Steunblokje

In de ruwbouw en afbouw fungeert het steunblokje als de onzichtbare krachtpatser die krachten overbrengt van het element naar de dragende constructie. Of het nu gaat om een zware ruit in een vliesgevel of een stelkozijn dat waterpas moet staan; zonder deze blokjes is een correcte montage onmogelijk. Ze voorkomen direct contact tussen verschillende materialen, waardoor beschadigingen aan de randen van glas of de afwerking van profielen worden vermeden. Bovendien waarborgen ze de noodzakelijke tussenruimte voor ventilatie en afwatering binnen een sponning. In de betonbouw spreekt men vaak over afstandhouders, maar de functie blijft identiek: het handhaven van een exacte afstand tussen de bekisting en de wapeningsstaven om de duurzaamheid van het beton te garanderen.

De positionering van een steunblokje begint bij de basis van het te plaatsen element. In de glaszetterij rust de ruit op strategische punten onderin de sponning, waarbij de blokjes doorgaans op een vaste afstand van de hoeken worden geplaatst om de krachten direct naar de onderliggende constructie te geleiden zonder de randverbinding van het isolatieglas te belasten. Men schuift ze simpelweg op hun plek. Bij de montage van kozijnen fungeren de blokjes als primair hulpmiddel tijdens het waterpas stellen; de variërende diktes vangen oneffenheden in de ruwbouw op terwijl het stelkozijn nauwkeurig wordt uitgelijnd.

Vastklemmen en borgen. De blokjes blijven na de definitieve bevestiging van het bouwdeel op hun positie aanwezig en worden in veel gevallen volledig omsloten door kitvoegen of afdeklatten, waardoor ze een integraal onderdeel van de gevelconstructie worden. Bij het vullen van betonbekistingen verloopt de uitvoering via het systematisch uitleggen van de blokjes op de vloer of het vastklikken aan de wapeningsstaven. Hierdoor blijft de wapening zweven op de exact voorgeschreven afstand van de bekistingswand. Stabiel en onwrikbaar. Deze handeling garandeert dat de vloeibare betonmassa tijdens het storten en trillen alle zijden van het staal bereikt zonder dat de korf verschuift of de wand raakt.

Niet elk blokje draagt. In de glaszetterij maken we een cruciaal onderscheid tussen het steunblokje en het stelblokje. Hoewel ze uiterlijk op elkaar lijken, is hun rol fundamenteel anders. Het steunblokje draagt het volledige eigen gewicht van de ruit naar de onderconstructie. Terwijl de constructieve steunblokjes de verticale lasten van het glaspakket rechtstreeks afdragen aan het profiel, zorgen de lateraal geplaatste stelblokjes ervoor dat de ruit onder geen beding de zijkanten van de sponning raakt tijdens windvlagen of bij het openen en sluiten van draaiende delen. Ze fixeren de positie. De kleurcode is hierbij de universele taal van de vakman. Rood, groen, blauw of zwart; elke dikte heeft zijn eigen signatuur in de kist, variërend van 1 tot wel 10 millimeter. Hierdoor hoeft men niet steeds de schuifmaat te trekken tijdens de montage. Voor zware stelwerkzaamheden bij kozijnen of prefab elementen zien we vaak stelplaatjes met een getrapt profiel. Deze 'trapjes' zorgen ervoor dat gestapelde plaatjes niet ten opzichte van elkaar verschuiven wanneer de druk toeneemt. Stabiel onder belasting.

Type	Materiaal	Primaire functie
Vlak glasblokje	Polypropyleen	Ondersteuning van isolatieglas zonder chemische reactie met de randkit.
Stelwig	Hardhout / Kunststof	Traploos uitvullen van grote toleranties in de ruwbouw.
U-vormig vorkje	Kunststof	Positioneren van ankers en regels waarbij de bout door het blokje valt.
Betonafstandhouder	Vezelbeton / PVC	Garanderen van de dekking op de wapening in betonconstructies.

Soms is een blokje een wig. Vooral bij het stellen van zware houten kozijnen gebruikt de timmerman vaak gepaarde wiggen die over elkaar heen glijden om de perfecte hoogte te bereiken. Een millimeter te veel en de deur klemt. Een millimeter te weinig en het waterpas klopt niet meer. Voor de betonbouw gelden weer andere wetten. Daar spreekt men over afstandhouders of 'piefjes', uitgevoerd in vezelbeton om dezelfde uitzettingscoëfficiënt te behouden als de rest van de gietmassa. Geen scheurvorming. Geen zwakke plekken. Het doel blijft echter identiek aan dat van het simpelste glasblokje: die ene fractie ruimte bewaren die het verschil maakt tussen een constructiefout en vakwerk.

Bij de montage van een zwaar glaspakket in een draai-kiepraam is de positie van het steunblokje cruciaal. De monteur plaatst het blokje aan de scharnierzijde onderin en aan de sluitzijde bovenin de sponning. Dit diagonaal blokken voorkomt dat het raam onder zijn eigen gewicht gaat afhangen. Het raam blijft haaks. Het sluit soepel.

