Kimstrook
Definitie
De onderste laag van een opgaande wand die in een mortelbed waterpas op de fundering of vloer wordt aangebracht als vlakke basis voor het verdere metsel- of lijmwerk.
Omschrijving
Uitvoering in de praktijk
De realisatie vangt aan met een hoogtemeting over de gehele lengte van de toekomstige wand. Een rotatielaser scant de ruwe betonvloer op zoek naar het hoogste punt. Dit punt fungeert als nulpunt. Er wordt een mortelbed uitgezet waarbij de dikte fluctueert om de onvermijdelijke toleranties in de ondervloer weg te werken. Blok voor blok. Men drukt de elementen in de plastische specie totdat de bovenzijde exact de laserlijn volgt. Horizontale uitlijning geschiedt doorgaans met een draad of langs een stelprofiel.
De mortel moet volledig dragen onder het gehele oppervlak van de kimsteen om puntlasten te voorkomen. Bij grootschalige projecten met kalkzandsteen wordt de kim vaak geruime tijd voor aanvang van het lijmwerk gesteld. Uitharding is noodzakelijk. Een stabiele basis voorkomt dat de wand tijdens het verder opmetselen verzakt of uit het lood raakt. De overgang van een ruwe, ongelijke vloer naar een millimeterpreciese startlijn is hiermee voltooid.
Materiaalspecifieke uitvoeringen en isolatiewaarden
Materiaalspecifieke uitvoeringen
De keuze voor een specifieke kimstrook wordt gedicteerd door het materiaal van de opgaande wand. Kalkzandsteen is de standaard in de Nederlandse woningbouw. Hierbij worden vaak massieve kimblokken gebruikt met een hoge druksterkte. Deze moeten immers het gewicht van de gehele verdieping dragen. Bij cellenbetonwanden past men kimblokken van hetzelfde materiaal toe, maar dan vaak met een hogere densiteit.
Thermische onderbrekingen vormen een kritische variant. De isolerende kimstrook. Denk aan blokken van schuimglas of speciale vezelversterkte mortels. Deze varianten zijn essentieel bij het passiefhuis-concept om de koudebrug tussen de fundering en de verwarmde schil te elimineren. Ze onderbreken de warmtestroom. Een technische noodzaak bij strenge EPC-eisen. Soms is de kimstrook simpelweg een op maat gezaagde strook van het wandmateriaal zelf. Maatwerk op de bouwplaats.
Functionele varianten: Hydrofoob en standaard
Niet elke kimstrook is gelijk in zijn weerstand tegen vocht. De hydrofobe kimblok is een veelgebruikte variant bij buitenspouwbladen of in ruimtes met een hoge vochtbelasting zoals badkamers. Deze blokken zijn in de fabriek behandeld met een waterafstotend middel. Capillaire werking wordt hiermee tot een minimum beperkt. Het water kruipt niet omhoog.
Daarnaast is er variatie in hoogte. Lage kimmen van 50 mm tot hoge varianten van 150 mm of meer. De hoogte is afhankelijk van de dikte van de toekomstige afwerkvloer en de gewenste hoogte van de eerste lijmvoeg. Men wil de eerste horizontale naad vaak net boven of juist onder de vloerpas hebben. Dit luistert nauw. Een verkeerde hoogtekeuze bemoeilijkt de aansluiting van plinten of vloerverwarming.
Verwarring met gerelateerde termen
In de praktijk ontstaat vaak spraakverwarring tussen de kimstrook, de kimplaat en de kimfix. Een kimplaat is echter een metalen of kunststof scherm dat in de stortnaad tussen vloer en wand wordt geplaatst voor waterdichtheid in kelders. De kimstrook is het constructieve element. Kimfix daarentegen is vaak de merknaam voor de specifieke kimmortel die wordt gebruikt om de strook te stellen. Het zijn verschillende componenten van hetzelfde detail. De strook vormt de fysieke basis, de mortel de verbinding.
Praktijkscenario's voor de kimstrook
Een nieuwbouwvloer van beton is zelden een biljartlaken. Tijdens de ruwbouw van een rijtjeswoning ontdekt de maatvoerder een verloop van 12 millimeter tussen de linker- en rechterbeuk. De kimmenvuller gebruikt een dikbedmortel om dit verschil direct in de eerste laag kalkzandsteen te elimineren. Een strakke laserlijn bepaalt de bovenzijde van de kimblokken. Hierdoor kan de lijmploeg de volgende dag direct starten met dunbedmortel zonder zich zorgen te maken over scheve muren.
