Kwartstrap

Een kwartstrap, ook bekend als kwartslag trap, is een bouwkundig element dat verticale circulatie mogelijk maakt met een kenmerkende richtingsverandering. De essentiële eigenschap? Een draai van 90 graden. Waar deze draai precies zit, varieert. Soms vind je die direct bij de aanzet, een zogenaamd onderkwart. Of juist aan het einde van de klim, wat men een bovenkwart noemt. En voor wie meer dynamiek zoekt, of simpelweg de ruimte optimaal benutten moet, bestaat er de dubbelkwart of tweekwart trap; een draai aan zowel het begin als het einde. Een recht 'steek'-gedeelte ontbreekt zelden. Het is een compacte oplossing, neemt significant minder vloeroppervlak in dan een traditionele rechte steektrap, cruciaal in kleinere woningen of appartementen. De ruimte onder zo'n trap? Vaak ideaal voor een ingenieuze trappenkast of zelfs een toilet. Functionaliteit ontmoet ruimtelijk inzicht, daar draait het om.

Natuurlijk, zo'n 90-graden draai is zelden een op zichzelf staand fenomeen; de kwartstrap kent diverse gedaantes, afhankelijk van waar die cruciale hoekwending zich manifesteert. Een kwestie van functionaliteit, ruimtebeslag en esthetiek, absoluut. Overigens, in de dagelijkse praktijk van de bouw spreekt men vaak simpelweg van een 'kwartslag trap', een term die net zo gangbaar is en precies hetzelfde aanduidt.

Maar die draai, waar precies in de constructie? Dat maakt alle verschil. Stel, je hebt direct bij de start, bij de allereerste treden, al die 90 graden te pakken. Dan spreken we van een onderkwart. Een populaire keuze, want de ruimte eronder is dan vaak maximaal benutbaar, bijvoorbeeld voor die onmisbare trapkast of zelfs een kleine opbergruimte. Het tegenovergestelde is de bovenkwart variant; de rechte 'steek' bevindt zich dan aan het begin, en pas helemaal bovenaan, net voor het bereiken van de verdieping, volgt de haakse bocht. Dit kan handig zijn voor een specifiek looppatroon, een langere visuele lijn aan het begin, of als de ruimte op de begane grond dit dicteert.

En dan zijn er nog de complexere, maar zeker niet minder effectieve, oplossingen. Denk aan de dubbelkwart of tweekwart trap. Dit behelst een 90-graden draai zowel bij de aanzet als bij de uitkomst, met daartussenin een recht steekgedeelte. Wanneer traditionele rechte trappen te veel lengte innemen en een volledige wenteltrap of spiltrap niet wenselijk of toepasbaar is – misschien vanwege het transport van grote objecten – dan biedt deze dubbele wending een ingenieuze compactheid. Het is een slimme zet om de benodigde doorloop op een verdieping te minimaliseren, zonder in te boeten aan loopcomfort, een compromis dat in hedendaagse ontwerpen vaak cruciaal blijkt.

Waar je de kwartstrap tegenkomt

In de dagelijkse bouw en in menig woning, daar duikt de kwartstrap telkens weer op. Het is een pragmatische oplossing, vaak een noodzakelijkheid, soms zelfs een esthetische keuze. Neem nu dat rijtjeshuis uit de jaren dertig, de entreehal is doorgaans niet overbemeten; daar zie je vaak een onderkwart trap. Die begint direct met een draai, direct bij de eerste trede zet je al die 90 graden in, waarmee de rechte steek van de trap dieper de woning in wordt geleid. Zo creëer je in die krappe hal optimaal ruimte voor bijvoorbeeld een garderobe of zelfs een compacte toiletruimte onder de beginnende draai.

Of in een nieuwbouw appartement waar de entree breder mag zijn, en de visuele lijn van belang is. Dan tref je wellicht een trap met een bovenkwart. De trap start dan met een ruime, rechte aanloop, een lange rechte vlucht omhoog, en pas op de verdiepingsvloer, vlak voor de overloop, volgt die kenmerkende haakse draai. Dit geeft een open gevoel beneden en stuurt de looproute boven efficiënt naar de gewenste richting, handig als daar bijvoorbeeld een slaapkamer of badkamer direct grenst aan het trapgat.

En dan, voor de echt complexe ruimtes, in bijvoorbeeld een smallere doorzonwoning of een kantoor met beperkt vloeroppervlak op meerdere verdiepingen, daar manifesteert zich de dubbelkwart of tweekwart trap. Hierbij draait de trap zowel bij de aanzet als bij de uitkomst 90 graden, met daartussenin een rechte steek. Het maximaliseert de beloopbare lengte terwijl het toch de meest compacte voetafdruk behoudt. Denk aan situaties waar een rechte steektrap simpelweg te lang zou worden voor de beschikbare diepte, en een volledig spiraal- of wenteltrap onpraktisch is voor het verplaatsen van meubels of bouwmateriaal. Zo'n trap is een meesterwerk van ruimtebesparing en functionaliteit, een slimme zet om de verticaliteit te overbruggen zonder concessies te doen aan de bruikbaarheid van de aanliggende ruimtes. Het is overal. Je hoeft alleen maar te kijken.

De constructie en afmetingen van trappen, waaronder dus ook de kwartstrap, vallen in Nederland onder strikte regelgeving. Het Besluit bouwwerken leefomgeving (BBL) vormt de basis hiervoor, voorheen was dit het Bouwbesluit. Dit besluit stelt eisen aan de veiligheid en bruikbaarheid van bouwwerken, met name gericht op het voorkomen van ongevallen en het waarborgen van toegankelijkheid. Denk hierbij aan minimale breedtes, maximale optreden en minimale aantreden, en de aanwezigheid van leuningen.

Aanvullend op het BBL zijn er NEN-normen die specificaties geven voor de uitvoering van trappen. Deze normen duiken dieper in de technische details, bijvoorbeeld over de benodigde belasting, slipweerstand van treden of de exacte maatvoering van de treden en bordessen. Een kwartstrap moet dus niet alleen functioneel zijn in zijn draai, maar ook voldoen aan deze wettelijke kaders en normen om veilig en verantwoord gebruik te garanderen in elke bouwsituatie.

• https://www.trappenxl.nl/trap/kwartslagtrappen/
• https://timmerfabriekvankooten.nl/trappen/kwart-met-steek/