Een ander scenario speelt zich af bij het stellen van een kozijn tegen een oneffen kalkzandsteen muur. De timmerman gebruikt 'vorkjes', U-vormige kunststof blokjes, die hij om de kozijnpluggen schuift voordat hij de schroeven definitief aandraait. Hij stapelt een groen blokje van 5 mm op een geel blokje van 2 mm om de kier van precies 7 mm op te vullen. De laserstraal bevestigt: het kozijn staat exact te lood. Geen kromgetrokken profielen door te vast aandraaien.

Tijdens het vlechten van de wapening voor een funderingsbalk komen de betonafstandhouders in beeld. Een vlechter klikt de grijze betonblokjes om de 80 centimeter aan de onderzijde van de wapeningskorf. Wanneer de betonmixer arriveert en de mortel in de bekisting stort, blijven de staven op hun plek zweven. De korf raakt de bodem niet. Vijf centimeter beton rondom het staal is de norm. Zo krijgt corrosie, ook wel betonrot genoemd, in de toekomst geen schijn van kans.

De inzet van steunblokjes is verre van vrijblijvend. Het luistert nauw. In de glaswereld vormt NPR 3577 de cruciale praktijkrichtlijn voor een technisch correcte plaatsing, waarbij de positionering van het blokje direct invloed heeft op de garantieafwikkeling en de structurele integriteit van het isolatieglas. Een positioneringsfout wreekt zich snel. Het Besluit Bouwwerken Leefomgeving (BBL) eist dat bouwconstructies voldoen aan fundamentele veiligheidseisen, wat impliceert dat de hulpstukken die deze constructies borgen aan specifieke mechanische eigenschappen moeten voldoen om bezwijken te voorkomen.

Beton vraagt om absolute precisie. NEN-EN 1992-1-1, de Eurocode voor betonconstructies, dicteert de noodzakelijke betondekking op de wapening waarbij afstandhouders de rol van procesbewaker vervullen. Wordt de voorgeschreven afstand niet gehaald? Dan is de constructie technisch en vaak ook juridisch ondeugdelijk. Bovendien moeten kunststof blokjes in de glaszetterij chemisch compatibel zijn met de randafdichting van de ruit, een eis die dikwijls wordt getoetst om degradatie van polymeren door contact met kitten te vermijden. Geen chemische reacties. Geen verzwakking. De norm is leidend in de uitvoering.

Vóór de opkomst van gestandaardiseerde kunststof hulpmiddelen was nivelleren een kwestie van ambachtelijke improvisatie. De timmerman hakte zijn eigen vullingen uit resthout, vaak vuren of eiken, terwijl de metselaar vertrouwde op scherven natuursteen of loden plaatjes om een zware dorpel waterpas te krijgen. Hout was de norm. Toch kleefden er technische risico’s aan dit gebruik; organisch materiaal in een vochtige sponning vormt een voedingsbodem voor schimmels en vertoont onvermijdelijke krimp door wisselende vochtgehaltes. Constructies verzakten na verloop van tijd. De echte ommekeer kwam in de wederopbouwperiode met de opkomst van kunststoffen zoals polypropyleen en polyethyleen.

Deze verschuiving werd gedreven door de glasindustrie. Met de introductie van het eerste isolatieglas ontstond er een acuut probleem: houten blokjes konden de randafdichting van de ruit aantasten of vocht vasthouden, wat leidde tot lekke ruiten. Kunststof bood de noodzakelijke inertie. Het reageerde niet met de nieuwe generatie synthetische kitten. In de jaren tachtig en negentig professionaliseerde de markt verder met de introductie van de universele kleurcodering. Een visueel systeem werd de standaard. Rood werd rood, groen werd groen; de vakman hoefde niet langer te gokken naar de dikte in een donkere sponning.

Parallel hieraan ontwikkelde het steunblokje in de betonbouw zich van een simpele kiezel of stukje baksteen naar de hoogwaardige afstandhouder van vezelbeton die we nu kennen. De ontdekking van betonrot dwong de sector tot striktere dekkingseisen. Wat begon als een functioneel reststukje is getransformeerd tot een technisch geperfectioneerd onderdeel dat de brug slaat tussen de ruwe toleranties van de ruwbouw en de millimeterprecisie van moderne geveltechniek. Geen improvisatie meer, maar gecertificeerde zekerheid.

• https://www.joostdevree.nl/shtmls/afstandhouder.shtml
• https://vkgkeurmerk.nl/kwaliteitseisen/3-glas-en-andere-vakvullingen/3-6-steun-en-stelblokjes/
• https://vkgkeurmerk.nl/kwaliteitseisen/3-glas-en-andere-vakvullingen/
• https://vmrg.nl/kwaliteitseisen/kwaliteitseisen-en-adviezen/glas-en-andere-vakvullingen/steun-en-stelblokjes
• https://vmrg.nl/kwaliteitseisen/kwaliteitseisen-en-adviezen-oud-2024/print_page
• https://nl.wikipedia.org/wiki/Krasblok