Kimanker
Definitie
Een stalen afstandhouder die in de vloer wordt gestort om de wandbekisting exact te positioneren en de wanddikte aan de basis te borgen.
Omschrijving
Methodiek en plaatsing
Het proces start midden in de vloerstort. In het nog plastische beton vindt het kimanker zijn definitieve positie, exact op de aslijn waar de wandbekisting later moet worden gefixeerd. Dit elimineert de noodzaak voor een traditionele kim-opstort. Geen extra wachttijden. De stalen golf wordt handmatig of met behulp van een mal in de wapening gedrukt, waarna het beton de verankering verzegelt.
Zodra de vloer begaanbaar is, transformeert het anker in een robuust basisstation. Hierop worden draadeinden met verstelbare conussen gedraaid. Deze componenten vormen de fysieke aanslag voor de bekistingspanelen. De wanddikte wordt hiermee onderaan mechanisch begrensd, zelfs wanneer de hydrostatische druk van het vloeibare beton zijn piek bereikt tijdens de wandstort, wat cruciaal is voor de maatvoering van het gehele casco. Het systeem houdt de voet van de kist simpelweg op zijn plek. Het voorkomt dat de wand 'wegloopt' aan de onderzijde. Precisie is hierbij geen toeval meer maar een direct resultaat van de stalen verbinding met de vloerconstructie.
Variaties in schroefdraad en afmetingen
De diversiteit binnen het assortiment kimankers wordt primair bepaald door de diameter van de schroefdraad. M12 is de standaard in de reguliere woningbouw. Voor zware bekistingssystemen of wanden met een aanzienlijke hoogte, waarbij de hydrostatische druk extreem oploopt, wijkt men vaak uit naar M16-varianten. De lengte van de golfstaaf varieert meestal tussen de 150 en 250 millimeter. Een kortere staaf volstaat bij dikke vloeren, terwijl langere varianten noodzakelijk zijn om voldoende dekking en verankering te garanderen in dunnere constructievloeren.
Materiaalkeuze en corrosiebestendigheid
Blank staal vormt de basis. Dit is de meest gebruikte variant omdat het anker volledig in de betonmassa verdwijnt en corrosie daar geen rol speelt voor de constructieve integriteit. In specifieke gevallen, zoals bij prefab elementen waarbij de ankers langer blootgesteld blijven aan de buitenlucht, kiest men voor verzinkte uitvoeringen. Dit voorkomt roestvorming die de passing van de conussen zou kunnen bemoeilijken. Er bestaan ook varianten met een aangeperste flens in plaats van een golfvorm; deze 'voetankers' bieden extra stabiliteit tegen kantelen tijdens het storten van de vloer.
Onderscheid met aanverwante begrippen
Terminologie in de betonbouw is vaak verwarrend. Een kimanker is beslist geen kimblik. Het anker borgt de maatvoering. Het blik borgt de waterdichtheid. Twee functies, één locatie. Soms valt de term stelanker. Hoewel een kimanker technisch gezien een type stelanker is, wordt de term stelanker vaker gebruikt voor de bovenste fixatiepunten van een bekisting of voor het stellen van prefab wanden op een vloer.
Het systeem vervangt de kim-opstort volledig. Geen betonrandje meer storten. Geen houten klampen schieten in de verse vloer. De overstap van traditionele houten stelregels naar stalen ankers markeert de verschuiving naar systeemkisten. Precisie boven improvisatie. Waar men vroeger met spijkers en hout werkte, draait men nu simpelweg een conus vast. Een wereld van verschil in toleranties.
Praktijkscenario's op de bouwplaats
Maandagochtend op de bouwplaats van een grootschalig appartementencomplex. De vloer is de voorgaande vrijdag gestort en de rijen met golvende stalen pennen steken kaarsrecht uit het beton. Geen getimmer met houten klampen. De bekistingsploeg loopt met een emmer conussen langs de lijn en draait deze simpelweg op de M12-draadeinden. Binnen een uur staat de volledige basislijn klaar voor de systeemkist. De stalen panelen worden met de kraan geplaatst en rusten direct tegen de gefixeerde aanslag. Snelheid bepaalt hier de winst.
