Kimblok

De kimlaag is het nulpunt van de opgaande constructie. Zonder een zuivere kim staat de rest van de muur direct op achterstand, want hier worden de toleranties van de ruwbouwvloer weggepoetst. Het kimblok fungeert als de cruciale overgang tussen de horizontale fundering en de verticale wand. Of het nu gaat om kalkzandsteen of cellenbeton, het blok moet een stabiele, onwrikbare basis bieden. Vaak dient deze laag ook als thermische barrière om koudebruggen bij de vloeraansluiting te minimaliseren. Het is precisiewerk op de millimeter. Een scheve kim corrigeer je later immers niet meer met een dunne lijmvoeg van het opgaande werk.

p>De uitvoering start bij het bepalen van het hoogste punt op de ruwbouwvloer. De laser is hierbij leidend. Op de kale betonvloer wordt een bedding van kimmortel aangebracht die dik genoeg is om de onvermijdelijke toleranties van de onderliggende constructie volledig te absorberen. Terwijl de mortel nog plastisch is, worden de kimblokken met uiterste precisie in de specie gedrukt. De eerste blokken verschijnen doorgaans op de hoeken en bij de beëindigingen van wanden. Een strakgespannen draad tussen deze vaste punten dicteert de positie en hoogte van de tussenliggende blokken.

Vaak kiest men voor mechanische ondersteuning bij zware kalkzandsteenblokken, maar het fijne stelwerk blijft handwerk. De blokken moeten zuiver in het lood staan. Het is gebruikelijk om een waterkerende folie direct mee te voeren in de opbouw om optrekkend vocht vanuit de fundering te blokkeren. De kimlaag vereist volledige uitharding voordat de bovenliggende wandelementen met dunne lijmvoegen worden gestapeld. Het resultaat is een onwrikbaar en kaarsrecht platform. Geen ruimte voor fouten. De aansluiting tussen vloer en wand wordt hier bovendien definitief gedicht, wat essentieel is voor de uiteindelijke luchtdichtheid van het gebouw.

Kalkzandsteen domineert de markt. Massief, grijs en onverwoestbaar. Deze blokken dragen de zwaarste belastingen zonder krimp. Maar er is meer onder de zon. Thermische onderbrekingen eisen hun plek op in het moderne bouwbesluit. Isolerende kimblokken, vervaardigd uit materialen zoals cellenbeton met een hogere densiteit of zelfs schuimglas, breken de koudebrug bij de vloeraansluiting. De zogenaamde 'warme' kim.

• Kalkzandsteen kimblokken: De standaard voor dragende binnenmuren. Hoge druksterkte.
• Cellenbeton (Ytong): Lichtgewicht en isolerend. Vaak toegepast bij niet-dragende scheidingswanden of als thermische onderbreking onder kalkzandsteen, mits de druksterkteklasse dit toelaat.
• Gehydrofobeerde kimblokken: Speciaal behandeld om wateropname te beperken. Ideaal voor het voorkomen van optrekkend bouwvocht tijdens de ruwbouwfase.
• Perliet- of schuimglasblokken: Extreme isolatiewaarden voor passiefhuizen.

Maatvoering is alles. De breedte van het kimblok moet naadloos aansluiten op de dikte van de bovenliggende wand. Geen overhang. Geen excentriciteit in de belasting. Soms verward met stelmortel, maar dat is slechts de drager, niet het blok zelf. Keramische varianten duiken op bij muren van snelbouwsteen. Elk systeem heeft zijn eigen voetstuk. Onzichtbaar na de afwerking, maar constructief en energetisch de ruggengraat van de wand.

De kimlaag in het werk

Een ruwe betonvloer vertoont in de praktijk vaak kleine welvingen of hoogteverschillen. Bij de opbouw van een kalkzandsteen cascowand ziet de verwerking er als volgt uit:

De stelploeg zet de lijnen uit en bepaalt het hoogste punt van de vloer. Op die plek wordt de mortelbedding zo dun mogelijk gehouden, terwijl op de lagere delen de mortel de ruimte opvult. Het kimblok wordt met een rubberen hamer exact op de juiste hoogte getikt.

In een woning met vloerverwarming wordt vaak een isolerend kimblok toegepast. Je herkent dit type aan de afwijkende kleur of textuur ten opzichte van de rest van de wand. Waar de wandelementen grijs en glad zijn, is het kimblok onderaan bijvoorbeeld antracietkleurig schuimglas of een lichte cellenbetonvariant. Deze laag vormt de onzichtbare scheiding tussen de koude funderingsbalk en de behaaglijke woonruimte. Essentieel voor de EPC-berekening.

