Waterafstotend maken

In de bouw, daar waar vocht een constante bedreiging vormt, is 'waterafstotend maken' een onmisbare tactiek. Denk aan baksteen, beton, natuursteen, kalkzandsteen, pleisterwerk of voegwerk – stuk voor stuk poreuze, minerale bouwmaterialen die zonder bescherming kwetsbaar zijn. Water kruipt overal. Deze behandeling, vaak door impregnatie met silanen of siloxanen, richt zich op het verminderen of zelfs totaal voorkomen van wateropname en -indringing. Het is geen hermetische afsluiting; het materiaal blijft doorgaans gewoon waterdampdoorlatend. Essentieel, dat is het. Het gaat erom de schadelijke effecten van vocht tegen te gaan: geen vorstschade meer, minder algengroei, schimmel krijgt geen kans, en de hechting van vuil en zouten? Die neemt drastisch af. Het water wordt simpelweg afgestoten, of er ontstaat een minuscule waterafstotende filmlaag die de poriën van binnenuit bekleedt.

Voordat men overgaat tot het waterafstotend maken van een constructie of materiaaloppervlak, vindt doorgaans een voorbereiding plaats. Dit betekent veelal een grondige reiniging en controle van de ondergrond; het oppervlak moet vrij zijn van vuil, algen en loszittende delen, en vaak ook droog. Daarna wordt het hydrofobeermiddel aangebracht. De manier van aanbrengen varieert breed: veelal gebeurt dit door te spuiten onder lage druk, gebruik te maken van rollers of kwasten, of in sommige gevallen door een immersieproces. Het middel wordt daarbij egaal verdeeld over het te behandelen oppervlak. Na de applicatie volgt een noodzakelijke periode van inwerking en uitharding. Gedurende deze tijd ontwikkelt het aangebrachte middel zijn waterafstotende eigenschappen. Dit is een essentiële fase, waar de effectiviteit van de behandeling pas echt vorm krijgt.

In de wereld van bouw en onderhoud kent de term 'waterafstotend maken' één alom geaccepteerde professionele synoniem: hydrofoberen. Beide begrippen verwijzen naar precies hetzelfde proces: het impartiseren van waterafstotende eigenschappen zonder het materiaal af te sluiten voor waterdamp. Echter, waar we echt scherp moeten zijn, is het onderscheid met het concept van 'waterdicht maken'. Dit zijn twee fundamenteel verschillende benaderingen met elk hun eigen toepassingsgebied en effecten op de constructie.

Hier komt het op aan: waterafstotend maken – oftewel hydrofoberen – vermindert drastisch de capillaire opname van water, dat wel. Denk aan regenwater dat van een gevel afparelt, niet langer de poriën van baksteen of beton inzuigt. Belangrijk detail: het materiaal behoudt vrijwel volledig zijn waterdampdoorlatendheid, het 'ademende' karakter blijft intact. Dit is vitaal voor de vochthuishouding van een gebouw; intern vocht kan nog steeds naar buiten migreren, wat condensatie en schimmelgroei in de spouw of constructie voorkomt. De poriën worden niet fysiek afgesloten met een laag, maar de wanden ervan krijgen een hydrofobe eigenschap.

Ganz anders is het met 'waterdicht maken'. Dan wil men absoluut geen water meer doorlaten, niet vloeibaar, maar ook geen waterdamp. Dit impliceert meestal het aanbrengen van een dichte, ondoordringbare laag – een membraan, een coating – die elke vorm van waterdoorgang blokkeert. Uitermate geschikt en zelfs noodzakelijk voor locaties zoals daken, kelders, of badkamers, waar nul tolerantie voor vochtinfiltratie geldt. Het verschil in ademend vermogen is de essentie; het een werkt met de eigenschappen van het materiaal om water te weren, het ander bouwt een complete barrière tegen water.

Hoe ziet dat er dan uit in de dagelijkse bouwpraktijk, dat waterafstotend maken?