Stel je een kelderwand voor van drie meter hoog. Tijdens het storten bereikt de vloeibare betonmassa onderin een enorme hydrostatische druk. Zonder mechanische borging zou de voet van de bekisting onherroepelijk naar buiten wijken, wat leidt tot een 'buik' in de wand of, erger nog, een volledige breuk van de kist. In deze situatie fungeren de kimankers als het onzichtbare ankerpunt. De wanddikte blijft over de gehele lengte exact 300 millimeter. Geen millimeter speling. De stalen verbinding met de vloer is sterker dan de zijwaartse kracht van het zware beton.
Flexibiliteit in de utiliteitsbouw is een ander voorbeeld. Een aannemer moet op één vloerveld wanden van zowel 200 als 250 millimeter dikte plaatsen. In plaats van verschillende houten stelregels uit te zetten, gebruikt hij universele kimankers. Door de conussen op de draadstang simpelweg iets verder naar binnen of buiten te draaien, past hij de maatvoering ter plekke aan. Eén systeem voor het hele project. Foutmarges worden tot een minimum beperkt omdat de maatvoering direct is afgeleid van het anker in de vloer en niet van een losse houten lat die kan verschuiven.
Normering en uitvoeringstoleranties
Toleranties zijn keihard. Geen speld tussen te krijgen. De NEN-EN 13670 dicteert de spelregels voor de uitvoering van betonconstructies en stelt onverbiddelijke eisen aan de maatvastheid van verticale elementen. Kimankers borgen dat de theoretische hartlijn uit de tekening ook de werkelijke aslijn in de praktijk blijft. Geometrische afwijkingen? Uit den boze. Volgens deze norm moeten wanden binnen nauwe marges worden gepositioneerd om de constructieve integriteit, zoals berekend volgens de NEN-EN 1992 (Eurocode 2), niet in gevaar te brengen.
Veiligheid en Besluit bouwwerken leefomgeving
Het Besluit bouwwerken leefomgeving (BBL) stelt algemene kaders voor de veiligheid van bouwwerken. Een wand die door de druk van vloeibaar beton aan de voet verloopt, kan de krachtenafdracht van de bovenliggende constructie nadelig beïnvloeden. Dit is geen theoretisch risico. Het is een bouwbesluit-technische realiteit. Daarnaast dwingt de Arbowetgeving tot het gebruik van veilige werkmethoden waarbij de stabiliteit van de bekisting tijdens de stortfase gegarandeerd moet zijn. Een deugdelijke fixatie aan de vloer middels stalen ankers voorkomt het plotseling bezwijken van de bekistingsvoet. Stabiliteit is cruciaal. Voor de constructeur en voor de man op de vloer.
Ontwikkeling van ambacht naar systeem
Hout was de norm. Decennialang vertrouwde de bekistingstimmerman op houten klampen, zware regels en handmatig boorwerk in uitgehard beton om de onderzijde van een wand te fixeren. Deze methode was traag. De grootschalige introductie van herbruikbare stalen systeemkisten in de jaren zestig en zeventig van de vorige eeuw dwong de sector echter tot standaardisatie. Een stalen paneel laat zich immers niet met een spijker vastzetten. Er ontstond behoefte aan een mechanische interface die direct in de vloer kon worden geïntegreerd.
De techniek verschoof hierdoor van improvisatie op de bouwplaats naar geprefabriceerde ankersystemen die al tijdens de wapeningsfase van de vloer hun plek vinden. Waar vroege varianten vaak nog bestonden uit eenvoudige rechte draadeinden, boden de later ontwikkelde gegolfde ankers een superieure mechanische verankering in de steeds dunner wordende constructievloeren. Deze specifieke golfvorm is een direct resultaat van de optimalisatie van betonstaalgebruik: maximale grip met een minimale inbouwdiepte. De introductie van de verstelbare conus markeerde het definitieve einde van het houten stelwerk. De maatvoering verschoof hiermee van het timmermansoog naar de mechanische tolerantie van de schroefdraad, wat essentieel bleek voor de hoogbouw en tunnelgietbouw waar snelheid de hoogste wet is.
Gebruikte bronnen
Meer over constructies en dragende structuren
Ontdek meer termen en definities gerelateerd aan constructies en dragende structuren
