Volkeramisch

Wat volkeramisch materiaal nu echt onderscheidt, dat is die kenmerkende 'door-en-door' eigenschap. De kleur, de structuur zelfs, die loopt volledig van het oppervlak dwars door de kern van het product. Geen oppervlakkige glazuurlaag hier; nee, het hele corpus is identiek. Dit is geen detail voor de estheet alleen, het is een cruciaal voordeel voor duurzaamheid. Stel, een tegel krijgt een flinke klap, er springt een scherfje af, zo gebeurd op een bouwplaats, of in een drukbezochte ruimte, dan toont de onderliggende massa dezelfde kleur als het oppervlak. De beschadiging valt direct veel minder op. Je ziet geen storend contrast, geen 'ander' materiaal eronder vandaan komen. Die consistentie, dat is het directe gevolg van het productieproces: natuurlijke kleimengsels die onder extreem hoge temperaturen worden gebakken. Denk hierbij aan sintering, waarbij de kleideeltjes zo compact worden dat een uiterst dicht en nagenoeg niet-poreus materiaal ontstaat. Het eindresultaat is een tegel of een baksteen die ongekend hard is, bijzonder slijtvast en met een absorptie van nagenoeg nul. Dat maakt volkeramisch materiaal uitzonderlijk resistent tegen vorst, chemische invloeden en mechanische belasting. Echt iets om op te bouwen, letterlijk.

Volkeramisch: Een fundamenteel kenmerk, geen soort

De term 'volkeramisch' duidt primair op een inherente eigenschap van het materiaal: de consistentie van samenstelling en kleur door de gehele massa heen. Het is geen afzonderlijk type met talloze onderverdelingen, maar eerder een kwaliteitsstandaard. Deze 'door-en-door' aard onderscheidt het significant van andere keramische producten, waardoor een heldere afbakening van groot belang is om misverstanden te voorkomen, en voor bouwprofessionals een directe indicatie van de verwachte prestaties.

Geglazuurd keramiek: De duidelijke tegenhanger

De meest prominente tegenhanger van volkeramisch materiaal is ongetwijfeld het geglazuurde keramiek. Waar volkeramisch van top tot teen identiek is, daar wordt bij geglazuurde producten na het bakproces een opvallende, meestal decoratieve, glazuurlaag aangebracht op het oppervlak. Deze laag, soms glanzend, soms mat, of zelfs met een specifiek patroon, is de esthetische bepaler. Echter, de kern van de tegel of baksteen eronder kan een compleet afwijkende kleur of textuur hebben. Een onverhoopte beschadiging, een scherfje dat afspringt door een vallend voorwerp, bijvoorbeeld, onthult dan pijnlijk die afwijkende onderlaag. Dit contrast is direct zichtbaar en kan de esthetiek van een vloer of wand significant aantasten, een risico dat bij volkeramisch materiaal simpelweg niet bestaat.

Verwante begrippen en precisering

Soms worden begrippen als 'door-en-door gekleurd' of 'ongeglazuurd' in de volksmond door elkaar gebruikt met 'volkeramisch'. Hoewel ze gerelateerd zijn, dekken ze de lading niet volledig. 'Door-en-door gekleurd' beschrijft inderdaad de egale kleur die je bij volkeramisch aantreft. 'Ongeglazuurd' betekent dat er geen externe glazuurlaag is aangebracht, wat eveneens klopt voor volkeramisch. Maar de essentie van 'volkeramisch' gaat verder dan alleen deze oppervlakkige beschrijvingen; het impliceert de homogene, dichte structuur die ontstaat door de specifieke bakwijze en de samenstelling van de kleimassa, resulterend in de eerder beschreven superieure technische eigenschappen en duurzaamheid.

Hoe dat 'door-en-door' principe van volkeramisch materiaal zich in de praktijk vertaalt? Simpel, stel u eens voor: een tegelvloer in een drukbezochte winkel of een openbaar gebouw. Daar valt wel eens wat. Een pallet, een karretje, zomaar een zware kist. Springt er een scherfje van een volkeramische tegel, dan toont die breukvlak exact dezelfde kleur en textuur als het oppervlak. De schade valt nauwelijks op, esthetisch blijft het geheel in balans. Je ziet geen storend 'onderlaagje' dat afwijkt van de toplaag, wat bij geglazuurde tegels direct de blik vangt en vaak reparatie afdwingt.

Of neem gevelmetselwerk dat met volkeramische bakstenen is uitgevoerd. Door de jaren heen krijgt zo'n gevel heel wat te verduren: weer en wind, af en toe een onbedoelde aanrijding, zelfs graffiti die met agressieve middelen moet worden verwijderd. Mocht er een stukje van een volkeramische steen afbreken, of slijt het oppervlak door erosie, dan blijft de visuele consistentie van de steen behouden. De kleurdiepte en homogeniteit blijven intact, wat de levensduur en het uiterlijk van de gevel significant verlengt, zonder opvallende kleurverschillen of een 'versleten' aanblik. Het is die onzichtbare kracht, die maakt dat volkeramisch materiaal zo gewaardeerd wordt in projecten waar duurzaamheid en een consistente uitstraling leidend zijn.

De wortels van keramiek liggen diep in de geschiedenis, met de mensheid die duizenden jaren geleden al klei bakte tot potten en bouwstenen. Echter, het concept van 'volkeramisch' zoals wij dat nu kennen, als een hoogwaardig, homogeen en dicht materiaal, is eerder een product van de geleidelijke technische evolutie binnen de keramische industrie, vooral vanaf de industriële revolutie. Het ging daarbij steeds om het zoeken naar verbeterde prestaties.

Aanvankelijk waren gebakken kleiproducten, zoals bakstenen en ongeglazuurde tegels, vaak poreuzer en minder uniform van samenstelling. De kleur en structuur waren afhankelijk van de lokale klei en de vaak rudimentaire bakprocessen. Maar de behoefte aan duurzamere bouwmaterialen groeide, zeker met de opkomst van grotere infrastructuurprojecten en stadsontwikkeling. Technologische vooruitgang in ovenbouw en het verfijnen van kleisamenstellingen waren hierin cruciaal. Het stelde producenten in staat om hogere temperaturen consistent te bereiken en te handhaven, een voorwaarde voor het sinteren van kleideeltjes tot een zeer compacte, nagenoeg niet-poreuze massa.

De ontwikkeling van volkeramische materialen markeert een verschuiving naar precisie en consistentie in de productie. Niet langer volstond een oppervlakkige afwerking, zoals een glazuurlaag, om een product ‘goed’ te maken. De focus verschoof naar de intrinsieke eigenschappen van het gehele materiaal. Dit resulteerde in producten die niet alleen esthetisch, maar vooral ook technisch superieur waren: extreem slijtvast, vorstbestendig en bestand tegen chemicaliën. Deze eigenschappen maakten volkeramisch materiaal onmisbaar voor toepassingen waar intensief gebruik en lange levensduur een vereiste zijn, zoals in publieke ruimtes en industriële omgevingen. Het is de accumulatie van eeuwenlange kennis van klei en vuur, gecombineerd met moderne wetenschap, die heeft geleid tot het robuuste volkeramische materiaal van vandaag.

• https://www.joostdevree.nl/shtmls/volkeramisch.shtml
• https://www.bouwtotaal.nl/2018/10/tegels-snijden-in-plaats-van-zagen/