Loopkraan

In de industriële logistiek vormt de loopkraan de ruggengraat van de werkvloer. Geen geworstel met heftrucks in smalle gangen of kostbare ruimte die verloren gaat aan rijroutes. Deze kraan pakt alles van bovenaf. Een robuuste stalen brug overspant de volledige breedte van de hal en rijdt over baanbalken die aan de muren of op kolommen zijn bevestigd. Daaraan hangt de takel, gemonteerd op een loopkat die zijwaarts over de brug schuift. Hierdoor bereikt de machinist nagenoeg elke vierkante meter van het gebouw. Of het nu gaat om het positioneren van zware machineonderdelen of het laden van vrachtwagens met staalprofielen; de loopkraan biedt brute kracht met uiterste precisie. Bediening geschiedt tegenwoordig meestal radiografisch. Dat is wel zo veilig. De operator staat niet langer direct onder de last, maar houdt van een afstandje toezicht op de bewegingen.

De werking van een loopkraan stoelt op de nauwkeurige coördinatie van bewegingen langs drie onafhankelijke assen. Eerst vindt de positionering plaats. De kraanbrug rijdt over de baanbalken door de lengte van de hal, terwijl de loopkat gelijktijdig over de dwarsligger naar de juiste positie boven het zwaartepunt van de last schuift. Dit is een samenspel van mechanische componenten. De haak daalt af vanuit de takel. Zodra de verbinding met het object is gerealiseerd, brengt het hijsmechanisme de last op de gewenste hoogte. De massa komt vrij van de vloer.

Tijdens de transportfase worden de brug en de loopkat vaak simultaan geactiveerd om een diagonaal bewegingspad te creëren, wat de doorlooptijd verkort en de logistieke efficiëntie verhoogt. De operator reguleert de snelheid via een besturingsunit. Versnelling en vertraging verlopen gecontroleerd om de natuurlijke slingering van de hangende last te beheersen. De traagheid van een zware massa heeft direct invloed op de dynamiek van de constructie. Bij het bereiken van de doellocatie volgt de fijnpositionering. Korte impulsen van de rijmotoren brengen de last exact boven het afzetpunt. De takel viert de kabel. De last landt. Wanneer de spanning op de hijsmiddelen volledig is weggevallen, vindt de ontkoppeling plaats en keert de installatie terug naar een wachtpositie of start een nieuwe cyclus.

In de basis maken we onderscheid tussen de enkellegger en de dubbellegger. De keuze hangt volledig af van de benodigde capaciteit en de overspanning van de hal. Een enkellegger is relatief licht en kostenefficiënt. Prima voor lasten tot circa 12,5 ton. De loopkat hangt hierbij onder de hoofdligger. Snel gemonteerd. Maar voor het brute werk is de dubbellegger de standaard. Twee robuuste stalen profielen dragen de last. Hierdoor kan de loopkat bovenop de liggers rijden. Dit levert een cruciaal voordeel op: de haak kan hoger worden opgetrokken tussen de liggers door, wat kostbare hijshoogte bespaart in relatief lage hallen.

Verschil in montage: Bovenloop versus onderhangend

Niet elk gebouw is hetzelfde. Bij een klassieke bovenloopkraan rijden de wielkasten bovenop de kraanbaanbalken. Stabiel en krachtig. Echter, als de dakconstructie geen ruimte laat voor rails op kolommen, kiest men voor een onderhangende loopkraan. De wielen grijpen hierbij aan op de onderste flens van de kraanbaan, die direct aan de dakspanten is bevestigd. Dit maximaliseert de zijdelingse reikwijdte. Je kunt de haak tot bijna tegen de muur sturen. Wel ligt het maximale hijsgewicht bij deze constructie vaak lager door de belasting op de dakhuid.

Loopkranen worden vaak verward met andere hijssystemen. Een portaalkraan lijkt er op, maar heeft eigen steunpoten die op een vloerrails rijden. Geen belasting op de gebouwstructuur dus. Dan is er de wandloopkraan. Een eigenzinnig type. Deze rijdt op een rail aan slechts één zijde van de hal en steekt als een console de ruimte in. Ideaal als tweede niveau onder een grote bovenloopkraan voor kleinere werkstations.

De wandloopkraan is de ideale assistent; hij voert lichte taken uit zonder de hoofdkraan te blokkeren.

De zwenkkraan is weer een ander verhaal. Die draait om een vaste kolom. Beperkt tot een cirkelvormig gebied. Een loopkraan daarentegen bestrijkt een volledige rechthoekige matrix. Maximale flexibiliteit. Soms ziet men ook de term 'rolbrug' voorbijkomen, met name in België. Het is technisch gezien exact hetzelfde apparaat.

Een trailer staat midden in de hal. Klaar voor belading. De loopkraan pakt een bundel zware HEA-profielen van de opslaglocatie. Zonder haperen zweeft de last over de stellingen heen. De operator stuurt de kraan met de handzender naar de juiste positie en laat het staal rustig zakken tussen de rongen van de vrachtwagen. Millimeterwerk op grote schaal. Geen gedoe met draaicirkels of blokkades op de werkvloer.

In een assemblagehal voor scheepsmotoren vraagt het plaatsen van een massief gietijzeren motorblok om uiterste beheersing. Tien ton aan dood gewicht. De dubbellegger loopkraan brengt de massa boven het chassis. De machinist gebruikt korte, gecontroleerde impulsen. De takel viert de kabel uiterst traag. Net zolang tot de boutgaten exact over de ankers vallen. De kraan biedt hier de stabiliteit die een mobiel voertuig nooit kan evenaren.

