Kimnaad

In de ruwbouw is de kimnaad het kritieke grensvlak waar de wand op de vloer of funderingsplaat rust. Dit punt is technisch uitdagend omdat hier twee afzonderlijke constructie-elementen samenkomen, wat vaak gepaard gaat met verschillende stortmomenten bij betonwerk. De naad moet niet alleen de verticale lasten overdragen, maar ook een barrière vormen tegen optrekkend vocht en zijdelingse waterdruk. Bij kelders is dit de plek waar de hydrostatische druk van het grondwater het hoogst is. In de afbouw, zoals in badkamers, vormt de kimnaad de hoekverbinding waar tegels van wand en vloer elkaar ontmoeten, een plek die gevoelig is voor zetting en krimp.

Constructieve realisatie in beton

Bij het storten van betonconstructies begint de vorming van de kimnaad direct na het vloeien van de vloerplaat. De aansluiting wordt voorbereid door het plaatsen van een kimplaat of zwelband in de nog natte betonmassa of aan de wapening. Deze barrière steekt deels uit de vloer om later door de wandstort te worden omsloten. Nauwkeurigheid is hierbij essentieel. Bij de aansluitende wandstort vloeit het beton rondom de aanwezige stekkenwapening en de kimplaat, waardoor een mechanische en waterdichte verbinding ontstaat. In de praktijk wordt de onderzijde van de wandbekisting nauwkeurig gesteld op een kim of stelrand om een strakke aansluiting te garanderen.

Toepassing in de afbouwfase

In natte ruimtes zoals badkamers verloopt de uitvoering via een specifiek meerlagig proces. Men brengt eerst een hechtlaag of primer aan op de hoekverbinding tussen de dekvloer en de wanden. Een elastische kimband wordt vervolgens direct in een vloeibare afdichtingspasta gedrukt. Dit gebeurt handmatig. De band fungeert als wapening van de hoeknaad. Na een korte droogtijd wordt een tweede laag pasta aangebracht die de band volledig inkapselt. De naad is nu flexibel. Bewegingen door krimp, uitzetting of zetting van het gebouw worden opgevangen zonder dat de onderliggende constructie wordt blootgesteld aan vocht. Pas na volledige uitharding start het tegelwerk, waarbij de voeg in de hoek vaak wordt vrijgehouden voor een elastische afwerking.

De ene kimnaad is de andere niet. In de betonbouw bepaalt de waterdruk welke variant noodzakelijk is. We maken onderscheid tussen de puur constructieve kim en de waterdichte kimnaad. Een constructieve kim dient primair als stelrand voor de wandbekisting. Hierbij ligt de focus op maatvoering en een stabiele basis voor het opgaande werk. Wordt er echter een kelder gebouwd onder het grondwaterpeil? Dan transformeert de naad naar een waterdichtheidssysteem.

Binnen de waterdichte varianten heerst diversiteit in techniek. De meest bekende is de kimplaat: een verzinkte stalen strook, vaak voorzien van een speciale bitumen- of polymeerlaag die reageert met vers beton. Daarnaast bestaan er zwelbanden op basis van bentoniet of polyurethaan. Deze zwellen op zodra ze in contact komen met binnendringend vocht en dichten zo de naad actief af. Voor complexe projecten met een zeer hoog risicoprofiel kiest men vaak voor injectieslangen. Deze geperforeerde slangen worden in de naad gestort en kunnen na uitharding van het beton onder hoge druk worden geïnjecteerd met kunsthars of gel om elke porie te verzegelen.

Let op de verwarring: Een 'kimnaad' is niet hetzelfde als een 'kimblok'. Hoewel beide termen betrekking hebben op de basis van een wand, is een kimblok een fysiek bouwdeel (zoals een isolerend kalkzandsteen- of cellenbetonblok) dat dient om thermische bruggen of optrekkend vocht tegen te gaan. De kimnaad is de feitelijke voeg of verbinding tussen deze elementen en de vloer.

