg. Voor de Nederlandse praktijk is de NEN-EN 1062-reeks relevant voor het classificeren van laksystemen op metselwerk en beton. Hierbij blinkt keimwerk uit in de hoogste klasse voor waterdampdoorlatendheid, de zogenaamde V1-waarde. Het materiaal ademt. Dit is essentieel voor het behoud van de bouwschil en het voorkomen van inwendige condensatie.

Wetgeving rondom erfgoed stuurt vaak direct de materiaalkeuze op de steiger. De Erfgoedwet verplicht eigenaren van rijksmonumenten om de historische substantie van hun bezit te beschermen. Omdat keimen chemisch versmelt en extreem dampopen is, adviseren instanties zoals de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed dit systeem vaak boven filmvormende kunstsharsverven. Geen verstikking van de historische steen. Daarnaast speelt het Besluit bouwwerken leefomgeving (BBL) een cruciale rol bij de brandveiligheidseisen van gevelafwerkingen. Silicaatverven zijn van nature anorganisch. Ze branden niet. Conform NEN-EN 13501-1 vallen deze systemen doorgaans in brandklasse A2-s1, d0. Geen rookontwikkeling. Geen brandende druppels. Veiligheid boven alles.

• https://www.joostdevree.nl/shtmls/dampopen_bouwen.shtml
• https://www.encyclo.nl/begrip/Dampopen bouwen