Kijk naar een smal onderhoudsdepot voor treinstellen. De ruimte tussen het spoor en de muur is minimaal; er past geen heftruck tussen. Hier bewijst de onderhangende loopkraan zijn waarde. Hij pakt een versleten wielstel direct uit het draaistel en transporteert deze over de lengte van de hal naar de revisie-afdeling. De vloer blijft volledig vrij voor gereedschapskarren en monteurs. Efficiëntie door de hoogte van het gebouw slim te benutten.

Een loopkraan is geen vrijblijvend stuk gereedschap. De wet is onverbiddelijk. Voordat een installatie de eerste meters maakt in een fabriekshal, moet deze voldoen aan de Europese Machinerichtlijn. Dit betekent in de praktijk een CE-markering en een conformiteitsverklaring. De fabrikant garandeert hiermee dat het ontwerp voldoet aan fundamentele veiligheidseisen. Zodra de kraan operationeel is, verschuift de focus naar het Nederlandse Arbobesluit. Met name hoofdstuk 7 is hierbij leidend. Artikel 7.18 stelt heldere eisen aan hijs- en hefwerktuigen: de constructie moet stabiel zijn, de last mag niet onbedoeld losraken en de bediening moet veilig kunnen plaatsvinden.

Normen voor ontwerp en berekening

Ingenieurs grijpen bij het berekenen van de staalconstructie vaak naar de NEN-EN 13001-serie. Deze normen bepalen hoe men omgaat met vermoeiing, windbelasting en dynamische factoren. Specifiek voor loopkranen is de NEN-EN 15011 de standaard. Deze beschrijft de veiligheidseisen voor brug- en portaalkranen tot in detail. Het gaat hierbij niet alleen om het staal, maar ook om de software van de besturing en de noodstopprocedures.

Veiligheid is een continu proces. Geen eenmalige afvinklijst. De eigenaar van een loopkraan is wettelijk verplicht om de installatie minimaal één keer per jaar te laten keuren door een deskundige. Bij zeer intensief gebruik of extreme omstandigheden, zoals in een verzinkerij of gieterij, ligt de frequentie vaak hoger. Veel bedrijven werken hiervoor volgens de richtlijnen van de EKH (Erkende Keurbedrijven Hijs- en Hefmiddelen). Dit biedt een praktisch handvat om aan de Arbowet te voldoen.

Documentatie	Verplichting
Kraanboek	Het logboek waarin alle keuringen, reparaties en modificaties worden bijgehouden.
EG-verklaring	Bewijs van overeenstemming met de Machinerichtlijn bij levering.
Keuringssticker	Zichtbaar bewijs op de kraan van de meest recente inspectie.

Zonder actueel kraanboek is een installatie juridisch gezien niet inzetbaar. Bij incidenten is dit het eerste document waar de Arbeidsinspectie naar vraagt. Het vormt de bewijslast dat er voldaan is aan de zorgplicht. Daarnaast moet de machinist aantoonbaar over voldoende deskundigheid beschikken. Een formeel hijsbewijs is voor de meeste loopkranen niet wettelijk verplicht, maar de werkgever moet wel kunnen aantonen dat de bediener een grondige instructie heeft gehad.

De loopkraan vindt zijn oorsprong in de vroege negentiende eeuw. Pure noodzaak tijdens de Industriële Revolutie. Werkplaatsen groeiden, lasten werden zwaarder en handkracht volstond niet langer. De eerste exemplaren bestonden uit zware eikenhouten balken, versterkt met smeedijzeren trekstangen. Aandrijving geschiedde handmatig via lieren en kettingen. Richard Kessels realiseerde rond 1830 in Engeland een van de eerste gedocumenteerde bovenloopkranen voor een spoorwegdepot. Het principe van de beweegbare brug over een vaste baan was geboren.

Van stoom naar elektriciteit

Halverwege de negentiende eeuw deed de stoommachine zijn intrede als krachtbron. Een complexe exercitie. Lange aandrijfassen en riemoverbrengingen liepen langs de volledige lengte van de fabrieksmuren om de brug in beweging te zetten. Onderhoudsintensief en lawaaiig. De echte doorbraak volgde in 1887. De Duitser Rudolf von Waldenfels ontwikkelde de eerste elektrisch aangedreven loopkraan. Geen centrale aandrijving meer. Elke bewegingsas kreeg zijn eigen elektromotor. Dit markeerde de overgang naar de moderne industriële logistiek. De constructie evolueerde mee. Geklonken vakwerkliggers maakten na de Tweede Wereldoorlog plaats voor de efficiëntere, gelaste stalen kokerliggers van vandaag.

De laatste decennia stonden in het teken van elektronische beheersing. Mechanische schakelaars maakten plaats voor frequentieregelaars. Vroeger was een start vaak een abrupte schok voor de staalconstructie; tegenwoordig zorgt software voor een nagenoeg trillingsvrije versnelling. De fysieke stuurcabine onder de brug is uit het zicht verdwenen. Radiografische afstandsbedieningen namen de regie over. Hiermee verschoof de focus definitief van brute mechanische kracht naar precisie en actieve beveiligingssystemen zoals elektronische lastbegrenzing en anti-zwaaisoftware.

• https://www.abus-kraansystemen.nl/kranen/bovenloopkranen
• https://bij-hen.nl/kraansystemen-onmisbare-hulpmiddelen-voor-de-industrie/
• https://www.abus-kraansystemen.nl/download/nl/84/assortiment_loopkranen_van_abus.pdf
• https://nl.wikipedia.org/wiki/Portaalkraan
• https://nl.wikipedia.org/wiki/Bovenleiding
• https://cranesolutions.nl/hijskranen/bovenloopkranen