Treden
Definitie
De horizontale onderdelen van een trapconstructie die het loopvlak vormen voor de gebruiker bij het overbruggen van een hoogteverschil.
Omschrijving
Werkwijze en uitvoering
De verankering van treden begint bij de trapbomen of de centrale spil. Nesteling. In de traditionele houtbouw worden treden in uitgefrisde openingen geschoven, een techniek waarbij de passing essentieel is voor de geluidsproductie en de uiteindelijke stabiliteit van het geheel. Mechanische bevestiging volgt. Schroeven aan de buitenzijde of onzichtbare doken aan de binnenzijde. Bij stalen constructies is de aanpak anders; daar worden treden vaak op aangelaste lippen of consoles gebout. Prefabricage domineert de markt. Beton vraagt weer om het storten in een bekisting waarbij de treden direct deel uitmaken van de monolithische structuur of als losse elementen op een draagstructuur worden geplaatst.
De verbinding met stootborden bij gesloten trappen transformeert de losse treden tot een constructieve eenheid. Een koker. Het stootbord grijpt vaak in een groef aan de onderzijde van de bovenliggende trede en wordt tegen de achterzijde van de trede eronder gefixeerd. Kraken voorkomen is een kwestie van de juiste passing en het minimaliseren van onderlinge wrijving. Bij open trappen blijft de trede een solitair element dat alle krachten direct naar de wang of boom overbrengt. Dit stelt specifieke eisen aan de dikte van het materiaal. Afwerking geschiedt vaak in de laatste fase. Het infrezen van rubberen antislipstrips of het aanbrengen van een specifieke profilering aan de neus van de trede. Bescherming van het loopvlak tijdens de verdere bouwperiode is gangbaar om beschadigingen te voorkomen.
Geometrische vormen en functionele indeling
De vorm van een trede wordt gedicteerd door de lijn van de trap. Rechte treden zijn de standaard; over de volledige breedte blijft de aantrede gelijk. Dit loopt het meest natuurlijk. Bij een trap met een bocht, zoals een kwartslag of een spiltrap, komen verdreven treden kijken. De binnenzijde is smal, de buitenzijde breed. Cruciaal hierbij is de looplijn. Op deze denkbeeldige lijn moet de aantrede constant blijven om struikelen te voorkomen. Een misstap is immers zo gemaakt als de geometrie niet klopt.
- Rechte treden: Identieke diepte over de hele breedte, toegepast in steektrappen.
- Verdreven treden: Wisselende diepte, noodzakelijk voor wentelingen en bochten.
- Bordestreden: Extra diepe treden die als rustplatform of draaipunt fungeren.
Een specifieke verschijningsvorm is de welltrede. De onderste trede van een trap. Vaak wordt deze uitgevoerd als bloktrede, waarbij de trede massief oogt en aan één of beide zijden voorbij de trapboom steekt. Het geeft de trap een uitnodigend karakter. Esthetiek ontmoet hier pure functionaliteit.
Constructieve varianten en renovatie
In de bouw maken we een hard onderscheid tussen open en gesloten treden. Open treden laten licht en lucht door. Ze zweven gevoelsmatig in de ruimte. Bij gesloten treden worden de tussenruimtes gedicht door stootborden. Dit verhoogt de brandveiligheid en voorkomt dat stof naar beneden dwarrelt. Een krakende trap is vaak het resultaat van wrijving tussen deze twee onderdelen. Precisie bij de montage van de groefverbinding is de enige remedie.
Voor renovatieprojecten zijn overzettreden de standaardoplossing. Geen hak- of breekwerk aan de constructie. Men lijmt een nieuwe toplaag van massief hout, laminaat of PVC direct over de bestaande treden. Het resultaat oogt als nieuw, maar de trap wordt technisch gezien enkele millimeters hoger. Let hierbij altijd op de aansluiting bij de bovenste trede; het verschil met de vloer boven mag niet te groot worden. In de industriële bouw zien we vaak roostertreden of traanplaattreden. Antislip door reliëf. Modulair en nagenoeg onverslijtbaar.
| Type | Kenmerk | Toepassing |
|---|---|---|
| Zwevende treden | Eenzijdige bevestiging | Moderne interieurs |
| Insteektreden | Bevestigd in de trapboom | Traditionele houtbouw |
| Bloktreden | Massieve uitstraling | Buitentrappen en entrees |
Praktijksituaties en toepassingen
Stel je de entree van een statig grachtenpand voor. Een massieve bloktrede van Belgisch hardsteen vormt de eerste aanzet. De steen is licht afgerond aan de voorzijde, een klassieke wel. Dit is geen dunne plank, maar een zwaar element dat de overgang van straat naar woning markeert. Heel anders dan de situatie in een industriële bakkerij. Daar tref je gegalvaniseerde roostertreden aan. Openingen in het loopvlak voorkomen dat meel of vocht een gladde film vormt. Vuil valt er simpelweg doorheen. Functioneel en veilig.
