Relining

Denk aan een rioolleiding, een afvoer of een standleiding die mankementen vertoont, maar waar openbreken of compleet vervangen een onmogelijke, of op zijn minst een buitengewoon kostbare en tijdrovende, operatie zou zijn. Precies hier komt relining om de hoek kijken, een geavanceerde oplossing voor de gehavende infrastructuur. Hierbij introduceren we een flexibele kous — vaak gemaakt van glasvezel of naaldvilt, rijkelijk geïmpregneerd met een kunsthars – in die bestaande, vaak al decennia oude, buis. Eenmaal op zijn plek wordt deze kous, met behulp van warmte (denk aan heet water of stoom) of UV-licht, uitgehard. Het resultaat is een robuuste, waterdichte en volledig zelfdragende ‘buis-in-buis’ constructie, één die de functionaliteit van het oorspronkelijke leidingwerk niet alleen herstelt, maar vaak zelfs verbetert. Het vermijden van uitgebreid hak- en breekwerk, minimale overlast; dat zijn de speerpunten van deze techniek.

De uitvoering van relining begint steevast met een grondige analyse van de bestaande leiding, essentieel voor een succesvolle aanpak. Camera-inspectie, bijvoorbeeld, biedt een gedetailleerd beeld van de staat van het leidingwerk, van scheuren tot instortingen, en helpt te bepalen of deze renovatietechniek überhaupt toepasbaar is. Na deze diagnose volgt het reinigen van de buis; alle losse bestanddelen, wortelgroei of andere obstructies die een goede hechting kunnen belemmeren, worden verwijderd. Een onberispelijk schoon oppervlak is van cruciaal belang.

Vervolgens wordt de flexibele kous, de zogenaamde liner, voorbereid. Deze, vaak bestaande uit naaldvilt of glasvezelweefsel, wordt ter plaatse verzadigd met een speciale kunsthars, zorgvuldig afgestemd op de specifieke toepassing en de omstandigheden van de leiding. Het inbrengen van de geïmpregneerde kous in de bestaande, beschadigde buis kan op diverse manieren gebeuren: via omkeertechniek met water- of luchtdruk, of door middel van trekken, afhankelijk van de situatie. De kous vormt zich hierbij naar de contouren van de oude leiding.

De laatste fase is het uitharden van de hars. Dit proces wordt ingezet door de inbreng van warmte, vaak heet water of stoom, of door blootstelling aan UV-licht. De hars transformeert van vloeibaar naar een harde, dragende structuur, waardoor een naadloze, zelfdragende 'buis-in-buis' ontstaat. Deze nieuwe leiding, nu volledig geïntegreerd in de oude infrastructuur, is direct belastbaar en functioneel. Achteraf vindt doorgaans een eindinspectie plaats, wederom met camera, om de kwaliteit van de uitgevoerde relining te waarborgen.

Hoewel de kern van relining – een nieuwe voering in een bestaande leiding aanbrengen – consistent blijft, zijn er diverse varianten die zich onderscheiden door de toegepaste materialen, uithardingsmethoden en installatietechnieken. Deze keuzes bepalen mede de geschiktheid voor specifieke leidingproblemen en omgevingsfactoren.

De meest gangbare onderscheidingen zijn te vinden in:

• Materiaal van de kous (liner): Vaak gebruikt men naaldviltliners, die soepel zijn en zich goed aanpassen aan onregelmatige profielen. Glasvezelliners zijn een alternatief, bekend om hun hogere stijfheid en sterkte, bijzonder geschikt voor situaties waar een robuuste, zelfdragende structuur essentieel is. De keuze hangt af van de chemische bestendigheidseisen, de drukbelasting en de gewenste levensduur.
• Uithardingsmethode van de hars: Hier onderscheiden we voornamelijk warmte-uithardende systemen en UV-uithardende systemen. Warmte-uitharding, veelal met heet water of stoom, is een beproefde techniek die zorgt voor een grondige polymerisatie. UV-uitharding daarentegen, waarbij speciale UV-lichtgevoelige harsen worden gebruikt, biedt het voordeel van een snellere uitharding en nauwkeurigere controle over het proces, wat resulteert in minder overlast en vaak een hogere productiviteit.
• Installatiemethode: De meest voorkomende techniek is de inversiemethode, waarbij de kous met water- of luchtdruk wordt omgekeerd in de leiding, zich zo tegen de bestaande wand drukt. Daarnaast bestaat de trektechniek, waarbij de liner door de leiding wordt getrokken. De keuze voor een methode is sterk afhankelijk van de lengte, diameter, het tracé en de toegankelijkheid van de te renoveren leiding.

Synoniemen als 'kousrenovatie', 'buisrenovatie zonder graven' of 'in-situ leidingrenovatie' worden eveneens gebruikt om deze techniek te beschrijven. Het concept blijft hetzelfde: herstel van leidingen van binnenuit, met minimale verstoring van de omgeving.

Waarom grijpt men nu naar relining? Simpel, de situaties zijn vaak complex, de alternatieven ingrijpend. Denk aan een appartementencomplex, midden in de stad, met een lekkende standleiding die door alle verdiepingen heen loopt. Dagenlang hak- en breekwerk, tientallen bewoners ontregelen, onacceptabel. Relining biedt hier de oplossing, discreet, zonder een tegel te lichten of een muur te slopen.

Of neem de productiehal; daar begeeft een chemische afvoerleiding het, cruciaal voor het hele proces. Een volledige vervanging zou betekenen: productiestop, enorme kosten, onacceptabele downtime. Een snelle relining, soms 's nachts uitgevoerd, minimaliseert de bedrijfsstilstand tot het absolute minimum. Essentieel.

