Klimbeveiliging

In de kern draait klimbeveiliging om het creëren van een fysieke obstructie tegen ongewenste bezoekers. Het is preventie. Harde preventie. Vaak toegepast op locaties waar direct toezicht ontbreekt en de pakkans laag is, zoals bij de achterzijde van bedrijfspanden of afgelegen technische installaties. Terwijl valbeveiliging de vakman beschermt tegen de wetten van de zwaartekracht, fungeert klimbeveiliging als een vijandige barrière voor de indringer die zijn weg naar boven zoekt via regenpijpen, geveloverstekken of balkons. Het doel is tweeledig: ontmoediging en vertraging. Als de klim te veel moeite kost of fysiek letsel dreigt te veroorzaken door scherpe punten, zal de gelegenheidsdief sneller afdruipen naar een makkelijker doelwit. In de utiliteitsbouw en bij vitale infrastructuur is de integratie van deze systemen in de schil van het gebouw vaak al in de ontwerpfase een harde eis van verzekeraars of beveiligingsadviseurs.

De fysieke blokkade van klimroutes geschiedt door het mechanisch onderbreken van natuurlijke grijppunten op de gevel of terreinafscheiding. Bij verticale elementen, zoals standpijpen of kolomconstructies, worden vaak metalen manchetten of doornenkransen gemonteerd die de omtrek van het object vergroten. De montage vindt doorgaans plaats op een hoogte die vanaf het maaiveld net onbereikbaar is. Dit dwingt de klimmer de opwaartse beweging voortijdig te staken. Men kiest hierbij voor materialen zoals roestvrij staal of verzinkt staal om de weersbestendigheid in de buitenlucht te waarborgen.

Op de bovenzijde van lineaire constructies, waaronder muren en hekwerken, worden systemen geïnstalleerd die direct reageren op fysieke belasting. Roterende elementen zijn hierbij een veelgebruikte methode. Deze draaien om een centrale as zodra er gewicht op wordt uitgeoefend. Hierdoor is het onmogelijk om een stabiele positie in te nemen voor een overstap of een volgende klimfase. Grip verdwijnt direct. Daarnaast worden statische barrières, waaronder zaagtandprofielen en scherpe kammen, met chemische ankers of zware schroefverbindingen onwrikbaar op de ondergrond gefixeerd.

Toepassing van barrièrevloeistoffen

De inzet van specialistische coatings vormt een niet-mechanische benadering van de uitvoering. Deze viskeuze lagen worden met een kwast of roller aangebracht op gladde geveldelen waar mechanische bevestiging esthetisch of technisch ongewenst is. De coating droogt nooit volledig op. De ondergrond blijft hierdoor glibberig en vettig, wat de wrijving die noodzakelijk is voor een handmatige klimpoging effectief elimineert. In de praktijk worden dergelijke technieken vaak gecombineerd toegepast bij complexe gevelovergangen en technische opstanden op daken, waarbij de overgang van de ene naar de andere techniek cruciaal is voor de effectiviteit van de gehele beveiligingsschil.

In de praktijk maken we onderscheid tussen statische en dynamische systemen. Statische barrières zijn de meest bekende vormen. Denk aan zaagtandprofielen, muurkammen en doornenkransen. Deze systemen bewegen niet. Ze vertrouwen volledig op de scherpte van de tanden en de afschrikwekkende werking van het staal. Harde obstructie. Een indringer ziet direct waar de pijn zit. Punt. Vaak worden deze profielen geplaatst op de bovenzijde van muren of op poorten.

Roterende systemen, ook wel draaikammen genoemd, pakken het anders aan. Deze bestaan uit een centrale as met daarop losse, vaak scherpe vinnen of buizen die gaan draaien zodra iemand ze vastpakt. De grip verdwijnt onmiddellijk. Het effect is desoriënterend. Waar een statisch profiel soms nog met een dikke deken overbrugd kan worden, blijft de roterende variant instabiel en onvoorspelbaar. In de hoogbeveiligde sector zien we ook nog concertina of scheermesdraad (NATO-wire). Dit is de agressieve overtreffende trap van het traditionele prikkeldraad, bedoeld voor locaties waar esthetiek volledig ondergeschikt is aan de beveiligingsgraad.