Waar kom je deze technologie nu tegen in de praktijk? Overal waar water een sluipende vijand is, zonder dat een complete afsluiting nodig of gewenst is. Het is een subtiele verdediging, geen barricade; het gaat om het weren van vloeibaar water, terwijl de damp open blijft. Denk aan:

• De bakstenen gevel van een monumentaal pand: Jarenlang ongevoelig, maar de poreuze steen zuigt langzaam vol met regenwater. Algengroei, mos, die groene smurrie; met vorstschade als gevolg. Water in die steen vriest, zet uit, en knalt voegen of stenen kapot. Een hydrofobeerbehandeling transformeert zo'n gevel, discreet. Geen zichtbare laag. Het regenwater? Dat parelt er nu af, glijdt langs de muur alsof het glas is. De muur blijft droger, ademt nog, maar vocht dringt niet meer diep in de constructie. Schoner, langer intact, zonder de esthetiek te verstoren.
• Betonnen constructies zoals balkonplaten of galerijen: Continu blootgesteld aan de elementen. Waterdicht maken is daar vaak een heel andere aanpak, maar om de degradatie van het beton zelf te vertragen, om carbonatatie en vorst-dooi-schade te verminderen, is hydrofoberen goud waard. De capillaire opname van water wordt drastisch verminderd. Zouten dringen minder gemakkelijk binnen, en de levensduur van de constructie, die verleng je aanzienlijk, zonder het materiaal te verstikken.
• Natuurstenen bestratingen of gevelplinten: Die schitterende tegels op dat drukke plein, de stoep bij het historische gebouw. Zonder behandeling? Binnen de kortste keren een groene waas van algen, vlekken van gemorste dranken, olie, je kent het wel. De steen absorbeert alles. Een waterafstotende behandeling? De stenen blijven langer schoon. Een regenbui spoelt het oppervlak makkelijker schoon, vuil hecht minder snel, en de oorspronkelijke uitstraling, die blijft veel langer behouden. Onderhoud wordt een stuk eenvoudiger, minder intensief. Dat scheelt een hoop werk.

De historische ontwikkeling van waterafstotende behandelingen

Vochtwering in de bouw is een vraagstuk dat zo oud is als de bouwkunst zelf. Door de eeuwen heen zocht men onophoudelijk naar manieren om constructies te beschermen tegen de destructieve krachten van indringend water. De vroegste methoden waren veelal gericht op het creëren van een fysieke, ondoordringbare barrière. Denk aan het aanbrengen van teer, pek, of verschillende soorten harsen op oppervlakken, later gevolgd door bitumineuze lagen. Deze waren effectief in het buitenhouden van vloeibaar water, absoluut, maar de keerzijde was vaak een gebrek aan ademend vermogen van het materiaal.

Het concept van 'waterafstotend maken' — het hydrofoberen — zoals we dat nu technisch definiëren, is een relatief jonge ontwikkeling, een kind van de moderne chemie. Waar oudere technieken het oppervlak fysiek afsluiten, werkt hydrofoberen door de oppervlaktespanning van de poriën chemisch te wijzigen. De doorbraak kwam met de opkomst van de synthetische chemie, met name in de 20e eeuw. Wetenschappers begonnen steeds beter te begrijpen hoe water zich gedraagt in capillaire structuren. De kennis over moleculaire krachten, hechting en oppervlaktespanning nam exponentieel toe.

Rond het midden van de vorige eeuw verschenen de eerste silanen en siloxanen op de markt. Deze organosiliciumverbindingen bleken revolutionair. Ze waren in staat diep in de poriën van minerale bouwmaterialen te penetreren en de poriewanden van binnenuit hydrofoob te maken, zonder de poriën af te sluiten. Dit betekende dat waterdruppels niet langer werden geabsorbeerd, maar afparelden van het oppervlak, terwijl de dampdoorlatendheid van de constructie intact bleef. Een fundamentele verschuiving in vochtbeheersing. Niet langer enkel barrières, maar slimme, chemische modificaties die de intrinsieke eigenschappen van materialen respecteerden. Een methode die de levensduur van gebouwen drastisch verlengde en tegelijkertijd bijdroeg aan een gezonder binnenklimaat.

• https://www.123vochtbestrijding.nl/zelf-gevel-buitenmuur-impregneren/
• https://www.mc-bauchemie.nl/producten/hydrofoberingen-en-impregneringen/
• https://www.joostdevree.nl/shtmls/impregneren.shtml
• https://www.ervas.nl/gevelrenovatie/oplossingen/bestrijden-vochtdoorslag/impregneren-hydrofoberen
• https://renoclean.be/hydrofobering/
• https://www.fassado.be/gevelbescherming/gevel-waterdicht-maken/
• https://www.metsel-gigant.nl/gevel-impregneren/
• https://www.joostdevree.nl/shtmls/hydrofoberen.shtml
• https://www.bouwtotaal.nl/2016/01/gevel-waterdicht-maken/