Dagkant

Je kijkt er elke dag tegenaan zonder het te beseffen. De dagkant vormt de fysieke overgang van het dikke metselwerk of de isolatielaag naar het kozijnprofiel toe. In de praktijk bepaalt de afwerking van dit vlak of een ruimte er strak uitziet of dat er koude tocht langs de randen sijpelt. Het gaat hier niet om de buitenkant – dat noemen we de negge – maar specifiek om de binnenzijde van de constructie die de dagmaat definieert. Of de muur nu van kalkzandsteen, beton of houtskeletbouw is, de dagkant moet altijd een nette aansluiting krijgen op het binnenspouwblad. Soms is de dagkant schuin weggehakt of gestuct om meer lichtinval te creëren, wat we een 'uitlopende dag' noemen.

Integratie in de wand

De realisatie van de dagkant vangt aan zodra het kozijn definitief in de muuropening is verankerd. Er resteren kieren. Deze tussenruimte tussen de constructie en het kozijnprofiel wordt eerst gedicht om infiltratie van koude lucht te voorkomen. Vaak vult men dit op met isolerend schuim of minerale wol. In de woningbouw is natte afwerking gangbaar. Hierbij plaatst de stukadoor hoekprofielen op de overgang van de dagkant naar het wandvlak. Het mortelbed wordt vervolgens strak tegen het kozijn aangewerkt, waarbij een stucstopprofiel of een kleine inkeping scheurvorming door thermische werking voorkomt.

Alternatieve methoden mijden het gebruik van water. Droge afbouw. Men gebruikt hiervoor vaak dagkantplaten van multiplex, MDF of prefab kunststof elementen. Deze panelen worden mechanisch bevestigd of verlijmd tegen het binnenspouwblad. Bij kozijnen voorzien van een aanslaglijst of groef schuift de dagkantbetimmering direct in het profiel voor een naadloze overgang. De beëindiging op de binnenwand wordt in dergelijke gevallen meestal afgedekt met een koplat of architraaf. In situaties met zichtbeton of schoonmetselwerk blijft de dagkant onbehandeld; de esthetiek rust dan volledig op de precisie van het ruwbouwwerk en de kwaliteit van de voeg tussen steen en kozijn.

De geometrie van de dagkant bepaalt direct de sfeer en de lichtopbrengst in een ruimte. Meestal staat de dagkant haaks op het kozijn. Functioneel en eenvoudig. In dikkere muren, zoals bij monumentale panden of zwaar geïsoleerde passiefhuizen, kan zo'n haakse hoek echter een tunnelvisie veroorzaken; het blokkeert invallend zonlicht. Hier biedt de uitlopende dagkant uitkomst. Door de zijde schuin weg te trekken van het kozijn – ook wel een splay genoemd – spreidt het licht zich dieper de kamer in. Het oogt zachter. Minder schaduwwerking op de wanden zelf. In de utiliteitsbouw wordt soms gewerkt met afgeronde dagkanten, wat niet alleen een esthetisch doel dient, maar ook de mechanische kwetsbaarheid van hoeken in drukke verkeersruimtes vermindert.

Niet elke dagkant is van stucwerk. In de houtskeletbouw en renovatiesector zijn dagstukken de norm. Dit zijn prefab panelen van watervast MDF, multiplex of kunststof die de ruimte tussen het kozijn en de binnenmuur overbruggen. Ze zijn snel geplaatst. Geen droogtijd. Bij kunststof kozijnen worden vaak bijbehorende systeemprofielen gebruikt, die met een klikverbinding in het kozijn grijpen. Dit noemen we vaak een dagkantprofiel of afwerkprofiel.

Verwarring ontstaat soms met de negge. Hoewel ze in elkaars verlengde liggen, is de negge het deel van de opening dat aan de buitenzijde van het kozijn zichtbaar is. De dagkant is strikt de binnenzijde. Bij een 'dagkantafwerking' wordt in de praktijk gedoeld op het totaalpakket: de isolatie, het hoekprofiel en de uiteindelijke toplaag. Voor vochtige ruimtes of bij een risico op koudebruggen worden soms thermisch onderbroken dagkantplaten van XPS of geperst schuim toegepast. Deze fungeren als isolatie en afwerkvlak in één. Effectief tegen schimmelvorming in de hoeken.

Een strakke nieuwbouwwoning. Witte muren. De stukadoor zet een hoekprofiel op de overgang en smeert het gips tot op de millimeter nauwkeurig tegen het houten kozijn aan. Een schaduwvoeg voorkomt scheuren. In een gerenoveerd rijtjeshuis zie je vaak iets anders. Hier zijn de houten kozijnen vervangen door kunststof exemplaren. De ruimte die overblijft, wordt bekleed met wit gegrond MDF. Dagstukken noemen we die. Ze worden simpelweg vastgeschoten en afgekit. Geen gedoe met droogtijden van stucwerk.

