Ziggurat

De ziggurat, een term afgeleid van het Akkadische 'ziqqurratu' of 'oprijzend gebouw', was dé dominante architectonische expressie in het oude Mesopotamië en Perzië, pakweg van 2200 tot 500 v.Chr. Dit waren geen grafmonumenten, zeker niet. Denk eerder aan massieve, trapsgewijs oplopende platformen die een tempel omhoog tilden, weg van de alledaagse drukte. De constructie? Een indrukwekkende onderneming. Typisch een kern van ongebakken kleistenen, modder en stro, handgevormd en gedroogd in de zon, om vervolgens de buitenkant af te werken met gebakken baksteen, voor duurzaamheid en een strakke afwerking. Geen interne ruimtes, vergeet dat maar, deze kolossen waren compacte massa's met aan de buitenzijde monumentale trappen die de bezoeker naar de top begeleidden, naar het heiligdom. Hun schaal, soms tientallen meters hoog, zoals de legendarische Etemenanki in Babylon, vermoedelijk 92 meter, diende een duidelijk doel: de aanwezigheid van de goden benadrukken en de macht van de heerser die zoiets groots liet bouwen demonstreren. Wat een statement. Ongeveer 25 fysiek aantoonbare ziggurats kennen we, meer nog uit overlevering. Een staaltje van vroege civiele techniek, in een tijd dat 'bouw' nog pure handkracht en inventiviteit betekende.

Hoewel de term 'ziggurat' verwijst naar een vrij specifiek type bouwwerk uit de oudheid, namelijk die massieve, trapsgewijze tempelbasissen uit Mesopotamië, duikt er vaak verwarring op. Vooral met Egyptische piramides. Het is begrijpelijk, beide zijn imposante bouwwerken uit oude culturen, beide stijgen trapsgewijs op uit het landschap. Maar de gelijkenissen houden daar grotendeels op. Een ziggurat, daar gaat het om, functioneerde als een verhoging voor een goddelijk heiligdom. Het was een brug tussen hemel en aarde, een plek voor riten, een symbolische ontmoetingsplek met de goden. Geen interne ruimtes, geen begraafplaats. Denk aan een solide kern, opgebouwd uit kleiblokken, met monumentale trappen die naar de top leidden, naar de tempel. Daar was het, de verbinding. De functie van de piramide? Radicaal anders. Dat waren begraafplaatsen, koninklijke tombes voor farao's, vol complexe gangenstelsels en kamers, gericht op het hiernamaals van één individu. Een verschil van dag en nacht in architectonisch doel en interne structuur, echt waar. Ondanks oppervlakkige overeenkomsten in vorm, vertegenwoordigen ze twee volstrekt eigen bouwfilosofieën en religieuze praktijken.

In de praktijk waren ziggurats geen abstracte concepten; dit waren reële, imposante bouwwerken die de horizon domineerden. De Ziggurat van Ur, bijvoorbeeld, een van de best bewaarde exemplaren, toont precies die massieve kern van ongebakken kleiblokken, omhuld door een robuuste laag gebakken bakstenen. Precies zoals de omschrijving schetst. De drie monumentale trappen van deze constructie, zij voerden de gelovigen niet een gebouw in, maar geleidden hen louter omhoog, naar een hooggelegen platform. Hier stond dan de tempel voor de maangod Nanna; een tastbaar bewijs van die symbolische verbinding tussen aarde en goden.

Of neem de legendarische Etemenanki in Babylon, het bouwwerk dat de inspiratie vormde voor de Bijbelse Toren van Babel. Hoewel tegenwoordig slechts fragmenten van de fundering resteren, getuigen historische bronnen van een gigantische schaal, vermoedelijk zo'n 92 meter hoog. Dat was meer dan alleen een tempelbasis; het was een onmiskenbare demonstratie van de macht van de heerser en de centrale positie van de goden in het dagelijks leven, een statement dat vanaf grote afstand al indruk maakte.

• https://www.joostdevree.nl/shtmls/ziggurat.shtml
• https://mainzerbeobachter.com/2021/03/30/ziggurat/
• https://www.encyclo.nl/begrip/ziggurat
• https://www.merriam-webster.com/dictionary/ziggurat
• https://mainzerbeobachter.com/2017/08/25/de-ziggurat-van-nimrud/
• https://www.worldhistory.org/ziggurat/
• https://en.wikipedia.org/wiki/Ziggurat