Tankpeilstok

Of het nu gaat om een brandstoftank op een afgelegen bouwlocatie of een grote waterbuffer onder een bedrijfspand, de tankpeilstok vormt de meest betrouwbare methode voor niveaucontrole. Het principe is bedrieglijk eenvoudig: de stok wordt verticaal in de vloeistof neergelaten tot de bodem wordt geraakt. Na het ophalen markeert de vloeistoflijn op de schaalverdeling het exacte niveau. In tegenstelling tot elektronische niveaumeters is dit instrument ongevoelig voor stroomstoringen, defecte sensoren of softwarefouten. De robuustheid is essentieel; materialen zoals geanodiseerd aluminium of roestvrij staal zorgen ervoor dat de stok bestand is tegen de inwerking van chemicaliën, zuren of brandstoffen zonder dat de afleesbaarheid van de gravering verloren gaat.

Uitvoering van de niveaumeting

De handeling begint bij de toegang tot de opslag. Het mangat of de specifieke peilopening wordt geopend. De peilstok zakt vervolgens langzaam door de vloeistofkolom naar beneden. Beheerst. Een te snelle daling veroorzaakt onrust in de vloeistofspiegel, wat de nauwkeurigheid van de aflezing direct nadelig beïnvloedt door golfslag tegen de staaf. Zodra de onderzijde van de stok de tankbodem of een vaste referentieplaat raakt, stopt de neerwaartse beweging. Dit fysieke contact bevestigt het nulpunt van de meting.

Bij lichte of transparante vloeistoffen, zoals bepaalde brandstoffen en chemicaliën, is de vloeistoflijn soms lastig waarneembaar op het metaal. In dergelijke gevallen wordt vooraf een dunne laag indicatorpasta op de stok aangebracht rond het verwachte vloeistofniveau. Deze pasta ondergaat een kleurverandering bij contact met de vloeistof of specifiek bij contact met water onderin een brandstoftank. Na het bereiken van de bodem wordt de stok in een vloeiende, verticale beweging weer opgehaald. Men leest de scherpe grensvlaklijn op de schaalverdeling af. Direct. Vertraging kan leiden tot verdamping van de vloeistof op de stok, wat de meting onbetrouwbaar maakt. Bij tanks met een complexe geometrie vindt vervolgens een omrekening plaats van de gemeten hoogte in millimeters naar het volume in liters, vaak via een specifieke peiltabel die bij de betreffende tank hoort. Na afloop wordt de stok gereinigd met een absorberende doek om contaminatie van de opslagomgeving te voorkomen.

De keuze voor het materiaal van een tankpeilstok wordt gedicteerd door de chemische eigenschappen van de opgeslagen vloeistof en de omgevingsveiligheid. Messing is de standaard in de petrochemie. Vonkvrij. Een cruciale eigenschap. Bij het laten zakken van de stok in een tank met brandbare dampen mag er onder geen beding een mechanische vonk ontstaan wanneer de stok de tankwand of de peilopening raakt. Voor minder kritische toepassingen, zoals wateropslag of bepaalde oliën, volstaat geanodiseerd aluminium. Het is licht in gewicht en biedt een uitstekende weerstand tegen oxidatie. Roestvast staal (RVS) wordt daarentegen ingezet in omgevingen waar hygiëne of extreme corrosiebestendigheid vereist is, zoals in de voedingsmiddelenindustrie of bij de opslag van agressieve zuren. De gravering in het staal moet diep en slijtvast zijn. Een onleesbare schaal maakt de stok waardeloos.

Starre peilstokken bieden de hoogste mate van precisie. Geen speling. Geen bewegende delen. Maar ze zijn onhandig bij transport. Voor diepe tanks die regelmatig op locatie gecontroleerd moeten worden, biedt de vouwpeilstok uitkomst. Deze bestaat uit meerdere secties die met precisiescharnieren aan elkaar zijn verbonden. De scharnierpunten zijn zo geconstrueerd dat ze de continuïteit van de schaalverdeling niet onderbreken. In de scheepvaart of bij zeer diepe ondergrondse opslag wordt vaak uitgeweken naar een peillint met een verzwaard peillood. Hoewel technisch gezien een andere categorie, vervult het dezelfde functie als de peilstok. Het lood zorgt ervoor dat het lint loodrecht naar de bodem zakt, waarbij het gewicht van het lood specifiek is afgestemd op de viscositeit van de vloeistof.

De meeste peilstokken zijn voorzien van een universele millimeterverdeling. Dit vereist een peiltabel. Men meet de vloeistofhoogte en zoekt in de tabel van de specifieke tank op hoeveel liters daarbij horen. Er bestaan echter ook direct afleesbare varianten. Deze zijn specifiek gefabriceerd voor één type tank met vaste afmetingen. De schaalverdeling toont direct het volume in liters of kubieke meters. Dit elimineert rekenfouten. Het is echter een star systeem; bij de kleinste vervorming van de tankwand klopt de aflezing niet meer. Soms ziet men ook peilstokken met een dubbele schaalverdeling, waarbij de ene zijde millimeters toont en de andere zijde een specifieke volume-indicatie voor een standaard tankmodel.