In een utiliteitsgebouw met een hoge isolatiewaarde wordt gewerkt met cellenbeton. De kimstrook bestaat hier uit isolerende blokken van schuimglas. Deze specifieke toepassing voorkomt dat warmte via de muren weglekt naar de ongeïsoleerde funderingsbalken. Het is een statisch belastbaar element dat de thermische schil sluit. Zonder deze ingreep ontstaat een koudebrug aan de voet van de wand.
Bij de renovatie van een oude schuur tot kantoorruimte wordt een nieuwe binnenwand opgetrokken. Omdat de oude betonvloer geen vochtkering heeft, plaatst de aannemer een DPC-folie onder de kimstrook. De eerste laag stenen wordt in een vette specie gedrukt. Dit voorkomt dat optrekkend vocht uit de koude grond de nieuwe gipspleister op de wanden verpest. Een simpele barrière met groot effect.
Lage kimmen zien we vaak terug in situaties waar de afwerkvloer minimaal is. Bijvoorbeeld bij een garage met alleen een dunne epoxycoating. De kimstrook is hier slechts 50 millimeter hoog, zodat de eerste voeg van het schoonwerk metselwerk net boven het vloerniveau zichtbaar blijft. Dit is een esthetische keuze die rust brengt in het gevelbeeld. Bij woningen met dikke zandcementvloeren kiest men juist voor een hoge kim van 150 millimeter om boven de vloerisolatie en de dekvloer uit te komen.
Normering en wettelijke kaders
Constructieve eisen en veiligheid
Constructieve veiligheid begint bij de basis. Het Besluit bouwwerken leefomgeving (BBL) eist dat een wand de krachten veilig afvoert naar de fundering. NEN-EN 1996, beter bekend als Eurocode 6, vormt het wettelijke kader voor het ontwerp van metselwerkconstructies. Hierbij is de kimstrook geen bijzaak. De druksterkte van de kimsteen moet exact aansluiten bij de rekenwaarden van de opgaande wand. Een zwakke schakel onderaan ruïneert de hele statische berekening. De druksterkteklasse van de elementen moet voldoen aan NEN-EN 771. Dit geldt voor zowel kalkzandsteen als cellenbeton.
Thermische isolatie en vochtwering
Warmteverlies moet beperkt blijven. De BENG-eisen maken thermisch onderbroken kimstroken vaak onvermijdelijk in de moderne utiliteits- en woningbouw. NEN 1068 geeft de methodiek voor het berekenen van deze lineaire koudebruggen. Detailoplossingen moeten voldoen aan de grenswaarden voor de psi-waarde. Het gaat om millimeters die het verschil maken tussen een comfortabel binnenklimaat en schimmelvorming door condensatie aan de wandvoet.
Waterdichtheid is een harde eis uit het BBL. Constructies moeten zodanig zijn uitgevoerd dat vocht uit de grond niet binnendringt in verblijfsruimtes. Capillaire werking in de voet van de wand is uit den boze. Kimmortels vallen vaak onder specifieke KOMO-beoordelingsrichtlijnen. Certificering borgt de prestaties onder wisselende omstandigheden. Een kim zonder de juiste attesten vormt een risico bij de kwaliteitsborging onder de Wet kwaliteitsborging voor het bouwen (Wkb). Geen attest betekent vaak geen acceptatie door de private kwaliteitsborger.
Historische ontwikkeling van de kim
De kimstrook is een kind van de industriële bouwversnelling. Vroeger bestond het begrip nauwelijks als apart technisch onderdeel. Traditioneel metselwerk in kalkmortel was vergevingsgezind; de metselaar nivelleerde de fundering simpelweg door de eerste lagen stenen wat dikker of dunner in de specie te zetten. Improvisatie was de norm. De omslag kwam met de massale introductie van kalkzandsteen en cellenbeton in de naoorlogse woningbouw. Deze materialen vereisten lijmverbindingen in plaats van dikke mortelbedden. Lijm is genadeloos.
Omdat een lijmvoeg slechts enkele millimeters dik is, verdween de mogelijkheid om hoogteverschillen tijdens het optrekken van de wand te corrigeren. Een kaarsrechte, waterpas basis werd een absolute voorwaarde. De kimstrook veranderde hierdoor van een willekeurige eerste laag stenen in een specialistisch nulpunt voor de hele verdieping. Het werd een vak apart. In de jaren negentig verschoof de focus bovendien naar vochtbeheersing en thermische prestaties. Waar voorheen enkel cementmortel werd gebruikt, werden DPC-folies en later isolerende kimblokken de standaard om te voldoen aan strengere eisen rondom koudebruggen en optrekkend vocht. De kim is daarmee geëvolueerd van een eenvoudige stelvoeg naar een technisch complex knooppunt dat de koers van het hele casco bepaalt.
Meer over bouwkundige onderdelen en toebehoren
Ontdek meer termen en definities gerelateerd aan bouwkundige onderdelen en toebehoren
