Dagmaat
Definitie
De dagmaat is de netto binnenwerkse afstand tussen de tegenoverliggende binnenvlakken van een opening in een wand of constructie.
Omschrijving
Vaststelling en toepassing in de praktijk
De fysieke bepaling van de dagmaat vindt plaats tussen de dagkanten van een sparing. Men meet de afstand tussen de tegenoverliggende vlakken. Horizontaal. Verticaal. In de praktijk worden deze metingen op meerdere posities uitgevoerd om onregelmatigheden in het metselwerk of de afwerking te detecteren. Bij een kozijnopstelling wordt gemeten tussen de stijlen of dorpels, waarbij de aanwezige sponning voor de beglazing of de deuraanslag consequent buiten de berekening blijft.
De kleinste maatvoering is leidend voor de inpassing van elementen die exact binnen de opening moeten vallen. Dit is bijvoorbeeld aan de orde bij de montage van horren, rolluiken of binnenzonwering die 'in de dag' geplaatst worden. In de ruwbouwfase wordt de dagmaat gehanteerd om de vrije doorgang voor bouwverkeer of latere vluchtwegen te toetsen aan het ontwerp. Bij de definitieve afwerking bepaalt de dagmaat de omvang van het glasoppervlak of het zichtbare deel van een deurpaneel. Millimeters vormen hierbij de standaard voor de hoogste nauwkeurigheid. Wanneer een opening niet zuiver haaks is door zetting of slordig metselwerk, wordt de effectieve dagmaat bepaald door de krapste doorgang waar het in te bouwen element doorheen moet.
Onderscheid in context en toepassing
Kozijndagmaat versus metselwerkdagmaat. Een cruciaal onderscheid. De metselaar laat een sparing achter in de ruwbouw; dit is de dagmaat van het metselwerk. Zodra de timmerman het kozijn plaatst, verandert de situatie en verkleint de vrije ruimte aanzienlijk. Wat overblijft tussen de houten of aluminium profielen, noemen we de dagmaat van het kozijn. Deze maat is leidend voor de gebruiker.
Vrije doorgang versus dagmaat
Bij deuren ontstaat vaak verwarring tussen de dagmaat en de vrije doorgang. De dagmaat is de statische afstand tussen de kozijnstijlen. De vrije doorgang daarentegen is een dynamische maatstaf. Wanneer een deurblad negentig graden openstaat, snoept de dikte van dat blad ruimte weg van de oorspronkelijke opening. Ook de kruk of een paniekstang kan de effectieve passage beperken. Voor de toegankelijkheidseisen uit het Bouwbesluit telt enkel de vrije doorgang, niet de theoretische dagmaat van het kozijn.
Lichtmaat en glasmaten
Bij dakramen, lichtkoepels en vliesgevels wordt vaak de term lichtmaat gehanteerd. In essentie is dit de dagmaat van de constructie waar het licht daadwerkelijk doorheen valt. Het is de netto glasopening. Meet je voor een hor? Dan zoek je de dagmaat tussen de profielen. Meet je voor een rolluik dat 'op de dag' wordt gemonteerd? Dan dient de dagmaat als referentiepunt om de overlap van de geleiders te bepalen. Sponningmaten zijn altijd groter dan dagmaten, aangezien de sponning de diepte is waarin het glas of de deur valt, verscholen achter de dagkanten.
Praktijkvoorbeelden en situaties
Een plisséhoor bestellen voor een kunststof kozijn. Pak de rolmaat. Meet de afstand tussen de opstaande randen van het profiel. Dat is de dagmaat. Geen sponning, geen glaslatten, simpelweg de vrije ruimte waar de hor in moet klemmen. Soms wijkt de bovenmaat af van de ondermaat door een scheefgetrokken wand; de krapste maat is altijd bepalend voor de bestelling.
De metselaar werkt aan een blinde muur en laat een gat van exact 900 millimeter breed voor een nieuw achterdeurkozijn. Dit noemen we de dagmaat van de ruwe sparing. Zodra de timmerman het houten kozijn plaatst met stijlen van 67 millimeter dik, krimpt de dagmaat naar ongeveer 766 millimeter. Een Amerikaanse koelkast van 80 centimeter breed krijgt men hier nooit doorheen, ondanks de ruime sparing in het metselwerk.