Bij utiliteitsbouw, zoals een parkeergarage, kom je vaak gehydrofobeerde blokken tegen. Tijdens de ruwbouwfase, wanneer het dak er nog niet op ligt, fungeren deze blokken als een barrière. Regenwater dat op de vloer blijft staan, trekt niet in de wand omhoog. De kenmerkende donkere verkleuring door vocht aan de voet van de muur blijft hierdoor uit. Dat scheelt droogtijd tijdens de afbouw. Een kleine investering onderaan voorkomt grote problemen bovenaan.

De wet zwijgt niet over de basis van een muur. Het Besluit Bouwwerken Leefomgeving (BBL) stelt dwingende eisen aan de constructieve veiligheid en de energiezuinigheid van elk bouwwerk. Een kimblok moet de krachten uit de bovenliggende wanden feilloos overbrengen naar de fundering. NEN-EN 1996, de Eurocode voor metselwerk, vormt hierbij het juridische en technische kader voor de berekening van de druksterkte. Geen ruimte voor nattevingerwerk. Als een isolerend kimblok wordt toegepast als thermische onderbreking, moet de druksterkteklasse expliciet zijn aangetoond door de fabrikant.

Thermische isolatie is een ander hoofdpunt in de regelgeving. Sinds de invoering van de BENG-eisen (Bijna Energieneutrale Gebouwen) wordt de aansluiting tussen vloer en wand streng gecontroleerd op warmteverlies. NEN 1068 biedt de methodiek om deze lineaire koudebruggen, ook wel bouwknopen genoemd, door te rekenen. Een verkeerd gekozen kimblok resulteert direct in een ongunstige psi-waarde. Dat telt door in de energieprestatie. Bovendien moet de kimlaag volgens de vigerende uitvoeringsrichtlijnen zorgvuldig worden geplaatst om aan de eisen voor luchtdichtheid te voldoen. Een kier onderaan de wand is immers een lek in de energieprestatie. Constructeurs en handhavers kijken mee over de schouder van de metselaar.

De historie van het kimblok is er een van millimeters en mortel. In het tijdperk van de traditionele baksteenbouw was een specifiek geproduceerd kimblok feitelijk overbodig. De metselaar ving ongelijkheden in de fundering of de ruwe vloer simpelweg op met een dikke vlijlaag van kalkmortel. De specie was de nivellerende factor. Men metselde door totdat de muur op hoogte was. Toleranties werden per laag weggepoetst.

De grote omslag kwam in de tweede helft van de twintigste eeuw. Met de opkomst van kalkzandsteen en de verschuiving naar grotere elementen en lijmsystemen in de jaren '70 veranderde de dynamiek op de bouwplaats volledig. Lijmwerk verving het traditionele metselwerk. Een lijmvoeg van slechts twee millimeter biedt geen enkele ruimte voor correcties van de ondergrond. Eén millimeter scheef aan de voet betekent centimeters uit het lood bij de dakrand. De bouwsector dwong zichzelf tot een zuiver nulpunt. De kimlaag werd de noodzakelijke technische scheidslijn tussen de ruwe, vaak ongelijkmatige betonvloer en de snaarstrakke systeemwanden.

Sinds de jaren '90 is de functie van het kimblok verder geëvolueerd onder druk van strengere regelgeving. Waar het voorheen puur een constructief stelstuk was, transformeerde het door de invoering van de EPC- en latere BENG-normen tot een thermisch instrument. De koudebrug bij de vloeraansluiting werd een technisch knelpunt dat opgelost moest worden. Dit leidde tot de ontwikkeling van geavanceerde materialen zoals cellenbeton met hoge densiteit en schuimglasblokken. De eenvoudige stelsteen werd een high-tech barrière die zowel enorme muurlasten draagt als warmteverlies blokkeert. Een onzichtbare maar cruciale innovatie in de moderne ruwbouw.

• https://www.joostdevree.nl/shtmls/kimlaag.shtml
• https://www.sleiderink.nl/bouwmaterialen/kalkzandsteen/kimblokken
• https://www.encyclo.nl/begrip/bouwblok
• https://www.joostdevree.nl/shtmls/kimblok.shtml
• https://www.bruil.nl/veelgestelde-vragen/wat-houdt-kimmen-in
• https://www.joostdevree.nl/shtmls/kim.shtml
• https://www.joostdevree.nl/bouwkunde2/jpgk/kalkzandsteen_9_verwerkingsrichtlijnen_silka_xella_www_euoblok_nl.pdf
• https://www.joostdevree.nl/bouwkunde2/kalkzandsteen.htm