Mortelmixer

Onmisbaar op de bouwplaats, die mortelmixer. Van een compacte, handzame uitvoering met een losse menggarde voor op de boormachine tot forse, roterende kuipmixers; elk type heeft zijn specifieke inzetgebied. Ze zijn essentieel, zorgen voor een snelle, vooral efficiënte vermenging van uiteenlopende materialen. Tegellijm, egalisatiemiddelen, zelfs zware reparatiemortels – de juiste mixer maakt het verschil, bepaalt de consistentie en daarmee de verwerkbaarheid. De klus klaart zichzelf niet.

De toepassing van een mortelmixer vangt doorgaans aan met het zorgvuldig afmeten en gereedzetten van de componenten, zowel de droge bestanddelen als de vloeistoffen. Eenmaal deze, in de voorgeschreven mengverhouding, in de mengkuip of emmer zijn gebracht, start het eigenlijke mengproces. De menggarde, elektrisch aangedreven, beweegt door het materiaal. Deze roterende beweging zorgt voor een constante herverdeling van de deeltjes binnen de massa. Het is een continu proces waarbij de afzonderlijke componenten in elkaar worden opgenomen, stapsgewijs, tot een samenhangend, uniform mengsel ontstaat. De duur hiervan varieert; men stopt wanneer de gewenste consistentie, vrij van klonten, bereikt is, wat een visuele beoordeling vereist.

De veelzijdigheid van mengapparatuur

Wanneer het over mortelmixers gaat, spreken we niet van één standaardgereedschap; de praktijk kent een scala aan gespecialiseerde uitvoeringen, elk afgestemd op specifieke behoeften en materialen. Van het kleinste klusje tot het omvangrijkste project, er is altijd een mixer die past. Het spectrum reikt van eenvoudige opzetstukken voor boormachines tot robuuste, industriële installaties.

De meest gangbare, en wellicht bekendste, zijn de handmixers. Hieronder vallen enerzijds de menggardes die in een (accu)boormachine worden geklemd. Deze zijn prima voor kleinere hoeveelheden verf, lijm of lichte mortel. Echter, wanneer de klus veeleisender wordt, of wanneer frequent en zwaarder materiaal gemengd moet worden, komen de speciaal ontworpen handmixers, ook wel staafmixers genoemd, in beeld. Deze beschikken over een krachtigere motor, een hogere koppel en betere ergonomie, wat het mengen van zwaardere specie, zoals egalisatiemortel of tegellijm, aanzienlijk vergemakkelijkt en de levensduur van het gereedschap garandeert.

Voor grotere volumes of continue aanvoer van gemengd materiaal stappen we over naar de stationaire modellen. De kuipmixer, ook bekend als dwangmenger, is een veelgebruikt type. Hierin wordt het materiaal in een vaste kuip door een of meerdere roterende armen gemengd. Dit garandeert een uiterst homogene mix en is ideaal voor materialen die een intensieve en consistente menging vereisen, zoals gietmortels en de meeste reparatiemortels. Dan zijn er nog de doorvoermixers, of continu-mixers, machines die, eenmaal gevoed met droog materiaal en water, ononderbroken verse mortel produceren. Dit type is onontbeerlijk op grote bouwplaatsen waar continu een stroom aan gemengd materiaal nodig is, denk aan stucadoorswerk of het verwerken van spuitbeton.

Soms ontstaat er verwarring met andere mengapparatuur. Een betonmolen bijvoorbeeld, is primair ontworpen voor het mengen van beton. De mengwerking is daar vaak minder intensief, meer tuimelend van aard, wat voor de fijne consistentie van mortel of lijm minder geschikt is. En hoewel een verfmenger het principe deelt, zijn deze doorgaans lichter geconstrueerd en specifiek bedoeld voor vloeistoffen met een lagere viscositeit. Het selecteren van de juiste mixer is dus cruciaal; het beïnvloedt de kwaliteit van het eindproduct en de efficiëntie op de bouwplaats.

