Ytong-blok

Wie in de bouwsector werkt, kent het: Ytong-blokken, een bekende merknaam van Xella voor cellenbeton. Dit specifieke blok, veelvuldig gebruikt, is het resultaat van een vernuftig productieproces. Stel je voor: kwartszand, kalk, cement en water vormen de basis. Daar wordt aluminiumpoeder aan toegevoegd, een truc die ervoor zorgt dat het mengsel gaat rijzen – inderdaad, net als deeg – en zo ontelbare kleine luchtbellen vormt. Deze interne luchtkamers maken het blok niet alleen opmerkelijk licht van gewicht, maar geven het ook zijn kenmerkende, hoge isolatiewaarde. Van nieuwbouwprojecten tot complexe renovaties, deze blokken zijn overal inzetbaar. Ze lenen zich voor zowel dragende als niet-dragende wanden, een flexibiliteit die op de bouwplaats veel waard is. Praktisch? Absoluut. Ze dragen bij aan een comfortabel binnenklimaat, bieden superieure warmte- en geluidsisolatie, zijn inherent brandveilig én dampopen. Dat scheelt een hoop gedoe, toch?

Ytong, je kent het ongetwijfeld. Maar eerlijk is eerlijk, Ytong is een merknaam, van Xella welteverstaan. Het materiaal zelf? Dat heet cellenbeton, vaak in de volksmond of zelfs in oudere bestekken nog als gasbeton aangeduid. Die benamingen lopen door elkaar, maar duiden allemaal op hetzelfde basismateriaal: dat lichte, isolerende bouwblok.

Binnen die categorie cellenbeton vind je echter wel degelijk verschillende varianten, afhankelijk van hun densiteit, oftewel de soortelijke massa. Dit heeft directe impact op de eigenschappen. Denk aan blokken met een lagere densiteit; die scoren fenomenaal op het gebied van warmte-isolatie, perfect voor spouwmuren of binnenspouwbladen. Maar er zijn ook zwaardere varianten. Deze, robuuster van aard, bieden meer druksterkte en worden dan ingezet voor dragende constructies waar isolatie wel een rol speelt, maar structurele integriteit voorop staat.

En dan heb je de vormen. Naast de standaard bouwblokken die je recht-toe-recht-aan stapelt, bestaan er ook speciale uitvoeringen. U-blokken bijvoorbeeld, ideaal om een latei of ringbalk ter plaatse te storten, waarbij de isolerende schil behouden blijft. Of kant-en-klare lateien, geprefabriceerd uit hetzelfde cellenbeton, direct te plaatsen boven openingen. Plaatmaterialen, dunner en vaak bedoeld voor niet-dragende scheidingswanden, zijn ook onderdeel van het cellenbeton-spectrum. Het is dus niet zomaar één blok, maar een hele familie van materialen, elk met zijn specifieke toepassing, altijd met die karakteristieke lichte structuur en isolerende eigenschappen als gemene deler.

Een architect ontwerpt een energieneutrale woning. De buitengevel wordt opgetrokken met 30 cm dikke cellenbetonblokken. Deze blokken leveren, dankzij hun intrinsieke isolatiewaarde, een hoge Rc-waarde, waardoor aanvullende isolatie aan de binnenzijde of in de spouw vaak overbodig blijkt. Efficiënt bouwen, noemen we dat.

Op een verbouwingsproject moet snel een nieuwe scheidingswand in een bestaand kantoorpand gerealiseerd worden. Het bestaande plafond en de vloer kunnen niet al te veel extra gewicht dragen. Cellenbetonplaatjes, gemakkelijk te versnijden en opvallend licht, bieden hier uitkomst. Snel geplaatst, en er zijn geen zware constructieve aanpassingen nodig.

Een aannemer plaatst een grote schuifpui in een aanbouw. Boven de opening van drie meter breed worden geprefabriceerde cellenbeton lateien gebruikt. Deze zijn direct klaar voor gebruik, behouden de isolerende schil rondom de opening, en besparen tijd doordat er geen bekisting ter plaatse gezet hoeft te worden.

Bij de bouw van een school is geluidsisolatie tussen de leslokalen van groot belang. De binnenwanden worden opgetrokken met blokken van cellenbeton met een hogere densiteit. Deze dempen het geluid effectief tussen de ruimtes, terwijl ze ook een belangrijke bijdrage leveren aan de algehele brandveiligheid van het gebouw.