In monumentale panden zijn de muren soms wel 60 centimeter dik. Een rechte dagkant zou de kamer donker maken. Daarom loopt de dagkant daar schuin weg naar binnen. Dit noemen we een uitlopende dag. Het licht strijkt langs de wand en vult de ruimte. Bij een badkamerproject loopt de wandtegel vaak door in de raamopening. De tegelzetter snijdt de tegels in verstek op de hoek van de dagkant voor een naadloze overgang naar het raam. Een kitvoeg vangt de werking tussen de koude tegel en het profiel op.

In de utiliteitsbouw, zoals een ziekenhuis of school, zie je vaak metalen dagkantafwerkingen. Robuust. Hygiënisch. Deze sluiten naadloos aan op de metalen deurkozijnen en kunnen tegen een stootje van langsrijdende karren of bedden.

De dagkant is geen vrijblijvend afwerkstukje. Het Besluit bouwwerken leefomgeving (BBL) stelt harde eisen aan de energieprestatie van de gebouwschil, waarbij de aansluiting van het kozijn op het binnenspouwblad een kritiek punt vormt. NEN 1068 speelt hierin een hoofdrol. Deze norm dicteert hoe we thermische bruggen berekenen. Een slecht gedetailleerde dagkant resulteert in een te hoge psi-waarde. Warmte lekt weg via de randen van het raam. Condensatie op de binnenzijde van de dagkant is dan onvermijdelijk, met schimmelvorming als direct gevolg van het niet voldoen aan de grenswaarden voor de temperatuurfactor.

Luchtdichtheid is een ander dossier. De qv;10-waarde van een woning mag niet worden overschreden. De overgang tussen het kozijnprofiel en de dagkantafwerking moet daarom voldoen aan de eisen voor infiltratiebeperking. Vaak grijpt men terug op NEN 2690 om de luchtdoorlatendheid vast te stellen. Bij de materiaalkeuze voor dagstukken in utiliteitsbouw of langs vluchtwegen telt bovendien de brandklasse volgens NEN-EN 13501-1. Onbehandeld MDF of kunststof voldoet daar niet altijd aan de vereiste beperking van brandvoortplanting. Techniek en regelgeving komen hier samen in de koudebrugonderbreking. Details moeten kloppen.

In de tijd van massieve steensmuren was de dagkant een onlosmakelijk deel van de zware draagstructuur. Muren van zestig centimeter dik of meer blokkeerden nagenoeg al het daglicht. De oplossing was puur functioneel: de dagkant werd schuin weggehakt of gemetseld. Deze 'splay' zorgde voor een grotere lichtopbrengst zonder de constructieve integriteit van de muur aan te tasten. In middeleeuwse vestingbouw diende deze vorm bovendien als schietgat; smal vanbuiten, breed vanbinnen voor maximale bewegingsvrijheid van de verdediger.

De opkomst van de spouwmuur in het begin van de twintigste eeuw markeert een technisch omslagpunt. De dagkant veranderde van een massief vlak in een complexe aansluiting tussen het binnenspouwblad en het kozijn. Tijdens de wederopbouwperiode na 1945 regeerde de standaardisatie. Haakse hoeken werden de norm. Stucwerk op gipsbasis verving de traditionele kalkmortels, wat leidde tot de strakke, witte dagkanten die we nu als standaard beschouwen. Snelheid boven alles.

Sinds de strengere isolatie-eisen van de jaren zeventig en tachtig is de focus verschoven naar bouwfysica. De dagkant werd een berucht risicogebied voor koudebruggen. Waar de afwerking vroeger louter esthetisch was, werden in de jaren negentig prefab dagstukken en thermisch onderbroken profielen geïntroduceerd. De huidige bouwpraktijk ziet de dagkant als een technisch component. Luchtdicht bouwen. Dampremmende aansluitingen. De ambachtelijke stucwerkhoek maakt steeds vaker plaats voor systeemoplossingen die voldoen aan de strikte BBL-normen.

• https://nl.wikipedia.org/wiki/Dag_(bouwkunde
• https://www.joostdevree.nl/shtmls/dagkant.shtml
• https://pre-fabs.nl/producten/dagkanten-raamkaders
• https://vastgoedmentor.com/hoe-dagkanten-raamkozijn-afwerken/
• https://www.proz.com/kudoz/dutch-to-english/construction-civil-engineering/4741003-aluminium-dagkant.html
• https://www.joostdevree.nl/shtmls/dagstuk.shtml
• https://anw.ivdnt.org/article/dag
• https://isokozijnen.nl/product/dagkant-bekledingprofiel-180mm/