Voor een mortelmixer, als elektrisch aangedreven gereedschap en machine, zijn diverse wet- en regelgevingen van toepassing. Dit richt zich primair op de veiligheid en gezondheid op de werkplek. De basis hiervoor wordt gelegd door de Nederlandse Arbeidsomstandighedenwet (Arbowet), welke helder stelt dat werkgevers de veiligheid en gezondheid van hun werknemers te allen tijde dienen te waarborgen, ook bij de inzet van dergelijke apparatuur. Een mortelmixer moet dus, in zowel ontwerp, gebruik als onderhoud, aan deze veiligheidseisen voldoen. Dat is een niet te onderschatten aspect.

Daarnaast is er de productveiligheid. Een mortelmixer die binnen de Europese Economische Ruimte (EER) op de markt wordt gebracht, dient te conformeren aan de Machinerichtlijn (2006/42/EG). Deze richtlijn, een cruciaal kader, formuleert de essentiële gezondheids- en veiligheidseisen voor machines. Fabrikanten zijn verplicht om op basis hiervan een CE-markering aan te brengen, een zichtbaar teken dat het product voldoet aan de van toepassing zijnde Europese richtlijnen.

De concrete invulling van veilig werken met elektrische arbeidsmiddelen, waaronder de mortelmixer, wordt in de praktijk veelal gestuurd door normen zoals NEN 3140. Deze norm, hoewel geen wet, verschaft gedetailleerde richtlijnen voor de bedrijfsvoering van elektrische installaties en arbeidsmiddelen, omvat zaken als periodieke keuringen en veilige werkprocedures. Zo wordt invulling gegeven aan de algemene veiligheidseisen die de Arbowet stelt.

De geschiedenis van de mortelmixer is onlosmakelijk verbonden met de vooruitgang in de bouwmaterialen en -technieken zelf. Eeuwenlang was het mengen van mortel een ambachtelijk proces, puur afhankelijk van spierkracht. Arbeiders mengden zand, cement (of kalk) en water met de hand, met behulp van schoppen en troffels op een harde ondergrond of in een ondiepe trog. Dit was tijdrovend, fysiek zwaar, en de consistentie van het mengsel liet vaak te wensen over; homogene kwaliteit was niet vanzelfsprekend. Kleine afwijkingen waren normaal, onvermijdelijk soms.

Met de industriële revolutie en de toenemende schaal van de bouwprojecten, ontstond de behoefte aan mechanisatie. De eerste stappen betroffen vaak rudimentaire mengtrommels, in essentie vergelijkbaar met de latere betonmolens, die met name grotere volumes aggregaat en cement konden vermengen. Deze vroege machines waren echter minder geschikt voor de fijnere, pasta-achtige consistentie die nodig is voor mortel en lijm. De mengwerking was te mild, het resultaat vaak klonterig.

De echte doorbraak voor gespecialiseerde mortelverwerking kwam met de beschikbaarheid van compactere, elektrische aandrijvingen. Aanvankelijk werd hiervoor vaak een standaard boormachine gebruikt, voorzien van een mengspiraal. Een pragmatische oplossing voor kleinere klussen. De behoefte aan een hoger koppel en een robuustere constructie leidde echter al snel tot de ontwikkeling van specifiek ontworpen elektrische handmixers, de zogenaamde staafmixers. Deze machines, met hun krachtigere motoren en ergonomischere handgrepen, konden de zware weerstand van taaie mortels en tegellijmen efficiënt overwinnen, en bovendien de intensieve, langdurige belasting opvangen die bij professioneel gebruik hoorde.

Naast de handmixers zagen ook de stationaire mengers het licht. De dwangmenger, waarbij mengarmen in een vaste kuip roteren, bood een ongekende homogeniteit en werd essentieel voor specialistische mortels die een zeer precieze menging vereisen. Voor grootschalige projecten, waar een constante aanvoer van vers gemengd materiaal cruciaal was, ontstonden de continu- of doorstroommixers, die droge materialen en water automatisch doseren en continu een stroom van verwerkbare mortel produceerden. Deze ontwikkeling, van handmatig ploeteren naar precisiegereedschap, weerspiegelt de groeiende eisen aan bouwkwaliteit en efficiëntie door de eeuwen heen.

• https://oncelcnc.com/nl/full-automatic-mortar-mixer-machine/
• https://www.collomix.com/nl-nl/producten/collomatic-meng-units/aox-mengmachine
• https://bjctools.nl/betonmixer-kopen-beste-keuze/
• https://dutchresin.nl/product/gietvloer-mortel-mixer-120mm-drg/