Slangpilaar
Definitie
Een verbindingsstuk met een geribbelde tuit waarop een flexibele slang wordt geschoven en mechanisch wordt vastgezet.
Omschrijving
De realisatie van de verbinding
De koppeling begint bij de fysieke passing. Een slang wordt met kracht over de ribbels van de pilaar geschoven. Dit moet volledig. De ribbels grijpen zich vast in de zachte binnenmantel van de slang, een proces waarbij wrijving en vervorming hand in hand gaan. Vaak is de slang vooraf al voorzien van een losse klem die over het uiteinde hangt. Zodra de slang de kraag of de aanslag van de pilaar raakt, schuift de klem terug naar de zone met de diepste groeven.
Aandraaien volgt. Of persen. De mechanische druk van de klem dwingt het rubber of kunststof om de contouren van de pilaar heen te vloeien, waardoor een gas- of vloeistofdichte barrière ontstaat die bestand is tegen axiale trekkrachten en interne systeemdruk. Bij stugge slangen helpt soms een kortstondige verhitting van de slangmond, maar de kern van de techniek blijft de radiale compressie op de geprofileerde tuit. Het is een simpel principe met grote gevolgen voor de systeemintegriteit.
Materialen en bestendigheid
Messing voert de boventoon op de bouwplaats. Het is de universele keuze voor water- en luchtsystemen vanwege de gunstige balans tussen prijs, bewerkbaarheid en corrosiebestendigheid. In de voedingsmiddelenindustrie of bij het transport van agressieve chemicaliën volstaat dit echter niet. Daar dicteert de hygiëne- of veiligheidsnorm het gebruik van roestvast staal (RVS 316). Kunststof varianten van polypropyleen of nylon zie je vooral terug in de tuinbouw of bij zwembadinstallaties; ze zijn licht en chemisch resistent, maar breken sneller onder mechanische spanning of vorst. Aluminium wordt gekozen wanneer gewichtsbesparing cruciaal is, zoals in de automotive sector of bij mobiele pompopstellingen.
Draadaansluitingen en vormgeving
De aansluitzijde
De variatie zit hem vaak niet in de tuit, maar in wat erachter zit. De meest gangbare uitvoering heeft een vaste buitendraad (BSP), maar uitvoeringen met een binnendraad en een losse wartel bieden grote voordelen tijdens de installatie. De slang hoeft dan niet mee te draaien. Er zijn ook lasslangpilaren die direct op een stalen leiding worden vastgelast. Rechte modellen zijn standaard. Haakse pilaren van 90 graden zijn echter onmisbaar in krappe ruimtes waar een slang anders zou knikken. De dubbele slangpilaar, ook wel slangverbinder genoemd, heeft aan beide kanten een geribbelde tuit om twee losse slangsegmenten aan elkaar te koppelen.
Verwarring en terminologie
In de praktijk vliegen de termen over en weer. Slangnippel. Slangtuit. Slangkoker. Meestal bedoelt men hetzelfde, al duidt een 'slangnippel' specifiek op de variant met schroefdraad. Een belangrijk onderscheid moet worden gemaakt met de insteekkoppeling (push-in). Bij een slangpilaar gaat de slang over de koppeling heen, terwijl bij insteeksystemen de slang in de koppeling wordt gedrukt. De 'veiligheidsslangpilaar' is een specifieke variant met een extra opstaande kraag achter de ribbels. Deze kraag voorkomt dat een slangklem bij trillingen of drukpieken richting de slangmond schuift. Een klein detail dat het verschil maakt tussen een dichte verbinding en een waterballet.
Praktijkscenario's en toepassingen
Stel je een renovatieproject voor waarbij de watervoorziening tijdelijk via een buitenkraan loopt. Een messing slangpilaar met een 3/4" buitendraad vormt hier de koppeling. De dikke, gewapende rubberslang wordt met enige kracht over de ribbels geduwd. Een wormwielklem fixeert het geheel. Simpel. Doeltreffend. De ribbels voorkomen dat de slang onder de volle waterdruk van de kraan schiet.
In de werkplaats zie je een ander beeld bij de compressor. Hier telt de luchtdichtheid. Een kleine slangpilaar is met een oorklem permanent aan de luchtslang bevestigd. Geen speling toegestaan. De trillingen van de tacker of de slijptol mogen de verbinding niet verzwakken. Veiligheid voorop. Bij pneumatiek is een losschietende slang immers een gevaarlijk projectiel.
