Profiellat

Zonder de profiellat blijft elk bouwwerk een verzameling ruwe randen en gapende voegen. Het is de overgang die telt. Of het nu gaat om een plint die de werking van een parketvloer verhult of een aluminium lekdorpelprofiel dat inregenen voorkomt, de dwarsdoorsnede is altijd leidend. Die specifieke vorm bepaalt namelijk hoe de lat aansluit op andere bouwdelen. Op de bouwplaats zie je ze in alle soorten en maten. Vuren latten voor het rachelwerk. MDF voor de binnenzijde van een kozijn. Geanodiseerd aluminium voor de gevel. De functie bepaalt de vorm, niet andersom. Soms is een lat puur utilitair, zoals een stelprofiel voor metselwerk. Andere keren is het puur decoratief, bedoeld om schaduwwerking te creëren of juist naden te verbergen. De diversiteit is groot, van eenvoudige hoekprofielen tot complexe meerkamerprofielen in de kozijnindustrie.

De montage van een profiellat begint met nauwkeurige maatvoering op de bouwplaats. Eerst inmeten. Daarna volgt de bewerking van de uiteinden, waarbij verstekzagen de standaard is voor het realiseren van visueel doorlopende hoekverbindingen bij plinten of architaven. De lat fungeert in de praktijk als de noodzakelijke interface tussen verschillende vlakken of materialen. Bevestiging geschiedt doorgaans mechanisch of via verlijming, afhankelijk van de technische eisen en de gewenste esthetiek van het eindresultaat. Houten lijsten worden vaak vastgezet met brads of verloren kopnagels, terwijl bij metalen of kunststof profielen vaker gebruik wordt gemaakt van montagelijm of onzichtbare clipsystemen die ervoor zorgen dat het profiel zonder zichtbare schroeven op zijn plek blijft zitten, zelfs wanneer de ondergrond niet volledig vlak is.

Bij constructief rachelwerk is de positionering cruciaal; hierbij bepaalt de hart-op-hart afstand tussen de latten de uiteindelijke stijfheid van de wand- of plafondafwerking. Het uitlijnen gebeurt met een waterpas of bouwlaser om onvolkomenheden in de achterliggende constructie op te vangen. Bij zwaardere profielen, zoals aluminium lekdorpels of gevelprofielen, is de integratie met waterkerende lagen of dpc-folie een essentieel onderdeel van de handeling. Naden en bevestigingspunten vragen om een zorgvuldige nabewerking. Spijkergaatjes in houtwerk verdwijnen onder een laagje vulmiddel. Aansluitingen met de muur krijgen vaak een ril kit. In situaties waar materiaalwerking optreedt, zoals bij plinten langs een zwevende dekvloer, wordt de lat zodanig gemonteerd dat deze de noodzakelijke expansieruimte verhult zonder de natuurlijke beweging van het vloerveld te blokkeren.

In de bouw bepaalt de materiaalkeuze de levensduur. Hout blijft de standaard voor interieurtoepassingen, waarbij massief vuren vaak dient als rachelwerk achter gipsplaten of als onbehandelde glaslat. Voor een superstrakke afwerking in het zichtwerk grijpt men vaker naar MDF; dit materiaal werkt nauwelijks en laat zich uitstekend spuiten zonder dat de houtnerf zichtbaar blijft. Aluminium is onmisbaar bij buitenwerk. Denk aan lekdorpelprofielen of ventilatielatten die weer en wind moeten weerstaan zonder te vervormen of te rotten. Kunststof varianten, meestal van PVC, zijn de praktische keuze in de utiliteitsbouw of in vochtige ruimtes waar hygiëne en onderhoudsgemak boven esthetiek gaan. Elk materiaal vraagt om een eigen bevestigingsmethode.

De geometrie van de dwarsdoorsnede dicteert de naamgeving. Een hoeklat, herkenbaar aan de L-vorm, beschermt kwetsbare hoeken van plaatmaterialen tegen mechanische schade. Voor de overgang tussen wand en vloer gebruiken we de plint, terwijl de architraaf of 'koplat' de naad tussen kozijn en muur dekt. In de beglazing onderscheiden we de standaard glaslat van de neuslat; die laatste valt over de onderdorpel om inwatering bij de onderste glaslijn te voorkomen. Holle en bolle profielen creëren schaduwwerking. Een kwartronde lat vult vaak de binnenhoek tussen twee vlakken op. Er bestaan ook functionele varianten zoals de stoeltjeslat, die specifiek is ontworpen voor het fixeren van panelen. Het verschil tussen een profiellat en een algemeen profiel is soms diffuus, maar in de timmermanswereld duidt de 'lat' meestal op een slanker, hanteerbaar element.