Hetzelfde geldt voor de rioolbuis, diep onder een drukke historische binnenstad. De leiding is verzakt, lekt grondwater, maar de straat openbreken? Dat veroorzaakt jarenlange overlast, verkeerschaos, financiële strop voor lokale ondernemers. Relining is hier de aangewezen methode; de verstoring voor de omgeving, bijna nihil.

En dan monumentale panden, waar de structurele integriteit absoluut niet in het geding mag komen. Een verstopte of beschadigde afvoer kan dan niet op traditionele wijze worden aangepakt. Relining, een bijna chirurgische ingreep, preserveert de historische constructie, de authentieke details, tot in lengte van jaren. Dit zijn de momenten, de concrete situaties, waar deze techniek zijn ware kracht bewijst.

De renovatietechniek relining, gericht op het herstel van bestaande leidingstelsels, opereert binnen een kader van diverse wet- en regelgeving die de functionaliteit en veiligheid van bouwconstructies en installaties waarborgen. Cruciaal hierbij is het Besluit bouwwerken leefomgeving (BBL), dat per 1 januari 2024 de rol van het eerdere Bouwbesluit heeft overgenomen. Het BBL stelt functionele eisen aan bouwconstructies en installaties, waaronder deugdelijke afvoer van afvalwater en hemelwater, waterdichtheid en hygiëne. Leidingen die middels relining worden hersteld, moeten na de renovatie uiteraard nog steeds aan deze gestelde eisen voldoen, wat betekent dat de gekozen methode en materialen de oorspronkelijke functionaliteit niet alleen herstellen, maar ook bestendigen of zelfs verbeteren.

Naast de algemene kaders van het BBL bestaan er specifieke normen die direct van toepassing zijn op de uitvoering en materialen van relining. Zo is bijvoorbeeld NEN-EN 13566-2 een relevante norm, welke de eisen beschrijft voor kunststof leidingsystemen bestemd voor de renovatie van ondergrondse drukloze afvoer- en rioleringsnetwerken door middel van continu gevormde leidingen. Dit soort normen detailleert de technische specificaties waaraan de gebruikte kousen, harsen en de uiteindelijke gerenoveerde leiding moeten voldoen op het gebied van sterkte, stijfheid, chemische bestendigheid en levensduur. Het naleven van deze normen waarborgt de kwaliteit en de betrouwbaarheid van de gerenoveerde leidinginfrastructuur op de lange termijn, essentieel voor een duurzame oplossing van leidingproblemen.

De wortels van relining liggen diep in de noodzaak. Jarenlang waren problemen met ondergrondse leidingen, of het nu riool, water of afvoer betrof, synoniem met grootschalige overlast. Strade openbreken, diepe sleuven graven, verkeersinfarcten, dat was de standaard. Een onhoudbare situatie, vooral in dichtbevolkte stedelijke gebieden met steeds complexere infrastructuren. De zoektocht naar minder invasieve reparatiemethoden intensiveerde rond het midden van de 20e eeuw, toen de eerste primitieve vormen van leidingrenovatie van binnenuit ontstonden.

In de beginjaren was het vooral een kwestie van cementgebonden mortels of coatings die van binnenuit werden aangebracht. Effectief tot op zekere hoogte, maar met beperkingen qua flexibiliteit, duurzaamheid en toepassingsbereik. De echte doorbraak, de stap die we nu als relining herkennen, kwam met de ontwikkeling van synthetische polymeren en vezelversterkte kunststoffen in de jaren '70 en '80. Met name de opkomst van glasvezel en naaldvilt, geïmpregneerd met epoxy- of polyesterharsen, maakte het mogelijk om een volledig zelfdragende nieuwe buis te creëren binnen de oude, zonder de inherente zwakheden van een dunne coating.

Deze technologische sprong maakte ook de verfijning van installatietechnieken mogelijk. De omkeertechniek, waarbij een met hars doordrenkte kous onder druk in de oude leiding wordt geperst en uithardt, was revolutionair. Het minimaliseerde de benodigde toegangspunten en maakte complexe bochten bereikbaar. Later, met de ontwikkeling van gespecialiseerde UV-gevoelige harsen, werd uitharding met ultraviolet licht een gamechanger. Snellere processen, nog minder risico op fouten, en een hogere controle over het uithardingsproces; het versnelde de acceptatie en toepassing van relining enorm. Van een niche-oplossing voor specifieke problemen groeide het uit tot een volwaardige en veelgevraagde renovatiemethode, essentieel voor het onderhoud van onze verborgen, vitale netwerken.

• https://reliner.nl/
• https://reliningadvies.nl/wat-is-relining/
• https://www.gmb.eu/gmb-clusters/gmb-leidingtechnieken/leidingrenovatie
• https://smetgroup.be/technieken/leidingrenovatie/
• https://tekloeze.nl/riooldiensten/relining/
• https://www.flua.nl/flua/relinen/
• https://proline-group.com/nl/relining
• https://laloe.be/page/wat-is-relinen-van-riolering-en-waarom-is-het-belangrijk/
• https://www.spraycoat.nl/nieuws/kennisbank/
• https://ekosuunnittelu.info/wp-content/uploads/2015/09/ecoboiler_task3_final.pdf
• https://openresearch.amsterdam/image/2022/12/12/hogerheijde_jorg_m_e_blueprint_14_07_2022_jorg_hogerheijde.pdf