MBZH

In de utiliteitsbouw en infra is rookontwikkeling vaak dodelijker dan het vuur zelf. MBZH-kabels vormen hierop het technisch antwoord door gebruik te maken van specifieke polymeren die bij verhitting nauwelijks rook genereren. Waar traditionele PVC-bekabeling bij verbranding een dichte, zwarte rookwolk vol chloorwaterstofgas uitstoot, blijven vluchtwegen bij het gebruik van MBZH-materialen aanzienlijk langer zichtbaar voor aanwezigen en hulpdiensten. Het ontbreken van halogenen zoals chloor, fluor en broom is cruciaal. Deze stoffen reageren in een brandhaard namelijk met vocht tot corrosieve zuren. Een kleine kabelbrand kan zonder MBZH-specificaties een heel gebouw technisch afschrijven omdat zuurdampen de elektronica van serverruimtes en de wapening in betonconstructies onherstelbaar aantasten. De term wordt vaak in één adem genoemd met functiebehoud, waarbij de kabel gedurende een vastgestelde tijd (30, 60 of 90 minuten) spanning blijft leveren aan cruciale systemen zoals rookafvoerinstallaties en noodverlichting.

De implementatie van MBZH-bekabeling start bij de zorgvuldige inrichting van kabelmanagementtrajecten binnen de utiliteitsbouw en infra. In technische ruimtes en schachten worden deze kabels consequent gescheiden van standaard PVC-bekabeling. Dit voorkomt dat bij een lokale brand de voordelen van halogeenvrije materialen teniet worden gedaan door rook van omliggende componenten. De montage geschiedt doorgaans op thermisch verzinkte draadgoten of binnen halogeenvrije buissystemen. Mechanische stabiliteit is hierbij leidend. Metalen zadels of specifieke brandvertragende clips fixeren de kabel.

Bij de overgang tussen verschillende brandcompartimenten volgt een kritieke fase in de uitvoering. Wand- en vloerdoorvoeringen worden systematisch afgedicht met gecertificeerde manchetten, brandwerende kitten of gecoate steenwolplaten. Deze materialen moeten chemisch neutraal reageren op de specifieke polymeren van de kabelmantel. In infrastructurele projecten, zoals tunnels, wordt de bekabeling vaak in combinatie met functiebehoud-ondersteuningssystemen verwerkt. Hierbij wordt de onderlinge afstand tussen de bevestigingspunten strikt bewaakt om mechanische bezwijking bij extreme hitte te voorkomen. Het is een samenspel van componenten. De kabel, de drager en de afdichting vormen gezamenlijk de barrière die de verspreiding van toxische gassen en corrosieve dampen effectief vertraagt.

Synoniemen in de markt

In de praktijk kom je MBZH zelden alleen tegen. De internationale markt hanteert vaak de afkorting LSZH, wat staat voor Low Smoke Zero Halogen. Soms lees je op kabelmantels LS0H of LSHF (Low Smoke Halogen Free). Verschillende namen, zelfde principe. De kern blijft het elimineren van halogenen zoals chloor en fluor. FRNC is ook een bekende term. Flame Retardant Non-Corrosive. Deze benaming legt de nadruk op het voorkomen van schade aan elektronica door corrosieve gassen. De nuances tussen deze termen zijn technisch klein, maar de specificatie in bestekken luistert nauw.

MBZH versus Functiebehoud (FB)

Niet elke MBZH-kabel blijft werken tijdens een brand. Dat is een cruciaal onderscheid. Standaard MBZH-kabels stoppen met het geleiden van stroom zodra de isolatie smelt, ook al stoten ze geen gif uit. Voor noodsystemen is MBZH-FB nodig. Functiebehoud. Deze kabels hebben een extra barrière, vaak van mica-tape, die de geleiders scheidt zelfs als de buitenmantel volledig is weggebrand. Een MBZH-kabel beschermt de mens en de omgeving; een MBZH-FB kabel houdt de installatie in leven.

De rol van de CPR-classificatie

Sinds de invoering van de Construction Products Regulation (CPR) wordt MBZH vaak uitgedrukt in brandklassen. Dit is de moderne variant. Je ziet dan aanduidingen zoals B2ca, Cca of Dca. De toevoeging 's1' duidt op geringe rookontwikkeling, terwijl 'a1' staat voor een zeer lage zuurgraad van de gassen. Een Cca-s1,d1,a1 kabel is in feite de hoogwaardige MBZH-standaard voor de utiliteitsbouw. Het is een hiërarchisch systeem. Hoe hoger de klasse, hoe strenger de beproeving in het laboratorium.

Denk aan een serverruimte waar een kleine kortsluiting ontstaat. Bij standaard PVC-bekabeling vult de ruimte zich direct met een bijtende, zure mist die alle moederborden van de servers onherstelbaar wegvreet. MBZH-bekabeling voorkomt dit scenario volledig. De brand blijft beperkt tot de bron en de omliggende hardware blijft functioneel omdat er geen corrosieve dampen neerslaan op de elektronica.

In een trappenhuis van een appartementencomplex zie je het effect op de zichtbaarheid. Tijdens een test met een brandende kabelbundel blijft de lucht bij MBZH-materialen transparant genoeg om de nooduitgangborden op dertig meter afstand te kunnen lezen. Een dikke, zwarte rookwalm zoals bij traditionele kabels blijft uit. De brandweer kan hierdoor sneller de vuurhaard lokaliseren en bewoners vluchten zonder gedesoriënteerd te raken door een ondoorzichtige rookmuur.

