Keepboom

De keepboom fungeert als de ruggengraat van de trap. In tegenstelling tot de traditionele ingelaten trapboom, waarbij treden in gefreesde nesten tussen de wangen hangen, liggen de treden hier bovenop de constructie. Dit zaagtandprofiel zorgt voor een open en modern beeld. Een keuze voor esthetiek. De boom wordt vaak iets teruggeplaatst vanaf de zijkant van de treden. Dat geeft die kenmerkende schaduwwerking waardoor de trap lijkt te zweven. Soms bevindt de boom zich exact in het midden. We spreken dan van een middenboomtrap. Bij zeer brede trappen dient een extra keepboom onder de treden vaak als structurele versteviging om doorbuiging te elimineren, waarbij de termen slaper of hulpboom gangbaar zijn in de werkplaats.

De fysieke vervaardiging draait om de balans tussen materiaalverlies en reststerkte. Men tekent het profiel af op een robuuste balk, waarbij de resterende kern onder de kepen voldoende vlees moet behouden om de trapbelasting te dragen. Maatvoering is hierbij alles. Het uithalen van de kepen gebeurt machinaal; een CNC-frees of een nauwkeurige invalzaag creëert de hoeken van exact negentig graden, zodat elke trede later volkomen vlak ligt zonder te wiebelen.

Bij stalen uitvoeringen wordt vaak gekozen voor lasergesneden plaatwerk of kokerprofielen die in de werkplaats tot een trapvormig geheel worden gelast.

Tijdens de montage op de bouwplaats worden de bomen eerst gesteld en mechanisch verankerd aan de vloer en de bovenliggende constructie. Waterpas op de millimeter. De krachtenverdeling is direct en neerwaarts. Zodra de bomen gefixeerd zijn, worden de treden op de horizontale zaagsneden gepositioneerd. Bevestigingsmiddelen blijven idealiter onzichtbaar. Dit gebeurt vaak via blinde verbindingen of schroefverbindingen vanaf de onderzijde, waarbij verlijming essentieel is om toekomstig kraken door wrijving tussen trede en boom te minimaliseren. Geen ingewikkelde nesten. Geen wangen. Puur draagvermogen door massa en directe ondersteuning.

De positie van de boom bepaalt vaak de specifieke benaming binnen de traptechniek. Bij een middenboomtrap fungeert één centrale keepboom als het enige dragende element. De treden balanceren hierop. Dit vereist een extreem stijve constructie om tordering tegen te gaan. Twee bomen aan de buitenzijden vormen de standaard. Soms zie je ze niet direct. Ze staan dan iets naar binnen verschoven voor een zwevend effect. De slaper is een specifieke variant. Deze extra keepboom wordt onder het midden van zeer brede treden geplaatst. Puur voor de stijfheid. Het elimineert doorbuiging en trillingen tijdens het belopen.

• Middenboom: Centrale ondersteuning, vaak van staal.
• Zij-keepboom: Traditionele opstelling aan de trapzijden.
• Hulpboom of slaper: Onzichtbare versterking bij grote overspanningen.

Type	Kenmerken
Houten keepboom	Vaak gelamineerd voor vormvastheid. Zichtbare houtnerven op de kepen.
Stalen keepboom	Slanker profiel. Vaak van kokerprofiel of lasergesneden plaatstaal.
Betonboom	Geprefabriceerd met een getrapt profiel voor zware utiliteitsbouw.

Verwar de keepboom niet met een wangtrap. Bij een wangtrap vallen de treden tussen de bomen in gefreesde nesten. Bij de keepboom is de kopse kant van de trede vaak volledig zichtbaar. Dit noemen we ook wel een zadelboom. Een bloktrap is een veelgehoorde term voor het visuele resultaat, maar de keepboom is de constructieve basis daarvan. Soms worden keepbomen gecombineerd met een glazen balustrade die direct tegen de zijkant van de boom wordt gemonteerd. Transparantie ontmoet massa. De keuze voor een 'gezaagde boom' boven een 'ingelaten boom' is meestal een esthetische beslissing voor een modern interieur.

In een moderne villabouw wordt vaak gekozen voor een trap waarbij de keepbomen tien centimeter naar binnen zijn geplaatst ten opzichte van de treden. De kopse kanten van het eikenhout blijven zo volledig in het zicht. Het geeft de trap een meubelachtige kwaliteit. Geen massieve wangen die het licht blokkeren, maar een open structuur die past in een minimalistisch interieur.

Bij de renovatie van een industrieel pand kan een stalen keepboom uitkomst bieden. Denk aan een centrale koker van 100x100 mm met daarop gelaste schetsplaten in de vorm van een zaagtand. Hierop worden dikke vuren treden geschroefd. De montage gaat snel. De constructie is direct belastbaar. Het staal blijft vaak onbehandeld of wordt slechts licht in de was gezet voor een rauwe uitstraling.

Overweeg de situatie in een openbaar gebouw met een monumentale, brede trap. De treden zijn twee meter breed. Hoewel de zijkanten in de muren rusten, is de overspanning te groot voor het hout alleen. De trap zou gaan 'dansen' bij intensief gebruik. In de werkplaats is daarom een zware keepboom als slaper voorbereid. Deze wordt onzichtbaar onder de treden in het midden van de trap gemonteerd. De stabiliteit neemt exponentieel toe zonder dat het esthetische ontwerp verandert.

