Keramische blokken

Keramische blokken, in de bouw vaak snelbouwstenen genoemd, komen uit de oven; klei gebakken op flinke temperatuur. Het resultaat? Een lichte, veelzijdige bouwsteen, meestal geperforeerd of poreus. Dit maakt ze ideaal voor het optrekken van binnenwanden – zowel dragende constructies als louter scheidingswanden in woning- en utiliteitsbouw. Ze zijn perfect voor binnenspouwmuren. Of je nu kiest voor traditioneel metselen met specie of voor het snellere lijmen met speciale mortel, het kan. Soms met zo’n handige tand-en-groefverbinding, dan hoef je alleen de lintvoeg te behandelen. Echt een efficiënte oplossing.

Typische verwerking van keramische blokken

De verwerking van keramische blokken op de bouwplaats volgt doorgaans twee hoofdmethoden. Traditioneel metselen, een beproefde techniek, waarbij de blokken gestapeld worden met volwaardige specievoegen; zowel de horizontale lintvoegen als de verticale stootvoegen krijgen hierbij hun mortel. Dit creëert een robuuste, monolithische wandstructuur. Een andere benadering, vaak sneller, is het lijmen. Bij deze methode gebruikt men een specifieke dunbedmortel, die in een dunne laag wordt aangebracht op de legvlakken. De precisie van de blokken maakt dit mogelijk. Voor sommige typen keramische blokken, vooral die met een tand-en-groefsysteem, is de werkwijze nog efficiënter. Verticale voegen zijn dan overbodig; de blokken sluiten mechanisch op elkaar aan. Een lintvoeg van lijm volstaat in die gevallen, wat de verwerkingstijd aanzienlijk kan verkorten.

Keramische blokken, in de volksmond vaak aangeduid als snelbouwstenen, kennen diverse verschijningsvormen die hun toepassing en verwerking beïnvloeden. De naam 'snelbouwsteen' zelf zegt al veel: ze zijn ontworpen voor een efficiënte bouwpraktijk. Maar zelfs binnen deze categorie zijn er duidelijke verschillen. Het meest in het oog springend zijn de structurele variaties. De meeste keramische blokken zijn geperforeerd, doorgaans met een patroon van verticale holtes die door het hele blok lopen. Dit vermindert niet alleen het gewicht aanzienlijk, wat het transport en de handmatige verwerking ten goede komt, maar draagt ook bij aan de thermische isolatiewaarde van de wand. Soms zie je ook poreuze varianten; deze bevatten additieven die tijdens het bakproces verbranden en fijne luchtbellen achterlaten, wat de isolatie-eigenschappen verder verbetert. Minder courant zijn volle keramische blokken voor binnenwanden, alhoewel de dichtheid varieert. Een ander onderscheid zit in het verbindingssysteem. Er zijn blokken met een tand-en-groefprofiel aan de kopse zijden, handig. Dit slimme systeem maakt het mogelijk om de verticale stootvoegen 'droog' op elkaar te plaatsen, zonder mortel of lijm. Dat scheelt werk en tijd, vooral bij het lijmen van de blokken met dunbedmortel. Voor traditioneel metselwerk of toepassingen waar een volledig afgedichte voeg vereist is, bestaan er echter ook nog steeds keramische blokken zonder deze tand-en-groef, waarbij zowel de lint- als de stootvoegen zorgvuldig met specie gevuld worden. Hoewel de term 'keramische blokken' soms breed wordt getrokken, is het cruciaal om het onderscheid te maken met andere populaire blokmaterialen. Kalkzandsteen blokken bijvoorbeeld, vervaardigd uit kalk en zand, of cellenbeton blokken, bekend om hun superieure isolatie, zijn fundamenteel anders van samenstelling en eigenschappen. Keramische blokken, gebaseerd op gebakken klei, behouden hun eigen unieke mix van sterkte, massa en verwerkbaarheid.

Hoe ziet dit eruit in de praktijk?

Stel, een architectenbureau ontwerpt een nieuw appartementencomplex. De keuze voor de interne scheidingswanden valt dan vaak op keramische blokken. Ze bieden immers die fijne combinatie van voldoende massa voor geluidsisolatie tussen appartementen en toch een relatief lichte constructie die niet onnodig veel vraagt van de fundering. De aannemer kan ze snel verlijmen, zeker als het blokken met tand-en-groef zijn; zo staat een verdieping in korte tijd.

