Luchtbaksteen

Een ‘luchtbaksteen’, een intrigerend concept voor menigeen die een lichte en goed isolerende steen zoekt, blijkt in de Nederlandse bouwpraktijk en literatuur vrijwel onbekend. Wie ernaar zoekt, komt verrassend genoeg eerder uit bij beluchtingsstenen voor vijvers en aquaria, of zelfs bij kunstwerken, dan bij constructieve bouwmaterialen. Een merkwaardige discrepantie, zeker gezien de aanhoudende vraag naar innovatieve, lichtere bouwelementen met verbeterde thermische eigenschappen. De behoefte aan lichte, poreuze bouwstenen is echter wel degelijk aanwezig; die wordt ingevuld door materialen die onder andere, vastomlijnde namen bekendstaan en breed toegepast worden.

De term 'luchtbaksteen', zoals die soms intuïtief gebruikt wordt voor een lichtgewicht, poreuze steen met isolerende eigenschappen, kent in de bouwpraktijk geen eenduidige, erkende definitie. Het is eerder een verzamelnaam, een zoekterm wellicht, voor een onderliggende behoefte dan voor een specifiek product. Die behoefte, aan lichtere, beter isolerende bouwstenen, wordt echter wel degelijk ingevuld; door diverse materialen die elk hun eigen kenmerken en toepassingsgebieden hebben. Het is cruciaal om deze distincties helder voor ogen te hebben, want een 'luchtbaksteen' zelf zult u niet snel op een materiaallijst aantreffen of bij een bouwleverancier vinden onder die naam. Wie zoekt naar een lichte, 'luchtige' steen, doelt hoogstwaarschijnlijk op één van de volgende, breed toegepaste bouwmaterialen:

• Cellenbeton (Autoclaved Aerated Concrete - AAC): Dit is misschien wel de meest voor de hand liggende associatie. Denk hierbij aan bekende merken zoals Ytong of H+H. Cellenbeton is géén traditionele gebakken baksteen, maar een geautoclaveerd product, vervaardigd uit zand, cement, kalk en water, waarbij met behulp van een gasvormer (meestal aluminiumpoeder) miljoenen kleine luchtbellen ontstaan. Het resultaat? Een extreem licht, zeer poreus en een uitstekend isolerend materiaal. Een wereld van verschil qua productie, een treffende gelijkenis qua lichtheid en isolatiewaarde met wat een 'luchtbaksteen' zou kunnen impliceren.
• Lichte (binnenmuur)bakstenen of holle bakstenen: Soms worden traditionele kleibakstenen lichter gemaakt. Dit kan door toevoeging van lichte toeslagmaterialen (zoals geëxpandeerde kleikorrels) aan de klei, of door het creëren van poriën die tijdens het bakproces verbranden en kleine holtes achterlaten. Deze blijven gebakken kleiproducten, met een gereduceerd gewicht ten opzichte van massieve bakstenen, maar het zijn geen 'luchtbakstenen' in de zin van een revolutionair nieuw type. Vaak toegepast voor niet-dragende scheidingswanden of als vulelementen.
• Keramische binnenmuurblokken (o.a. Poriso, Porotherm): Deze vallen ook regelmatig onder de zoekterm 'luchtbaksteen'. Dit zijn weliswaar gebakken kleiproducten, maar meestal uitgevoerd als blokken met tal van verticale of horizontale perforaties, de zogenaamde 'spouwnissen'. De lucht in deze kamers draagt bij aan de isolatiewaarde en het relatief lage gewicht van de blokken. Het zijn geen massieve bakstenen in de klassieke zin, maar blokken die efficiëntie, verwerkingsgemak en thermische prestaties combineren voor dragende en niet-dragende binnenwanden.
• Geïsoleerde gevelstenen of isolatiebakstenen: Dit is een bredere categorie, waarbij de focus ligt op de thermische prestatie van de steen, en dus vaak ook op 'lucht'. Dit kunnen bakstenen zijn met ingebouwde isolatie (bijvoorbeeld minerale wol of perlietkorrels in de kamers) of speciale lichtgewicht bakstenen met een hoge porositeit voor betere isolatie. Ook hier geldt: het zijn gebakken kleiproducten, maar geoptimaliseerd voor isolatie, vaak ten koste van de traditionele massa en draagkracht.