Zonwering monteren. Kiest de bewoner voor montage 'in de dag'? Dan valt het screen precies binnen de muren of tussen de kozijnstijlen. De dagmaat dicteert hier de breedte van de cassette en de geleiders. Bij een dakraam bepaalt de dagmaat de effectieve lichtinval; men meet hier de afstand tussen de aftimmering aan de binnenzijde van het dakbeschot. Millimeters maken het verschil tussen een naadloze aansluiting of een klapperend rolluik.
Verschil in de praktijk
| Situatie | Wat meet je als dagmaat? |
|---|---|
| Binnendeurkozijn | De afstand tussen de houten stijlen, zonder de deuraanslag. |
| Metselwerk sparing | De afstand tussen de linker- en rechterkant van de onafgewerkte stenen. |
| Lichtkoepel | De kleinste binnenmaat van de opstand waar het licht doorheen valt. |
Wettelijke kaders voor doorgangen en daglicht
Het Besluit bouwwerken leefomgeving (BBL) hanteert de dagmaat niet als doel, maar als vertrekpunt. De focus ligt op de vrije doorgang. Een essentieel onderscheid. Voor de toegang van een woning schrijft de wet een minimale vrije doorgang van 0,85 meter breed en 2,3 meter hoog voor. Wie een kozijn bestelt met precies deze dagmaat, komt bedrogen uit. Het deurblad en de scharnieren steken immers in de weg als de deur openstaat. De netto passagebreedte is wat telt bij een inspectie. Strakke handhaving. Geen marge.
NEN 2057 is de norm die regeert over daglichttoetreding. De dagmaat van de glasopening vormt hier de basis voor de berekening van de equivalente daglichtoppervlakte. Het gaat om de hoeveelheid licht die daadwerkelijk de ruimte bereikt. Correctiefactoren voor overstekken en belemmeringen door nabijgelegen bebouwing worden op de dagmaat toegepast. Bij nieuwbouw moet elke verblijfsruimte aan specifieke vierkante meters 'netto glas' voldoen om een gezond leefklimaat te waarborgen. Voor utiliteitsbouw, zoals kantoren, biedt NEN 1824 aanvullende richtlijnen voor de minimale afmetingen van verkeersruimten. Dagmaten van deuren in vluchtwegen moeten hier voldoen aan strengere capaciteitsberekeningen. Veiligheid boven alles. Een te krappe dagmaat blokkeert niet alleen een meubelstuk, maar in het ergste geval ook een snelle evacuatie.
Historische ontwikkeling van de maatvoering
Het licht dicteerde de grens. Vroeger was een opening in de muur puur een gat voor lichtinval, niets meer en niets minder. De 'dag' was die heldere ruimte. Ambachtslieden werkten eeuwenlang met lokale maten zoals de voet of de duim, wat resulteerde in unieke en vaak onregelmatige openingen. De dagmaat was toen een restproduct van het metselwerk. Pas met de opkomst van de industriële revolutie en de seriële productie van vensters en deuren ontstond de noodzaak voor standaardisatie.
De negentiende eeuw bracht de overgang van ambachtelijk timmerwerk op locatie naar centrale timmerfabrieken. Maatvoering moest kloppen. Millimeters vervingen de grove inschatting van de metselaar. In de wederopbouwperiode na 1945 werd deze tendens versterkt door de enorme woningbehoefte; prefab elementen vereisten een dagmaat die op de tekentafel al vaststond. Geen marges meer. De introductie van de NEN-normen in de twintigste eeuw formaliseerde deze praktijk volledig. Wat begon als een natuurlijke begrenzing van zonlicht, evolueerde naar een strikt juridisch en technisch instrument om toegankelijkheid en veiligheid in de moderne bouwsector te waarborgen.
Meer over bouwkundige onderdelen en toebehoren
Ontdek meer termen en definities gerelateerd aan bouwkundige onderdelen en toebehoren