Niet elk gebouwdeel vraagt om dezelfde aanpak. Regenpijpbeveiliging is een categorie apart. Omdat een regenpijp vaak de ideale 'ladder' vormt naar een eerste verdieping, worden hier specifieke manchetten of klimbeugels toegepast. Deze metalen kragen met scherpe punten worden om de pijp geklemd. Ook bestaan er anti-klimstrips. Flexibele strips met scherpe punten die op bomen, palen of smalle kozijnen gemonteerd kunnen worden.

Er is een essentieel verschil met valbeveiliging. Valbeveiliging is er voor de veiligheid van de werker aan de binnenzijde van de wet; klimbeveiliging is er voor de obstructie van de ongewenste bezoeker aan de buitenzijde. Soms wordt de term klimwering gebruikt als synoniem, al neigt die term in de architectuur vaker naar subtielere, constructieve oplossingen zoals gladde gevelplinten of het weglaten van horizontale gevelgeledingen waar een voet op past.

Een buitenbeentje in de wereld van de beveiliging is de anti-klimverf. Ook wel bekend als non-drying paint of glijverf. Het is een dikke, olieachtige coating die nooit hard wordt. Een passieve variant. Het ziet eruit als gewone glansverf, maar wie het vastpakt merkt direct dat elke wrijving ontbreekt. Handen glijden weg. Kleding raakt onherstelbaar besmeurd. Dit type beveiliging wordt vaak toegepast op plaatsen waar mechanische spikes te agressief ogen of waar monumentale status het boren in gevels verbiedt. Effectief, maar onderhoudsgevoelig, aangezien de laag na enkele jaren zijn gladheid kan verliezen door vervuiling of stofhechting.

Kijk naar de achtergevel van een gemiddelde supermarkt. Vaak zie je daar de regenpijp, de HWA, voorzien van een stalen kraag met uitstekende pinnen. Dit is de doornenkrans. Hij zit net boven ooghoogte om te voorkomen dat voorbijgangers zich per ongeluk bezeren, maar blokkeert elke poging om via de pijp het platte dak te bereiken. Geen doorkomen aan.

Bij een transformatorstation tref je vaak een ander beeld. Bovenop de bakstenen muur zijn roterende elementen gemonteerd. Grote, kunststof of metalen buizen die op een centrale as liggen. Probeer je jezelf op te trekken? De buis tolt direct weg onder je gewicht. Je verliest je grip en staat weer beneden voordat de overstap naar het terrein is gemaakt. Het is mechanische instabiliteit als wapen.

In een drukke winkelstraat kan een monumentaal pand niet zomaar worden volgehangen met scherpe spikes. Hier zie je vaak de subtiele glans van anti-klimverf op de onderste meters van de hemelwaterafvoer. Het ziet eruit als een dikke laag hoogglans, maar wie de pijp vastpakt voor een lift, merkt dat elke vorm van wrijving ontbreekt. Handen glijden hulpeloos weg. De zwarte, kleverige substantie laat bovendien direct zien wie een poging heeft gewaagd.

Langs de erfscheiding van een bedrijfsterrein zie je vaak de klassieke muurkam. Een verzinkt stalen profiel met zaagtanden, stevig verankerd in de rollaag van de muur. Het is een visueel schrikbeeld. De scherpe punten dwingen een indringer om ergens anders te kijken. Een dikke jas of een deken biedt hier nauwelijks bescherming tegen de mechanische weerstand van de stalen tanden.

Aansprakelijkheid en hoogte

De grens tussen effectieve beveiliging en een onrechtmatige daad is flinterdun. Artikel 6:162 van het Burgerlijk Wetboek vormt hierin de basis. Hoewel een eigenaar zijn bezit mag beschermen, mag de gekozen methodiek nooit leiden tot disproportioneel letsel bij toevallige passanten of spelende kinderen. Hoogte is cruciaal. In de praktijk hanteren verzekeraars en overheden vaak een ondergrens van 2,20 meter tot 2,50 meter voor het plaatsen van scherpe elementen zoals muurkammen of doornenkransen. Zo wordt voorkomen dat een argeloze voorbijganger die uit balans raakt zich spiest aan de beveiliging. Het is een kwestie van zorgplicht. Wie agressieve barrières lager monteert, riskeert volledige aansprakelijkheid bij letselschade.