Op de bouwplaats herken je de kabel direct tijdens het strippen. De mantel van een MBZH-kabel, zoals een YMvKmbss, voelt vaak stroever en minder vettig aan dan die van een standaard YMvK. Op de kabelprint zoek je naar de CPR-codes zoals s1 en a1. Deze codes bevestigen aan de inspecteur dat de installatie voldoet aan de strengste eisen voor rookdichtheid en zuurgraad, essentieel voor gebouwen met een hoge personendichtheid zoals scholen of ziekenhuizen.

Het Besluit bouwwerken leefomgeving (BBL) vormt het wettelijk fundament voor brandveiligheid in Nederland. De wet schrijft geen specifieke productnamen voor, maar stelt harde prestatie-eisen aan bouwproducten. Voor kabels betekent dit dat ze moeten voldoen aan specifieke brandklassen afhankelijk van de gebruiksfunctie van een gebouw. In vluchtwegen en ruimtes met een hoge personendichtheid dwingt het BBL indirect tot het gebruik van MBZH-materialen. De focus ligt hierbij op het beperken van rookontwikkeling en de giftigheid van gassen. Wet is wet. Zonder de juiste classificatie krijgt een pand simpelweg geen gebruiksvergunning.

NEN 1010 is de bijbel voor de elektrotechnisch installateur. Deze norm verwijst voor de selectie van kabels direct naar de NEN 8012. Dit is de nationale norm die de Europese CPR-regels vertaalt naar de Nederlandse praktijk. Het is een beslisboom. De ontwerper voert een risicoanalyse uit op basis van de brandlast en de vluchtmogelijkheden van een object. Hieruit rolt de verplichte kabelklasse. Voor ziekenhuizen, scholen en tunnels komt men vrijwel altijd uit bij de hoogste eisen voor rookdichtheid (s1) en zuurgraad (a1), eigenschappen die inherent zijn aan MBZH-bekabeling. Geen ruimte voor interpretatie. De keuze voor MBZH is daarmee vaak een direct gevolg van deze genormeerde risico-inventarisatie.

Op Europees niveau is de Construction Products Regulation (EU 305/2011) leidend. Deze verordening eist dat alle kabels die permanent in bouwwerken worden verwerkt, voorzien zijn van een CE-markering en een bijbehorende Declaration of Performance (DoP). De fabrikant verklaart hiermee officieel dat de kabel voldoet aan de geclaimde MBZH-eigenschappen. Controleurs in de utiliteitsbouw scannen hier scherp op. Een ontbrekende DoP kan leiden tot volledige afkeur van de elektrische installatie. Het gaat om aantoonbaarheid. De keten van fabrikant tot installateur moet gesloten zijn om te garanderen dat de veiligheid in het geding is bij brand.

Van PVC-dominantie naar halogeenvrij

De dominantie van PVC in de kabelindustrie wankelde eind vorige eeuw. Decennia lang was chloorhoudend plastic de norm vanwege de lage kosten en uitstekende isolatiewaarden. De keerzijde bleek catastrofaal bij branden in besloten ruimtes, zoals de brand in de Londense metro op station King's Cross in 1987. Hierbij werd pijnlijk duidelijk dat niet het vuur, maar de dichte rook en het vrijkomende chloorwaterstofgas de grootste vijanden waren. Het verstikte slachtoffers en maakte vluchtwegen onzichtbaar. Dit luidde de transitie in naar materialen die we nu als MBZH classificeren.

De techniek verschoof naar het gebruik van polyolefines, gevuld met minerale vlamvertragers zoals aluminiumhydroxide. Bij verhitting ondergaat deze stof een chemische reactie waarbij waterdamp vrijkomt. Dit koelt de brandhaard en verdunt brandbare gassen zonder toxische resten achter te laten. In de jaren negentig was dit nog een kostbare niche. Toepassing vond toen vooral plaats in de scheepsbouw, offshore en kerncentrales waar falende elektronica door corrosie direct tot rampen leidde.

Normalisatie en de weg naar de standaard

In Nederland kreeg de ontwikkeling een vlucht door de stapsgewijze aanscherping van de NEN-normen. Waar de focus vroeger lag op het enkel voorkomen van kortsluiting, verschoof de aandacht naar rookdichtheid en de zuurgraad van verbrandingsgassen. De markt verving de algemene term 'halogeenvrij' langzaam door de striktere MBZH-classificatie om uniformiteit in bestekken te krijgen.

De echte kanteling kwam met de brand in de terminal van de luchthaven van Düsseldorf in 1996. De enorme schade aan de staalconstructie en systemen door corrosieve gassen bewees dat MBZH geen luxe, maar bittere noodzaak was voor kapitaalintensieve gebouwen. Sinds de verplichte invoering van de Europese Construction Products Regulation (CPR) in 2017 is de historische wildgroei aan eigen fabriekstermen definitief gestandaardiseerd naar de huidige brandklassen. Wat begon als een technische oplossing voor tunnels, vormt nu de ruggengraat van de moderne utiliteitsbouw.

• https://nipv.nl/wp-content/uploads/2024/03/20210701-IFV-Onderzoek-dienstgang-wegtunnels.pdf
• https://hofkabelfabriek.com/wp-content/uploads/2024/08/HOF-kabelfabriek-Kabelprogramma-V1.pdf
• https://cablemasters.nl/wp-content/uploads/2023/10/Cable-Masters-Kabelcatalogus.pdf
• https://www.hoogspanningsnet.com/wp-content/uploads/Enduris-KCD-2018.pdf