In de afbouw en sanitaire ruimtes wordt de term vaak vereenzelvigd met het kimband. Hierbij varieert de uitvoering tussen zelfklevende butylbanden en vliesbanden die in een pasta worden ingebed. In tegenstelling tot een constructieve dilatatievoeg, die grote zettingen tussen bouwdelen moet opvangen, is de kimnaad in de badkamer vooral bedoeld voor het overbruggen van minimale werking en krimp van de dekvloer. Men spreekt hier soms ook wel van een hoekaansluiting, al dekt die term de waterkerende functie van de kimnaad minder goed af.

Type variant	Toepassingsgebied	Primair materiaal
Starre kimnaad	Bovengrondse binnenwanden	Cementgebonden mortel / krimpvrije specie
Flexibele kimnaad	Natte ruimtes / badkamers	Elastomeer band met vloeibaar membraan
Actieve kimnaad	Kelders en parkeerkelders	Bentoniet-zwelprofielen of kimplaten
Herinjecteerbare kim	Civiele betonbouw / tunnels	Injectieslangen met harsvulling

Prefab betonwanden kennen een eigen variant. In plaats van een gestorte kimnaad wordt hier vaak gewerkt met een kimankersysteem of speciale mortelbedden waarbij de verbinding door middel van vulling onder de wand tot stand komt. De naad wordt hierbij achteraf gedicht, wat een wezenlijk ander risicoprofiel heeft dan een monoliet gestorte verbinding.

Stel je een parkeerkelder voor, drie meter onder het maaiveld. Het grondwater drukt constant tegen de constructie. De ruwbouwaannemer plaatst hier een stalen kimplaat op de wapening van de vloerplaat voordat het beton wordt gestort. De plaat steekt tien centimeter omhoog. Wanneer later de wanden worden gestort, vloeit het beton om deze plaat heen. De kimnaad is hiermee mechanisch gedicht. Zonder deze barrière zou het water op dit grensvlak direct naar binnen spuiten.

De badkamer als kritiek punt

In een moderne inloopdouche op de eerste verdieping van een woning. De tegelzetter smeert een roze of blauwe afdichtingspasta in de hoek waar de zandcementvloer de kalkzandsteenwand raakt. Hij drukt een elastische kimband in de natte pasta. Een tweede laag pasta dekt het geheel af. De kimnaad is nu een flexibele rubberen brug geworden. De vloer werkt en krimpt altijd een beetje ten opzichte van de wanden. De band vangt dit op. Geen scheuren in het voegwerk. Geen lekkage naar de ondergelegen woonkamer.

Snelheid in de prefab bouw

Bij de montage van prefab betonwanden gaat het anders. Een kraan takelt een wandelement op een vers gestort mortelbed op de vloer. Dit mortelbed vormt de constructieve kimnaad. De steller controleert met de waterpas of de wand exact op de kim staat. Hier is de naad vooral bedoeld voor de krachtoverdracht. De waterdichting gebeurt vaak pas later aan de buitenzijde met bitumineuze stroken of koudlijm. De kraanmachinist viert de kettingen, de wand staat vast. Efficiëntie staat hier centraal.

In renovatieprojecten bij oude kelders wordt de kimnaad vaak achteraf behandeld. Men hakt een hoekverbinding uit in een V-vorm en vult deze met een zwellende reparatiemortel. Het materiaal zet uit bij contact met vocht en drukt de naad van binnenuit dicht.

In de Nederlandse bouwregelgeving staat de functionele eis centraal. Het Besluit bouwwerken leefomgeving (BBL) stelt heldere kaders. Een badkamer mag simpelweg niet lekken naar de buren. De kimnaad vormt hierbij juridisch vaak het middelpunt bij bouwgeschillen over vochtschade. Voldoet de constructie aan de prestatie-eisen voor waterdichtheid zoals omschreven in de NEN 2778? Deze norm dicteert de bepalingsmethoden voor de vochtwering van gebouwen en is leidend bij de beoordeling van de uitvoering.

