Kim

In de dagelijkse bouwpraktijk vormt de kim de cruciale overgang tussen de ruwe betonconstructie en het nauwkeurige opgaande werk. Het is de plek waar maatafwijkingen van de betonvloer definitief worden gladgestreken. Of het nu gaat om een kimlaag van kalkzandsteen in de woningbouw of een specifieke kimstort bij utiliteitsbouw, de functie blijft identiek: een stabiele, perfect vlakke basis bieden voor de rest van de verticale structuur. Zonder deze eerste laag, die doorgaans in een zwaarder mortelbed wordt gesteld om toleranties op te vangen, zou de wand de golvingen van de ondergrond simpelweg volgen. Dat leidt tot scheefstand en esthetische missers. De kim is dus letterlijk het fundament van de maatzuiverheid op de bouwplaats; een fout hier werkt door tot aan de dakrand.

De uitvoering van de kim start zodra de ruwe constructievloer voldoende is uitgehard en de maatvoering op de ondergrond is uitgezet. Millimeterwerk op de ruwe bouw. Nadat de exacte wandlijnen en het hoogste punt van de vloer zijn bepaald, wordt een mortelbed aangebracht dat dient om de onvermijdelijke toleranties in de betonvloer volledig te neutraliseren. Bij kalkzandsteen of metselwerk worden de eerste elementen handmatig in deze mortel gesteld. Deze laag vormt de basis. Het is de overgang van een ruwe naar een fijnmazige maatvoering.

In de betonbouw verloopt het proces vaak via een kimstort. Hierbij wordt een lage bekisting op de vloer gemonteerd die een opstort van enkele centimeters faciliteert. Dit vormt de constructieve voet voor de wandbekisting die daarop volgt. Wanneer de kimlaag eenmaal is uitgehard en de exacte vlakheid is bereikt, fungeert deze als de stabiele drager voor de verdere muurconstructie die vanaf dat moment in een hoger tempo en vaak met dunnere voegtechnieken kan worden voortgezet. In kelders en natte ruimtes wordt de kimzone bovendien vaak voorzien van aanvullende barrières zoals een kimband of waterdichte mortelafwerking om de aansluiting tussen vloer en wand hermetisch te sluiten tegen vochtinfiltratie. De kim vormt de fysieke koppeling. Handmatige correctie blijft in dit stadium onmisbaar voor de uiteindelijke loodrechtheid van het gebouw.

Kalkzandsteen en metselwerk

In de woningbouw is de traditionele kimlaag van kalkzandsteen de meest voorkomende variant. Deze kimblokken hebben vaak een afwijkende hoogte ten opzichte van de standaard elementen. Ze variëren tussen de 50 en 150 millimeter. Waarom? Zo komt de wand precies op de juiste hoogte uit bij de verdiepingsvloer. De blokken worden in een dik bed van kim- of stelmortel geplaatst. Dit is geen gewone mortel. De druksterkte is vaak hoger. Het moet het gewicht van de hele bovenliggende wand direct kunnen dragen. Bij lijmwerk wordt alleen deze eerste laag in de specie gezet; de rest wordt verlijmd.

Betonkim of kimstort

Bij in het werk gestort beton ziet de kim er anders uit. Men spreekt hier van een kimstort of een opstortje. Dit is een rand beton van enkele centimeters hoog die tegelijk met de vloer, of kort daarna, wordt gestort. Het dient als een 'nest' voor de wandbekisting. Zonder dit randje zouden de bekistingspanelen onderaan weg kunnen wijken door de druk van het vloeibare beton. Maatvastheid is hier het sleutelwoord.

Isolerende kimblokken

Thermische onderbrekingen zijn tegenwoordig standaard. Koudebruggen bij de aansluiting tussen fundering en opgaand werk worden voorkomen door isolerende kimblokken. Denk aan cellenglas (Foamglas) of specifieke blokken van lichtbeton met een hoge isolatiewaarde. Deze blokken combineren een hoge druksterkte met een lage thermische geleidbaarheid. Ze vormen de eerste laag van de wand. Een harde noodzaak in passiefhuizen en energiezuinige utiliteitsbouw.

De term 'kim' wordt soms onterecht uitgewisseld met de 'kimband'. Dit is een fout. De kim is de constructieve voet, terwijl de kimband een flexibele afdichting is. Deze band wordt in de hoek tussen vloer en wand aangebracht, vaak ingebed in een tweecomponentenafdichting of pasta. Vooral in badkamers en kelders. De kimband vangt de werking tussen de twee vlakken op. De kim zelf doet dat niet; die moet juist star zijn.

Soms hoor je de term 'vuile kim'. Dit duidt op een kimlaag die later achter een afwerking zoals een plint of stucwerk verdwijnt. Hierbij is de esthetiek van de voeg minder van belang dan de constructieve vlakheid. Bij schoonwerk is dat anders. Daar moet de kimlaag visueel naadloos aansluiten op het bovenliggende metselverband. In de gipsbouw gebruikt men vaak houten of kunststof profielen als kim. De 'kimfix'. Een U-profiel dat op de vloer wordt geschroefd en waarin de gipsblokken worden geplaatst. Dit beschermt de onderzijde van de wand tegen optrekkend vocht tijdens de bouwfase.