In een modern minimalistisch woonhuis zie je vaak zwevende treden. Dikke eikenhouten blokken die direct uit een strak gestuukte wand lijken te groeien. Geen zichtbare trapboom. Geen stootbord. Erachter schuilt een stalen kokerframe, diep verankerd in de constructieve muur. Het loopt licht en luchtig, bijna alsof de gebruiker opstijgt zonder visuele ballast.
Denk ook aan de renovatie van een versleten vurenhouten trap. De basis is nog goed, maar de treden zijn uitgesleten in het midden. Hier bieden overzettreden uitkomst. Een dunne schaal van eikenlaminaat of PVC wordt over de bestaande trede gelijmd. Inclusief een nieuwe neus die over de oude heen valt. In één dag een compleet nieuwe uitstraling zonder de hele trap te slopen. Bij een open trap in een loft zie je soms weer treden van dik veiligheidsglas. Gelaagd en gehard. Het licht van de bovenverdieping bereikt zo ongehinderd de hal beneden.
- Entree herenhuis: Een overmaatse eerste trede, vaak uitgevoerd als bloktrede, die aan beide zijden buiten de trapbomen steekt.
- Magazijn of vluchtweg: Stalen traanplaattreden met een verhoogd profiel voor maximale grip onder natte omstandigheden.
- Design interieur: Treden van gevouwen staalplaat, slechts enkele millimeters dik, die een ragfijn lijnenspel vormen in de ruimte.
Wet- en regelgeving rondom treden
De trap is een risico-object. Regels zijn daarom geen suggesties. In Nederland vormt het Besluit bouwwerken leefomgeving (BBL) het wettelijk fundament voor de maatvoering van treden, waarbij een scherp onderscheid wordt gemaakt tussen nieuwbouw en bestaande situaties. Voor woningen die vandaag de dag worden gebouwd, dicteert de wet een maximale optrede van 188 millimeter en een minimale aantrede van 220 millimeter. Bij bestaande bouw liggen deze eisen vaak soepeler om renovatie technisch haalbaar te maken. De veiligheid van de gebruiker staat centraal.
NEN 3509 is de leidraad voor de terminologie en de functionele eisen. Hoewel een norm op zichzelf geen wet is, wordt er in de praktijk en via het BBL vaak direct naar verwezen om de kwaliteit te waarborgen. Een cruciaal punt bij open trappen is de tussenruimte. Een kinderkopje mag er niet doorheen. Daarom mag de verticale opening tussen twee treden nergens groter zijn dan 100 millimeter. Bij renovatie van een trap met overzettreden verandert de geometrie subtiel. De wet schrijft voor dat de hoogte van de eerste en de laatste trede niet te veel mag afwijken van de rest van de trap om het ritme van de loper niet te verstoren.
- Nieuwbouw woonfunctie: Maximaal 188 mm optrede, minimaal 220 mm aantrede conform BBL.
- Utiliteitsbouw: Vaak strengere eisen met een minimale aantrede van 230 mm en maximale optrede van 180 mm voor publieke toegankelijkheid.
- Veiligheidsnormen: NEN 3509 dient als basis voor terminologie en afmetingen.
Tussenbordessen worden wettelijk verplicht bij het overbruggen van grote hoogtes, meestal boven de 4 meter, om valgevaar en vermoeidheid te beperken. De trede zelf moet bovendien over een zekere mate van stroefheid beschikken om uitglijden te voorkomen. Specifieke eisen voor de stroefheid (R-waarde) worden vaak projectmatig vastgelegd op basis van de gebruiksfunctie, zoals in natte ruimtes of industriële omgevingen waar de Arbowet aanvullende eisen stelt aan de grip op roostertreden. Een verkeerde berekening leidt direct tot een onveilige situatie.
De evolutie van materiaal en maatvoering
Meer over bouwtechnieken en methodieken
Ontdek meer termen en definities gerelateerd aan bouwtechnieken en methodieken