Ook bij installatietechniek in kruipruimtes komt de slangpilaar kijken. Denk aan de afvoer van een condenswaterpomp bij een cv-ketel. Een kunststof variant volstaat hier vaak. De slang is dun, de druk is laag, maar de betrouwbaarheid moet hoog zijn om lekkage op de vloer te voorkomen. De monteur schuift de transparante slang over de geribbelde tuit; de weerstand van de zaagtandvorm geeft direct voelbare feedback dat de verbinding vastzit.
- Tijdelijke pompinstallaties: Grote spiraalslangen op zware dompelpompen bij wateroverlast.
- Brandbeveiliging: Pilaren in haspelkasten die de statische leiding verbinden met de flexibele brandslang.
- Procesindustrie: RVS uitvoeringen die agressieve reinigingsmiddelen transporteren zonder te corroderen.
Normering en certificering
De technische eisen voor slangpilaren zijn vastgelegd in de NEN-EN 14420-normenreeks. Deze norm gaat specifiek in op slangarmaturen met klembanden. Het is geen vrijblijvend advies. Bij systemen met een werkdruk boven de 0,5 bar treedt de Europese Richtlijn Drukapparatuur (PED 2014/68/EU) in werking. De installateur moet aantonen dat de verbinding bestand is tegen de berekende krachten. Veiligheid. Een slangpilaar zonder deugdelijke borging, zoals een veiligheidsklem of borgdraad bij pneumatiek, wordt bij inspecties direct aangemerkt als een potentieel projectiel. De Arbowet eist hierin een veilige werkomgeving.
Binnen de drinkwatervoorziening gelden aanvullende restricties. De Regeling Materialen en Chemicaliën Drink- en Warmtapwatervoorziening stelt harde grenzen aan de migratie van stoffen uit het metaal naar het water. Messing moet vaak ontzinkingsbestendig (DZR) zijn. KIWA-certificering biedt hier de noodzakelijke zekerheid voor de installateur in de woningbouw. Voor gasinstallaties is de bewegingsvrijheid nog beperkter. Conform NEN 1078 en NPR 3378 is het gebruik van slangpilaren voor vaste gasaansluitingen niet toegestaan. Alleen bij specifieke laboratoriumopstellingen of tijdelijke industriële installaties mag men hiervan afwijken, mits de slangpilaar integraal onderdeel is van een goedgekeurd systeem.
Historische ontwikkeling en standaardisatie
De evolutie van de slangpilaar loopt parallel aan de opkomst van flexibele transportmiddelen in de techniek. Vóór de industrialisatie waren leidingsystemen nagenoeg volledig star. De vroege overgang naar flexibele slangen van leer of canvas vereiste eenvoudige, vaak gladde metalen buiseinden. Bevestiging gebeurde met touw of ijzerdraad. Dit bleek onvoldoende toen de stoomtechniek en vroege pneumatiek hogere eisen stelden aan de verbindingen. De introductie van het zaagtandprofiel in de vroege twintigste eeuw vormde het cruciale omslagpunt. Dit ontwerp benutte de elastische eigenschappen van de nieuwe rubberen slangen optimaal. Grip werd mechanisch.
Na de Tweede Wereldoorlog versnelde de technische evolutie door de behoefte aan universele uitwisselbaarheid. Waar fabrikanten voorheen eigen standaarden hanteerden, zorgde de opkomst van de DIN- en latere ISO-normering voor een uniformering van de tuitdiameters en draadverbindingen. De transitie van zware, gegoten ijzeren pilaren naar precisiedraaiwerk uit messing en roestvast staal markeerde de laatste fase in de ontwikkeling. De focus verschoof van louter vasthouden naar een integrale systeemveiligheid. Modernisering van de productietechnieken, zoals CNC-draaien, maakte het mogelijk om profielen te optimaliseren voor specifieke kunststofslangen die in de jaren zestig en zeventig de markt veroverden. De eenvoud bleef. De precisie nam toe.
Gebruikte bronnen
Meer over installaties en energie
Ontdek meer termen en definities gerelateerd aan installaties en energie