Controle van de mobiele dieseltank op de bouwplaats

Vrijdagmiddag, een gure wind over de bouwlocatie. De uitvoerder moet weten of de aggregaten het weekend doorkomen. Hij pakt de aluminium peilstok uit de gereedschapskist van de pick-up. Geen batterijen, geen schermpjes die in de kou weigeren. Hij opent de peilopening van de 3000-liter IBC en laat de stok zakken tot de metalen 'tik' tegen de bodem klinkt. De natte lijn staat op 420 millimeter. Een snelle blik op de gelamineerde tabel aan de binnenkant van de tankdeur bevestigt het: nog 1200 liter aanwezig. Ruimschoots voldoende.

Opsporen van condenswater in brandstofdepots

Een inspecteur bij een brandstofdepot gebruikt een messing peilstok, essentieel om mechanische vonkvorming in een explosiegevaarlijke omgeving uit te sluiten. Voordat de stok de ondergrondse tank in gaat, smeert hij de onderste vijf centimeter in met een speciale, grasgroene waterzoekpasta. Na het ophalen van de stok is de onderste centimeter van de pasta felrood gekleurd. Een chemische reactie die niet liegt. Er staat dus een laagje water onderin de tank door condensatie, wat direct afgepompt moet worden om schade aan motoren te voorkomen.

Niveaumeting in krappe technische ruimtes

In de kelder van een ziekenhuis staat een enorme buffer voor bluswater. Het plafond hangt vol met kabelgoten en sprinklerbuizen, waardoor er slechts tachtig centimeter werkruimte boven het mangat is. Een starre peilstok van drie meter is hier onbruikbaar; hij zou tegen het plafond slaan nog voordat hij de vloeistof raakt. De beheerder gebruikt daarom een vouwpeilstok. Terwijl hij de stok de tank in voert, klikt hij telkens een nieuw segment van een meter uit. De scharnieren vallen strak in elkaar, waardoor de schaalverdeling op de millimeter nauwkeurig doorloopt zonder onderbreking of speling.

Nauwkeurige niveaumeting is geen vrijblijvende keuze. De Publicatiereeks Gevaarlijke Stoffen, met name de PGS 28 voor vloeibare brandstoffen in ondergrondse tanks en de PGS 30 voor bovengrondse installaties, stelt strikte eisen aan de controle van de voorraad. Deze richtlijnen verplichten beheerders tot een sluitende registratie. Het doel is simpel: lekdetectie. Een peilstok fungeert hierbij als het primaire instrument om discrepanties tussen de administratieve voorraad en de werkelijke inhoud vast te stellen. Het Besluit bouwwerken leefomgeving (BBL) vult dit aan met algemene zorgplichten voor de opslag van milieubelastende stoffen.

Metrologie speelt een cruciale rol zodra er sprake is van commerciële transacties. Wanneer de inhoud van een tank de basis vormt voor facturatie, is de Metrologiewet onverbiddelijk. De peilstok moet in dat geval wettelijk geijkt zijn. Dit betekent dat het instrument is voorzien van een ijkmerk en dat de bijbehorende peiltabel officieel is gecertificeerd door een erkende instantie. Een eenvoudige lat van de bouwmarkt volstaat hier niet. De nauwkeurigheid moet gewaarborgd blijven gedurende de gehele levensduur van het meetmiddel.

Veiligheid in explosiegevaarlijke zones is vastgelegd in de ATEX-richtlijnen. Hoewel een peilstok zelf vaak geen actieve ontstekingsbron is, dwingt de Arbowetgeving tot het gebruik van arbeidsmiddelen die geen gevaar opleveren. In de praktijk vertaalt dit zich naar de eis voor vonkvrije materialen in zones waar brandbare dampen aanwezig kunnen zijn. Het gebruik van een stalen peilstok in een benzinetank is daarom simpelweg verboden. Messing of specifieke kunststoffen zijn de norm. Geen vonken. Geen risico.

De oorsprong van de tankpeilstok ligt in de vroege scheepvaart en vatenhandel. Houten roeden met ingekerfde merktekens vormden eeuwenlang de standaard. Simpel. Doeltreffend. Pas bij de opkomst van de grootschalige olie-industrie in de 19e eeuw ontstond de noodzaak voor instrumenten die niet kromtrokken of vloeistof absorbeerden. Hout maakte plaats voor metaal.

De industriële expansie dwong tot materiaalinnovatie. Stalen stokken in ijzeren reservoirs bleken gevaarlijk; mechanische vonken leidden tot explosies in brandstofdepots. Messing werd hierdoor de onbetwiste industriestandaard voor vluchtige stoffen. Vonkvrij werken werd een vereiste, lang voordat moderne ATEX-richtlijnen dit formaliseerden. Halverwege de 20e eeuw zorgde de invoering van striktere metrologiewetten voor de overgang van grove indicaties naar wettelijk geijkte meetmiddelen. Meetlatten moesten voortaan gecertificeerd zijn om handelsconflicten over geleverde volumes te voorkomen.

De komst van elektronische niveaumetingen in de jaren '80 veranderde de rol van de peilstok, maar verdrong hem niet. Hij evolueerde van primair meetmiddel naar het ultieme controle-instrument. De 'master' die de waarheid spreekt als sensoren falen. In de hedendaagse bouw en industrie is de peilstok de analoge zekerheid in een gedigitaliseerde omgeving, waarbij de overstap van massieve staven naar inklapbare precisiesegmenten vooral een antwoord was op de toenemende logistieke beperkingen in technische ruimtes.

• https://www.krampitz.de/en/Content-displays-for-tank-containers-and-storage-tanks/
• https://www.flowfitonline.com/categories/mintor-hydraulic-accessories/mintor-level-indicators-c-w-dipstick