De kalkzandsteenlijmer start op de ruwe betonvloer. Die vloer golft altijd een paar millimeter, een onvermijdelijk resultaat van de stortfase. Hij schept een stevig bed van kim-mortel op de uitgezette lijnen en drukt de eerste rij blokken nauwkeurig in de natte specie. Met de rubberen hamer tikt hij ze op de juiste hoogte. De basis staat nu waterpas. De rest van de wand is vanaf hier simpelweg lijmen in een hoog tempo.

In een parkeerkelder zie je de kimstort vaak als een kleine opstaande rand van beton. Deze 'voet' van tien centimeter hoog is samen met de vloer gestort en vormt het ankerpunt voor de zware bekistingspanelen van de wanden. De kim voorkomt hier dat de bekisting onderaan wegwijkt door de enorme druk van het vloeibare beton. Tussen de vloer en deze opstort zit vaak een stalen kimblik ingestort. Geen druppel grondwater komt erdoorheen.

Bij het plaatsen van gipsblokken op een verdiepingsvloer kom je de 'kimfix' tegen. Dit is een kunststof U-profiel dat op de vloer wordt geschroefd. Het vangt de eerste laag blokken op. Zo staan de wanden direct in de juiste lijn. Bovendien blijven de blokken droog als er tijdens de bouw water op de vloer staat.

Een passiefhuis vraagt om een isolerende kim. Onderaan de dragende binnenmuren zie je dan een laag zwarte, harde blokken van cellenglas. Het materiaal is oersterk. Het draagt moeiteloos het gewicht van drie verdiepingen, maar de kou van de fundering krijgt geen kans. De thermische schil blijft volledig gesloten.

De wet zwijgt over de term 'kim'. Toch dwingt het Besluit bouwwerken leefomgeving (BBL) tot uiterste precisie via de onderliggende Eurocodes. Constructieve veiligheid begint namelijk bij deze eerste laag. Voor metselwerkconstructies is NEN-EN 1996 leidend. Hierbij faciliteert de kimlaag de cruciale overdracht van verticale belastingen naar de fundering zonder dat er ontoelaatbare spanningsconcentraties ontstaan door een onvlakke ondergrond. De basis moet staan. Wanneer een constructeur rekent aan de stabiliteit van een gebouw, gaat hij uit van een perfecte inklemming of oplegging, een aanname die alleen werkelijkheid wordt als de kimlaag voldoet aan de toleranties zoals vastgelegd in NEN 2889 voor de maatvoering in de bouw. Geen concessies aan de vlakheid. Fouten in de kimlaag resulteren onherroepelijk in overschrijdingen van de toegestane scheefstand van wanden, wat strijdig is met de vigerende technische voorschriften.

Waterdichtheid is een harde eis. Geen optie. NEN 2778 stelt strikte grenzen aan de waterdoorslag en vochtabsorptie bij de aansluiting tussen horizontale en verticale bouwdelen. In kelders en natte ruimtes moet de kimconstructie voldoen aan de prestatie-eisen voor waterdichtheid. In de praktijk betekent dit vaak het toepassen van gecertificeerde kimsystemen die de capillaire werking van optrekkend vocht volledig blokkeren, waarbij de verwerker moet kunnen aantonen dat de gebruikte materialen chemisch compatibel zijn. Voor betonconstructies geldt aanvullend NEN-EN 1992, waarbij de kimstort moet voldoen aan specifieke eisen wat betreft de aanhechting van de stortvoeg en de dekking op de wapening om corrosie te voorkomen.

De term vindt zijn oorsprong in de ambachtelijke houtbewerking en kuperij. Waar de kim oorspronkelijk de inkeping in de duigen van een houten vat aanduidde om de bodem te fixeren, daar fungeert zij in de moderne bouw als de onmisbare interface tussen de ruwe ondergrond en het opgaande werk. Een overgangszone. Historisch gezien was de kimlaag bij traditioneel baksteenmetselwerk niets meer dan de onderste rij stenen, vaak dieper in de mortel gezet om de grove onregelmatigheden van veldkeien of handvormfunderingen te maskeren. Handwerk op het oog. Met de grootschalige introductie van betonvloeren in de 20e eeuw professionaliseerde dit proces.

De kim werd een wiskundig nulpunt. De opkomst van kalkzandsteen als dominant constructiemateriaal in de naoorlogse woningbouw dwong tot een striktere maatvoering. Men kon niet langer simpelweg 'uitvlakken' in de voeg; de opkomst van lijmtechnieken vereiste een nagenoeg perfecte basis. Hierdoor ontstond het specifieke kimblok met afwijkende hoogtes. Een pragmatische innovatie om exact op de gewenste verdiepingshoogte uit te komen zonder hak- of breekwerk aan de bovenzijde van de wand. De kim evolueerde mee met de strengere eisen aan de thermische schil. Waar het vroeger enkel om dragen en stellen ging, daar werd de kim in de 21e eeuw een cruciaal onderdeel in de strijd tegen koudebruggen. De introductie van isolerende kimblokken van cellenglas of lichtbeton markeert deze verschuiving van een puur mechanische naar een bouwfysische functie. De basislaag werd een actieve barrière.

• https://www.joostdevree.nl/shtmls/kimlaag.shtml
• https://www.encyclo.nl/begrip/kimlaag
• https://www.joostdevree.nl/shtmls/kim.shtml
• https://www.devochtbestrijder.nl/vochtproblemen/natte-kelder-vochtige-kelder-huiskelder-huiskelders/kim-lekkage/
• https://www.joostdevree.nl/shtmls/kimbekisting.shtml
• https://www.joostdevree.nl/shtmls/kalkzandsteen.shtml