Voor betonconstructies onder het maaiveld gelden aanvullende constructieve richtlijnen. Constructeurs hanteren de Eurocode 2, specifiek NEN-EN 1992-3, voor de waterdichtheid van vloeistofkerende constructies. Deze norm definieert verschillende lekklassen. Een kimnaad die actief grondwater doorlaat, is in nagenoeg alle gevallen een schending van de opgeleverde kwaliteit. Het gaat hier om de zorgplicht. De aannemer moet aantonen dat de verbinding tussen vloer en wand berekend is op de hydrostatische druk ter plaatse.

In de afbouwsector is de praktijk vastgelegd in specifieke uitvoeringsrichtlijnen. De URL 3501 voor tegelwerk is hier een goed voorbeeld van. Hierin staat de verplichte toepassing van kimband in de hoekaansluitingen van natte ruimten zwart op wit. Het negeren van deze richtlijn wordt door de Raad van Arbitrage voor de Bouw steevast als technisch gebrek aangemerkt. Sinds de invoering van de Wet kwaliteitsborging voor het bouwen (Wkb) is de bewijslast verzwaard. Dossiervorming is nu cruciaal. Een foto van de geplaatste kimband voordat het tegelwerk start, is geen luxe meer, maar noodzaak voor de kwaliteitsborger.

De term 'kim' vindt zijn wortels in de scheepsbouw en het klassieke metselwerk. Het duidde oorspronkelijk de laagste laag van een constructie aan, de plek waar de krachten zich verzamelen. In de negentiende eeuw was de kimnaad bij gemetselde fundamenten nauwelijks meer dan een dikke mortellaag op een houten vlonder of een harde bakstenen voet. Men accepteerde dat kelders vochtig waren. Kalkmortel was immers poreus. De echte transformatie vond plaats bij de opkomst van Portlandcement en gewapend beton in het begin van de twintigste eeuw. Plotseling ontstonden er starre constructies. De aansluiting tussen een gestorte vloer en een wand werd een koude stortnaad. Een zwakke plek. Hierdoor verschoof de aandacht van louter draagvermogen naar actieve waterkering.

In de wederopbouwperiode na 1945 steeg de vraag naar droge kelders voor opslag en installaties. De stalen kimplaat deed zijn intrede. Dit was een pragmatische oplossing voor een hardnekkig probleem: beton krimpt tijdens het uitharden, waardoor microscheuren in de naad ontstaan. Men ontdekte dat een fysieke onderbreking in het hart van de naad essentieel was om de hydrostatische druk van het grondwater te weerstaan. In de jaren tachtig volgde een innovatiegolf vanuit de chemische industrie. Zwellende materialen zoals bentoniet werden toegevoegd aan profielen. Natuurlijke klei die uitzet bij contact met water. Een slimme truc. Hiermee werd de kimnaad van een passieve voeg een actief afdichtingssysteem.

Parallel aan de ruwbouw ontwikkelde de afbouwsector een eigen geschiedenis voor de kimnaad. Tot de jaren zeventig werden badkamers vaak volledig in het zandcement en metselwerk uitgevoerd, wat relatief weinig werking vertoonde. De introductie van lichtere bouwmethoden, zoals gipsblokken en houtskeletbouw, zorgde voor een probleem. Starre cementvoegen in de hoeken barstten door minimale zettingen van de woning. Lekkages waren het gevolg. De markt reageerde met de ontwikkeling van de 'natte' kimset: een combinatie van vloeibare polymeren en flexibele wapeningsbanden. Deze evolutie markeerde de overgang van een puur esthetische hoekafwerking naar een integrale waterdichte schil. De focus ligt tegenwoordig niet meer op het tegenhouden van water alleen, maar op het elastisch overbruggen van structurele bewegingen.

• https://www.lekkageservice.nl/lekdetectie/kimnaad-lekkage-opsporen/
• https://www.encyclo.nl/begrip/kimnaad
• https://nl.wiktionary.org/wiki/kimnaad
• https://www.joostdevree.nl/shtmls/kimnaad.shtml
• https://www.bobex.nl/nl-nl/vochtbestrijding/kimnaad/
• https://www.murenvochtig.nl/kelder-waterdicht-maken/kimnaad
• https://www.bloggen.be/zorgloosbouwen/archief.php?ID=76