Neem de renovatie van een monumentaal pand. De timmerman plaatst architraven rondom de nieuwe binnendeuren. Een brede lat met een klassieke kraal. Het verbergt de forse naad tussen de ongelijkmatige muur en het strakke kozijn. Eenvoudig maar doeltreffend. Of kijk naar de glaszetter buiten. Hij gebruikt neuslatten. Die steken iets over de onderdorpel heen. Geen inwatering meer in de kwetsbare hoekverbindingen van het kozijn. Het water drupt simpelweg op de grond.

In een moderne keuken zie je vaak aluminium hoekprofielen. Ze beschermen de randen van het plaatmateriaal tegen stoten met pannen. Harde klappen, geen schade. Bij het maken van een verlaagd plafond zijn vuren latten de basis. Rachelwerk. Ze moeten kaarsrecht zijn om de gipsplaten vlak te houden. Soms zijn ze onzichtbaar, soms bepalen ze het hele aanzicht.

Kwartronde latjes in de binnenhoeken van een kast. Ze verbergen de zaagsneden en maken het geheel makkelijker schoon te houden. Geen stof in de kieren. Het zijn vaak de kleinste latten die de meeste ergernis voorkomen.

In de Nederlandse bouwregelgeving, tegenwoordig vastgelegd in het Besluit bouwwerken leefomgeving (BBL), spelen brandveiligheidseisen een dominante rol bij de selectie van profiellatten. Voor afwerkmaterialen aan de binnenzijde van een constructie is de brandklasse bepalend. Houten profielen voldoen doorgaans aan klasse D, wat voor reguliere woningbouw meestal volstaat. In beschermde vluchtwegen of bij specifieke gebruiksfuncties liggen de eisen echter aanzienlijk hoger. Daar is vaak klasse B of zelfs onbrandbaar materiaal vereist. De norm NEN-EN 13501-1 biedt hierbij het classificatiesysteem. Een kunststof plint of een mdf-architraaf moet in die gevallen over de juiste certificaten beschikken. Rookontwikkeling telt ook mee. Let op de s-codering bij projectmatige toepassingen.

Bij de toepassing van profiellatten in de gevel is de regelgeving technischer van aard. Glaslatten en neuslatten moeten voldoen aan NEN 3576. Deze norm stelt specifieke eisen aan de houtkwaliteit, de vochtgehalten en de profilering om de duurzaamheid van de beglazingsconstructie te waarborgen. Het is geen vrijblijvend advies. Slecht geprofileerde latten leiden tot stagnatievocht en versnelde houtrot. Voor metalen profielen, zoals aluminium lekdorpels, is de Construction Products Regulation (CPR) van kracht. Dit betekent dat dergelijke profielen vaak voorzien moeten zijn van een CE-markering wanneer zij een essentiële bijdrage leveren aan de waterdichtheid of constructieve integriteit van de schil. In de praktijk fungeert de NPR 3577 als aanvullende richtlijn voor een correcte verwerking en plaatsing.

Het begon allemaal bij de houten profielschaaf. Handmatig getrokken vormen die de status van een bouwwerk bepaalden. In de 17e en 18e eeuw waren profiellatten de handtekening van de meestertimmerman; elke regio hanteerde eigen specifieke vormen zoals de kraal, de duivenjager of de ojief. Geen standaardisatie. Puur maatwerk uit massief eiken of grenen. Met de komst van stoomgedreven zagerijen en stationaire freesmachines in de 19e eeuw veranderde het speelveld radicaal. De lat werd een massaproduct.

De echte technische versnelling vond plaats na de Tweede Wereldoorlog. Schaarste dwong tot materiaalinnovatie. Massief hout maakte vaker plaats voor samengestelde producten die minder gevoelig waren voor werking. In de jaren '70 verscheen MDF op het toneel. Een totale gamechanger voor de binnentimmerwereld. Stabiel, geen noesten en perfect te spuiten. Tegelijkertijd zorgde de opkomst van de aluminium extrusietechniek voor een revolutie in de utiliteitsbouw. Slanke, onverwoestbare profielen die waterkering en esthetiek combineerden. Wat ooit begon als een decoratieve afdekking van een kier, evolueerde naar een technisch noodzakelijk interface-onderdeel van de moderne bouwschil.

• https://www.mornglass.com/nl/the-application-of-aluminium-profiles-in-building.html
• https://snelmetaal.nl/homepagina/blog/wat-zijn-staal-profielen/
• https://www.warmhus.nl/product/?profiellat-voor-vertikaal-geplaatste-gevelplanken
• https://www.matoselec.be/nl/profiellat-voor-uitzetvoeg-2-m-begetube/