In de Nederlandse bouw staat het Besluit bouwwerken leefomgeving (BBL), voorheen Bouwbesluit 2012, centraal. Dit kader legt de minimumeisen vast waaraan bouwproducten, en dus ook cellenbetonblokken, moeten voldoen. Concreet vertaalt dit zich naar onder meer de energieprestatie van gebouwen, waarbij de inherente isolatiewaarde van cellenbeton een belangrijke rol speelt in het behalen van de gestelde Rc-waarden voor wandconstructies. Ook brandveiligheid en constructieve veiligheid zijn essentiële aspecten; de onbrandbaarheid van cellenbeton draagt bij aan de brandwerendheidseisen, terwijl de druksterkte van de blokken de basis vormt voor het ontwerp van dragende constructies, alles conform de eisen die het BBL stelt.

Voor de productkenmerken van cellenbetonblokken zijn de Europese geharmoniseerde normen leidend. De NEN-EN 771-4 specificeert bijvoorbeeld de eigenschappen van metselstenen van cellenbeton. Producenten van cellenbeton, zoals Xella met hun Ytong-blokken, zijn verplicht hun producten te voorzien van een CE-markering. Dit markeert dat het product voldoet aan de relevante Europese bouwproductenverordening (CPR) en vergezeld gaat van een prestatieverklaring (DoP), waarin de essentiële kenmerken zoals thermische geleidbaarheid, druksterkte en reactie bij brand officieel zijn vastgelegd. Dit schept duidelijkheid voor de verwerker en de eindgebruiker.

Het verhaal van Ytong-blokken, of breder, van cellenbeton, begint in het begin van de twintigste eeuw. Europa stond toen voor de uitdaging om efficiënter en duurzamer te bouwen, zeker na de Eerste Wereldoorlog, met een groeiende behoefte aan isolerende, lichtgewicht materialen. Een Zweedse architect, dr. Axel Eriksson, speelde hierop in. Hij patenteerde in 1923 een productieproces voor een nieuw bouwmateriaal. Zijn visie? Een materiaal dat de beste eigenschappen van hout – licht van gewicht en goed isolerend – combineert met de duurzaamheid en onbrandbaarheid van steen.

De productie van dit revolutionaire materiaal begon kort daarna, in de jaren '20 van de vorige eeuw, in Zweden. De naam "gasbeton" kwam voort uit het gebruik van een gasvormend middel, vaak aluminiumpoeder, dat de karakteristieke luchtbellen creëert. Deze poreuze structuur was de sleutel tot de ongekende thermische isolatie. Wat het materiaal pas echt baanbrekend maakte, was het autoclaafproces. Onder hoge druk en temperatuur hardde het materiaal uit, wat resulteerde in een stabiel, sterk en vormvast product. Dit was een cruciale technische ontwikkeling; zonder autoclaven zou het materiaal niet de structurele integriteit hebben die het nu kent.

Vanaf 1929 introduceerde het Zweedse bedrijf Yxhults Ångtegelbruk het merk Ytong, een samentrekking van Yxhult en "lättbetong" (Zweeds voor lichtbeton). Het duurde niet lang voordat dit type cellenbeton zijn weg vond naar de rest van Europa, inclusief Nederland. De populariteit groeide snel, vooral door de uitstekende isolatiewaarde en de gemakkelijke verwerkbaarheid. Constructeurs en bouwers zagen de voordelen voor zowel dragende als niet-dragende toepassingen, waardoor het materiaal een vaste plek verwierf in moderne bouwmethoden, van woningbouw tot utiliteit. De evolutie van cellenbeton toont een constante focus op energie-efficiëntie en constructieve eenvoud, eigenschappen die tot op de dag van vandaag centraal staan.

• https://www.joostdevree.nl/shtmls/cellenbeton.shtml
• https://www.joostdevree.nl/shtmls/schuimbeton.shtml
• https://www.joostdevree.nl/bouwkunde2/betonsteen_algemeen.htm
• https://www.joostdevree.nl/bouwkunde2/jpgp/passiefhuis_3_www_xella_be.pdf
• https://www.joostdevree.nl/shtmls/ytong.shtml
• https://inedecockportfolio.wordpress.com/wp-content/uploads/2016/04/taak-bouwknopen.pdf
• https://nl.wikipedia.org/wiki/Cellenbeton
• https://mastersofinteriordesign.com/kennisbank-wonen-interieur-verbouwen/bouwtermen/
• https://scriptieprijs.be/file/13841/download?token=tQbIJjgG
• https://lap3.nl/publish/pages/230367/ovam_onderzoek_naar_hoogwaardige_toepassingen_van_cellenbetonafval.pdf