Waarschuwing is verplicht. Het simpelweg plaatsen van anti-klimverf of spikes zonder signalering is riskant. Een duidelijk zichtbaar bordje met een tekst als 'beveiligd met anti-klimverf' of een pictogram van een scherpe barrière verlegt een deel van de verantwoordelijkheid naar de indringer. De wetgever ziet dit als het kenbaar maken van een gevaarlijke situatie. Geen bordje? Dan staat de eigenaar juridisch vaak al met 1-0 achter bij incidenten.

NEN 5087 en het Politiekeurmerk

NEN 5087 is de leidraad voor de bereikbaarheid van dak- en gevelopeningen. Deze norm bepaalt wat als 'bereikbaar' wordt beschouwd voor een inbreker. Klimbeveiliging wordt direct relevant zodra een gevelelement binnen de reikwijdte van de klimmer valt. Denk aan regenpijpen binnen 2,4 meter van het maaiveld of balkons die als opstap dienen. Het Politiekeurmerk Veilig Wonen (PKVW) borduurt hierop voort met specifieke eisen voor de montage en het type klimwering dat in de woningbouw mag worden toegepast.

Lokale verordeningen

De Algemene Plaatselijke Verordening (APV) van een gemeente kan aanvullende restricties bevatten. Sommige gemeenten verbieden het gebruik van prikkeldraad of scherpe punten op erfafscheidingen die direct grenzen aan de openbare weg. Esthetiek speelt hierbij zelden een rol; het gaat puur om de fysieke veiligheid van de burger op het trottoir. Voor monumentale panden gelden nog strengere regels vanuit de welstandsnota, waarbij mechanische beveiliging vaak volledig wordt geweerd ten gunste van passieve methoden zoals anti-klimverf.

Van architecturale obstructie naar mechanische systemen

Historisch gezien was klimbeveiliging een integraal onderdeel van de architectuur zelf. Vestingbouwers vertrouwden op de wetten van de natuurkunde. Extreem gladde natuursteenafwerkingen aan de voet van kasteelmuren maakten elke grip onmogelijk. Hoogte was de primaire verdediging. Pas met de opkomst van de grootschalige metaalbewerking tijdens de industriële revolutie verschenen de eerste gestandaardiseerde muurkammen en gesmede spijlenhekken met vlijmscherpe punten. Functioneel en esthetisch vaak nauw verweven in het straatbeeld van de 19e eeuw. De introductie van prikkeldraad aan het eind van diezelfde eeuw markeerde een definitieve omslag naar puur utilitaire, vaak agressieve barrières.

De echte technische specialisatie versnelde pas in de 20e eeuw door de toenemende verstedelijking. Regenpijpen en gevelsprongen werden onbedoelde ladders voor de gelegenheidsdief. In de jaren zestig ontstond de behoefte aan subtielere methoden voor monumentale panden en publieke gebouwen waar scherpe spikes ongewenst waren. Dit leidde tot de ontwikkeling van niet-drogende anti-klimverf. Een chemisch antwoord op een mechanisch probleem. De viskeuze laag verving de stalen doorn.

De wapenwedloop van grip en stabiliteit

Roterende systemen zijn een relatief recente innovatie binnen de beveiligingssector. Ze ontstonden uit de noodzaak om 'overbrugging' tegen te gaan. Inbrekers leerden al snel dat een dikke deken of een rubberen mat een statische rij spikes effectief onschadelijk kon maken. Door de introductie van draaiende assen werd deze methode waardeloos; de ondergrond werd fundamenteel onstabiel. Mechanische instabiliteit als wapen. De laatste decennia is de geschiedenis van klimbeveiliging vooral een juridisch proces geworden. Waar vroeger alles geoorloofd was om indringers te weren, dicteren nu NEN-normen en de zorgplicht de maximale scherpte en de minimale montagehoogte van systemen.

• https://www.joostdevree.nl/shtmls/klimbeveiliging.shtml
• https://www.innotech-safety.com/nl/valbeveiligingen/producten/productzoeker
• https://www.arboportaal.nl/onderwerpen/persoonlijke-beschermingsmiddelen/verschillende-soorten-persoonlijke-beschermingsmiddelen/valbeveiliging
• https://www.werkenveiligheid.nl/preventie/beleid-en-overheid/veilig-werken-op-hoogte