Lavet
Definitie
Een multifunctionele, uit kunststeen vervaardigde sanitaire eenheid die in de naoorlogse woningbouw dienstdeed als wasbak, kinderbad en douchebak.
Omschrijving
Toepassing en installatie
Zwaar gegoten kunststeen. De installatie van een lavet begint bij een solide drager, meestal een gemetselde voet of een stalen consoleframe dat het aanzienlijke eigengewicht van de eenheid moeiteloos kan dragen. Het object wordt direct tegen de wand geplaatst. Geen noodzaak voor complexe waterdichte aansluitingen tussen verschillende sanitaire onderdelen omdat de kuip en het plateau één geheel vormen. Een centrale afvoer in de bodem van de diepe kuip regelt de waterafvoer; een verticale standpijp dient hierbij vaak als afsluiting en voorkomt overstroming bij het vullen.
Voor de watertoevoer monteert men doorgaans een wandmengkraan met een lange zwenkuitloop op een strategische hoogte. Deze positie laat toe dat zowel het vlakke plateau voor de handwas als de diepe kuip voor het baden van kinderen wordt bereikt. Efficiëntie in de kleine ruimte. De kuip fungeert direct als opvangbak voor douchewater. Een aparte douchebak is hierdoor overbodig. De volledige sanitaire installatie blijft zo beperkt tot één enkel afvoerpunt en een eenvoudige koud- en warmwateraansluiting. Snel te plaatsen in seriematige bouw. Minimale kans op lekkages door het ontbreken van kitnaden in het functionele gedeelte.
Vormgeving en oriëntatie
De ronde en de rechte vorm
Hoewel de ronde kuip het straatbeeld van de wederopbouw domineerde, bestond er degelijke variatie in de configuratie van het plateau. Links of rechts. Een cruciaal detail voor de indeling van de vaak krappe sanitaire ruimtes in portiekwoningen. Het plateau bood ruimte voor de zeep of de handwas, terwijl de kuip de diepte in ging. Naast de iconische ronde vorm verschenen er later ook rechthoekige varianten. Deze waren bedoeld om nog strakker in een hoek of nis te passen. Het materiaal bleef vrijwel altijd Ocriet; een gepatenteerde kunststeen die zijn gladde, porievrije oppervlak dankt aan een vacuüm-trilproces tijdens het gieten. Soms was de kleur grijs, vaker roomwit of licht gespikkeld. Er zijn zelfs uitvoeringen bekend met een geïntegreerde wasmachine-aansluiting in het gietsel, een teken van de oprukkende modernisering in de jaren zestig.
Onderscheid met aanverwante begrippen
Niet zomaar een douchebak
Verwarring met een standaard douchebak ligt op de loer. Maar het lavet is dieper. Veel dieper. Een douchebak mist de multifunctionele kuip die essentieel is voor de babywas of het laten weken van de handwas. Het lavet vervangt feitelijk drie apparaten: de wastafel, de douchebak en het kinderbad. In vergelijking met een granieten of terrazzo wasbak is een lavet gladder en lichter van kleur. Terrazzo is vaak ter plaatse gestort of van een grovere korrel voorzien, terwijl het lavet als prefab eenheid uit de fabriek kwam rollen. Een ander technisch onderscheid is de standpijp. Waar een modern bad een stop en overloop heeft, gebruikte het klassieke lavet een koperen of kunststof pijp die rechtstreeks in de afvoer werd gestoken om het waterniveau te bepalen. Geen ingewikkeld overloopsysteem in de wanden, maar simpelweg een buis die het teveel aan water afvoert via de bovenkant. Effectief. Slijtvast. En nagenoeg onverwoestbaar in vergelijking met het latere dunwandige acryl.
Praktijksituaties en dagelijks gebruik
Zaterdagavond was badavond. Voor de kleuters in het gezin transformeerde het lavet tot een compact zitbad. De ronde kuip bood precies genoeg ruimte voor een zittend kind, terwijl de ouder op een krukje ernaast zat om de haren te wassen met de lange zwenkuitloop van de wandmengkraan. Een volwassene stapte daarna in diezelfde kuip voor een staande douche. Gordijn rondom de gebogen stang. Waterdichtheid gegarandeerd door de hoge opstaande randen van de kunststeen. Geen lekkende kitvoegen bij de aansluiting met de vloer.