Of neem een situatie in de utiliteitsbouw, bijvoorbeeld bij de bouw van een groot schoolgebouw. Hier zijn de eisen voor brandveiligheid en stevigheid van de wanden tussen klaslokalen hoog. Keramische blokken vormen dan een robuuste, onbrandbare basis, gemakkelijk te bepleisteren en bestand tegen het dagelijkse reilen en zeilen. De thermische massa van de muren draagt bovendien bij aan een stabiel binnenklimaat, wat weer gunstig is voor de energielabelscore van het gebouw.

Zelfs bij een ingrijpende interne verbouwing van een oud herenhuis, waar een grote woonkamer moet worden opgedeeld in twee kleinere ruimtes, komen keramische blokken om de hoek kijken. Snel geplaatst, niet te zwaar voor de bestaande vloerconstructie, en naadloos af te werken met stucwerk. Een efficiënte oplossing voor het creëren van een nieuwe, stabiele wand die direct klaar is voor afwerking.

Bij het toepassen van keramische blokken in bouwconstructies is naleving van het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl) een onontkoombaar gegeven. Dit besluit, als fundament van de Nederlandse bouwregelgeving, stelt diverse eisen aan de prestaties van bouwmaterialen en constructies. Denk hierbij aan de constructieve veiligheid van dragende wanden, de brandwerendheid van scheidingsconstructies, en de geluidwering tussen ruimtes; allemaal aspecten waarbij keramische blokken een rol spelen. De thermische eigenschappen, belangrijk voor het binnenklimaat en de energieprestatie van een gebouw, vallen eveneens onder de reikwijdte van het Bbl. Specifieke NEN-normen, vaak geciteerd binnen het Bbl, definiëren vervolgens hoe deze prestaties te toetsen zijn en aan welke minimale eisen materialen als keramische blokken moeten voldoen voor hun beoogde toepassing.

De wortels van keramische blokken reiken ver terug, tot de vroege beschavingen die ontdekten hoe gebakken klei een superieur, duurzaam bouwmateriaal vormde. Denk aan de Romeinen, die al varianten van terracotta gebruikten voor constructies die de eeuwen doorstonden. Toch, het specifieke 'blok'-formaat zoals wij dat kennen, met een focus op binnenwanden en efficiëntie, dat is een verhaal van veel recentere, industriële ontwikkeling.

Eeuwenlang was de massieve baksteen de norm. Arbeidsintensief om te metselen, maar uiterst robuust. Pas met de opkomst van de industriële revolutie en een groeiende behoefte aan snellere, lichtere en bovendien beter isolerende bouwoplossingen – zeker in de snel veranderende stedenbouw van de 20e eeuw – begon men te experimenteren met nieuwe vormen. Daaruit kwamen uiteindelijk de keramische blokken, vaak geperforeerd, naar voren.

De introductie van holle ruimtes in de blokken, een slimme zet, deed meer dan alleen gewicht besparen. Het transformeerde het materiaal; plotseling bood het significant betere thermische en akoestische isolatiewaarden. Dat maakte deze 'snelbouwstenen' bij uitstek geschikt voor de interne scheidingsconstructies en binnenspouwmuren, waar massa én prestatie tellen. Deze evolutie, gericht op het optimaliseren van zowel de bouwsnelheid als de gebruikscomfort, heeft de keramische blokken hun vaste plaats in de moderne bouw gegeven.

• https://www.sleiderink.nl/bouwmaterialen/snelbouwstenen/snelbouwblokken-om-te-metselen
• https://www.sleiderink.nl/porotherm-pm20-metselblokken
• https://www.wienerberger.nl/producten/binnenmuur/product/porotherm-pm25.html
• https://www.sleiderink.nl/bouwmaterialen/snelbouwstenen/porotherm
• https://www.customhousing.nl/climamur/
• https://www.vandijklijmwerken.nl/poriso-en-porotherm-blokken/
• https://nl.wikipedia.org/wiki/Metselen
• https://www.joostdevree.nl/bouwkunde2/jpgp/pdf_059_binnenmuursteen_brochure_poriso_porotherm_enz_www_winerberger_nl.pdf