Toepassingsscenario's in vogelvlucht:

• De Z-trap: De treden en stootborden volgen exact de contouren van de keepboom, waardoor een gesloten maar strak getrapte vorm ontstaat.
• Zolderrenovatie: Een eenvoudige vuren keepboom wordt ter plaatse uitgezaagd om een steile, ruimtebesparende steektrap te realiseren die toch robuust aanvoelt.
• Buitentrappen: Een thermisch verzinkte stalen keepboom draagt roostertreden naar een dakterras. Vuil en water vallen door de constructie heen, terwijl de treden stabiel op de kepen rusten.

Maatvoering luistert nauw. Een fractie van een millimeter afwijking in de zaagsnede resulteert in een krakende trede. In de praktijk gebruikt de vakman vaak een mal of CNC-techniek om elk profiel identiek te krijgen. De verbinding tussen de keepboom en de vloer gebeurt meestal met zware hoekankers of een chemisch anker in het beton, omdat hier alle neerwaartse krachten samenkomen.

De keepboom moet binnen de Nederlandse wetgeving voldoen aan de fundamentele eisen uit het Besluit bouwwerken leefomgeving (BBL). Veiligheid staat centraal. Dit betekent dat de constructie de belastingen zoals voorgeschreven in de Eurocodes (NEN-EN 1991) moet kunnen weerstaan zonder excessieve doorbuiging of trilling. De restdoorsnede van de boom — het vlees dat overblijft na het uithalen van de kepen — is hierbij de kritieke factor voor de constructieve integriteit. Voor houten keepbomen is NEN-EN 1995 leidend, terwijl staalconstructies getoetst worden aan NEN-EN 1993.

Maatvoering is geen vrije keuze. NEN 3509 dicteert de geometrische grenswaarden voor trappen in woningen en utiliteitsbouw. Een minimale aantrede van 220 millimeter bij nieuwbouw. Een optrede van maximaal 188 millimeter. Bij een keepboom met een open structuur is de regelgeving rondom de 'boltoets' essentieel; een opening tussen de treden mag niet groter zijn dan 100 millimeter om de veiligheid van kinderen te waarborgen. Dit beïnvloedt direct de dikte van de trede en de profilering van de keepboom.

De vrije breedte van de trap moet conform de landelijke regels minimaal 800 millimeter bedragen. Geen obstructies. De keepboom mag deze doorloopruimte niet beperken. Bij een middenboomtrap wordt extra gelet op de tordering en de bevestiging aan de hoofddraagconstructie van het gebouw. Verankering telt. De aansluiting op de vloeren moet de krachten direct afvoeren naar de fundering of de dragende wanden, waarbij de geluidseisen uit het BBL kunnen dwingen tot het toepassen van ontkoppelde opleggingen om contactgeluid te minimaliseren.

De traditionele trapbouw vertrouwde eeuwenlang op de ingelaten trapboom. Die hield de treden gevangen. Functioneel en degelijk, maar visueel gesloten. De keepboom was in die tijd een zeldzaamheid in het interieur; men vond de zichtbare kopse kanten van de treden simpelweg onafgewerkt ogen. In de scheepsbouw en bij eenvoudige buitentrappen dook het principe echter al vroeg op. Het was een praktische oplossing. Water bleef niet staan in de nesten, maar liep weg over de opengezaagde boom. Pas met de opkomst van het modernisme in de twintigste eeuw verschoof de perceptie naar constructieve eerlijkheid. De trap mocht gezien worden als een machine of een sculptuur. Weg met de wangen.

De techniek veranderde fundamenteel door de introductie van de lintzaag en later de CNC-gestuurde frees. Waar een timmerman vroeger urenlang met de hand zaagde en beitelde om de hoeken van een keepboom zuiver te krijgen, daar spuugt de machine nu in minuten een perfecte zaagtand uit een gelamineerde balk. Deze precisie maakte complexere vormen zoals de Z-trap mogelijk. Het is een verschuiving van verbergen naar tonen. De keepboom transformeerde van een puur constructief hulpmiddel voor vlieringtrappen naar het fundament van de high-end design-architectuur. Geen tierelantijnen meer. Enkel de brute kracht van de getrapte lijn.

• https://wimvanloon.be/houten-trappen/modellen/middenkeepboom/
• https://www.joostdevree.nl/shtmls/trapboom.shtml
• https://www.joostdevree.nl/shtmls/slaper.shtml
• https://www.joostdevree.nl/shtmls/keepboom.shtml
• https://www.architectenwerk.nl/kavander/0-De overtreffende trap.pdf
• https://nl.wikipedia.org/wiki/Boom_(trap
• https://besluitvorming.vgc.be/Besluiten 20182019/cbbij1-1819-0018.pdf
• https://konijnhoutbewerking.nl/projectpage/portfolio-view/een-boom-van-een-trap/
• https://www.woodworking.nl/threads/trap-met-keepbomen.18352/