In moderne renovatieprojecten komt men het lavet nog vaak tegen als erfgoedelement. Een architect kiest er bijvoorbeeld voor om de Ocriet-eenheid te behouden in een monumentale sociale huurwoning. Het dient dan als een diepe, robuuste wasbak voor grof schoonmaakwerk of als nostalgisch pronkstuk in een verder gemoderniseerde badkamer. Onverslijtbaar. Zelfs na zeventig jaar intensief gebruik vertoont het oppervlak vaak enkel wat kalkaanslag, terwijl moderne acryl bakken al lang zouden zijn gescheurd.
Normering en regelgeving rondom het lavet
Geen nieuwbouw die het lavet nog voorschrijft. Toch dicteert het Besluit bouwwerken leefomgeving (BBL) vaak het lot van dit sanitair bij renovatie. Rechtens verkregen niveau. Dat is de juridische kern. Wat er zat, mag in de regel blijven, mits de veiligheid niet acuut in het geding is. De Woningwet legde ooit de basis voor deze hygiëne-units als minimumstandaard voor de arbeidersklasse. Tegenwoordig kijkt de NEN 1006 met een kritischer oog naar de watertoevoer van deze oude eenheden. Vooral de karakteristieke mengkraan met die lange zwenkarm vormt een technisch risico. Terugstroombeveiliging is hier geen suggestie, maar een keiharde eis. Niemand wil immers vervuild badwater in het collectieve drinkwaternet terugzien.
De techniek van de standpijp is simpel maar doeltreffend. Binnen de kaders van NEN 3215 voor binnenriolering moet deze constructie wel een deugdelijk waterslot garanderen om rioolgassen buiten de deur te houden. In monumentale sociale woningbouw of bij restauraties blijft het lavet soms behouden als functioneel erfgoed. Als enige doucheruimte in een woning schiet het echter meestal tekort. De moderne ergonomische normen en de minimale oppervlakte-eisen voor sanitaire ruimtes, zoals vastgelegd in het BBL voor nieuwbouw en ingrijpende verbouwingen, laten weinig ruimte voor dergelijke compacte oplossingen. Een pragmatische sprong uit het verleden die vandaag de dag de mazen van de wet opzoekt. CE-markeringen ontbreken op de originele Ocriet-blokken; ze gingen de Europese bouwproductenverordeningen immers decennia voor.
Geschiedenis
Baarn, 1947. De Ocrietfabriek forceert een doorbraak. Het lavet was het directe antwoord op de dwingende eisen van de naoorlogse wederopbouw. Grondstoffen waren schaars, de woningnood was gigantisch en de hygiëne onder de arbeidersklasse moest omhoog. De overheid stuurde aan op standaardisatie. Men zocht een compacte eenheid die de functies van wasbak, babybad en douche kon verenigen zonder dat er kostbare vierkante meters verloren gingen. Zo ontstond het gietsel van kwarts en kunsthars.
De jaren vijftig vormden de hoogtijdagen. Tienduizenden exemplaren rolden de fabriek uit, bestemd voor de nieuwe portiekflats die als paddenstoelen uit de grond schoten. Het was een technisch hoogstandje van efficiëntie; één enkel gietstuk verving drie losse sanitaire elementen. In de jaren zestig onderging het ontwerp subtiele wijzigingen om ruimte te bieden aan de opkomende wasmachine, vaak door de toevoeging van specifieke afvoerpunten en bredere plateaus. De overgang van het collectieve badhuis naar privésanitair werd hiermee definitief beslecht.
Toch kwam er een einde aan de dominantie. De jaren zeventig brachten meer welvaart en daarmee een roep om luxe. Het lavet werd plotseling gezien als een symbool van armoede en behelpen. De markt verschoof naar lichtgewicht acryl en ruime ligbaden. De productie van het originele Ocriet-lavet stopte uiteindelijk, maar de technische duurzaamheid van de geplaatste eenheden bleek groter dan de modegrillen van de woningbouw. Veel blokken bleven decennia langer zitten dan gepland.
Gebruikte bronnen
Meer over bouwkundige onderdelen en toebehoren
Ontdek meer termen en definities gerelateerd aan bouwkundige onderdelen en toebehoren