Dus, 'luchtbaksteen' als afzonderlijk, uniform product, dat bestaat niet. Maar de eigenschappen die ermee geassocieerd worden – lichtgewicht, isolerend, poreus – die vinden we volop terug in de bouw, zij het onder heel specifieke en gangbare benamingen. Het is een kwestie van terminologie, van de juiste naam bij de juiste toepassing. En die namen, dat zijn de bouwmaterialen die de markt allang kent en waardeert.

De 'luchtbaksteen' zelf? Die zult u niet snel op een bouwplaats aantreffen. Maar de eigenschappen waar men aan denkt bij zo’n steen – lichtgewicht, isolerend, poreus – die komen wel degelijk voor in de dagelijkse bouwpraktijk. Dit zijn enkele concrete situaties waarin materialen worden toegepast die die behoefte invullen, materialen die soms intuïtief als 'luchtbaksteen' worden gezocht:

• Cellenbeton (Ytong/H+H) in een kantoorinterieur: Een architectenbureau tekent een indeling voor een modern kantoorgebouw. Zij zoeken lichtgewicht materialen voor de niet-dragende binnenwanden; snel te plaatsen, brandveilig, met adequate akoestische demping. De keuze valt op cellenbetonblokken, logisch. Ze zagen met gemak, lijmen zo vast en, niet onbelangrijk, hun inherent poreuze structuur draagt bij aan een comfortabel binnenklimaat. Een efficiënte oplossing, zonder de logge massa van traditioneel metselwerk.
• Holle bakstenen bij renovatie van een monument: In een historisch stadscentrum, bij de verbouwing van een monumentaal pand, staat de constructeur voor een uitdaging: nieuwe binnenwanden realiseren zonder de bestaande, vaak kwetsbare, fundering te overbelasten. Massieve stenen? Onmogelijk. Hier worden lichte, holle bakstenen de redder. Ze bieden de vertrouwde uitstraling en de benodigde stabiliteit, maar met een significant gereduceerd gewicht. Een slim compromis tussen authenticiteit en structurele integriteit, een must.
• Keramische binnenmuurblokken (Poriso/Porotherm) in woningbouw: Voor een groot woonproject, waar snelheid en energie-efficiëntie sleutelbegrippen zijn, selecteert de projectontwikkelaar keramische binnenmuurblokken. Denk aan Poriso of Porotherm. Grote blokken, dat scheelt arbeid. En die vele luchtgevulde kamers binnenin? Die dragen substantieel bij aan de thermische isolatie én de geluidsisolatie tussen appartementen. Het resultaat: snelle voortgang, tevreden bewoners die minder stookkosten hebben. Dubbel winst, eigenlijk.
• Geïsoleerde gevelstenen bij een energieneutrale woning: Een particuliere opdrachtgever wilde een energiezuinige woning; het uiterlijk van een klassieke baksteen, wel te verstaan. Maar geen dikke spouw, dat kost ruimte. De oplossing? Geïsoleerde gevelstenen. Deze stenen, met ingebouwde isolatie of extreem veel poriën, maken een slanke gevel mogelijk. Een win-win: een authentieke esthetiek gecombineerd met top isolatiewaarden. De energierekening? Die daalt fors. Mooi én functioneel.

• https://nl.wikibooks.org/wiki/Huisdierengids_goudvis
• https://www.wikiwand.com/nl/articles/Lijst_van_beelden_in_Arnhem
• https://nl.wikipedia.org/wiki/Lijst_van_beelden_in_Arnhem
• https://www.rijksstraatwegen.nl/8-2/
• https://www.salamanders.nl/testimonials-category/caresheets/