Egalisatielaag

In de bouw is een perfect vlakke betonvloer een zeldzaamheid, terwijl moderne vloerafwerkingen zoals pvc of dun linoleum elke imperfectie genadeloos aftekenen. De egalisatielaag vormt de noodzakelijke brug tussen ruwbouw en esthetische perfectie. Door een vloeibare, zelfnivellerende massa aan te brengen, worden putjes, korrels en lichte glooiingen in de ondervloer volledig weggewerkt. Het resultaat is een spiegelglad oppervlak dat niet alleen de hechting van lijm optimaliseert, maar ook de duurzaamheid van de uiteindelijke vloerbedekking garandeert. Zonder deze tussenstap is de kans op schade aan de afwerklaag door puntbelasting of loskomende korrels simpelweg te groot.

De realisatie begint bij de ondergrond. Eerst stofvrij maken. Daarna volgt de applicatie van een primer die de poriën verzadigt, want dit voorkomt dat luchtbellen uit de onderliggende constructieve vloer door de verse mortel omhoog borrelen en ontsierende gaatjes achterlaten in de toplaag. De mortel wordt tot een vloeibare suspensie gemengd en in banen direct over het oppervlak uitgegoten. Het materiaal vloeit uit. Hoewel de massa zelfnivellerend is, wordt deze handmatig naar de hoeken en randen gedirigeerd om een volledige en homogene dekking te forceren. Een mechanische bewerking van het natte oppervlak verbreekt de oppervlaktespanning. Lucht ontsnapt. Dit proces is essentieel voor het verkrijgen van een gesloten, gladde huid. Na het gieten volgt de uithardingsfase, een periode waarin de chemische hydratatie zorgt voor een spanningsarme laag die pas na volledige droging en bereiking van de restvochtwaarde geschikt is voor de mechanische belasting van de eindafwerking.

De samenstelling van een egalisatielaag wordt gedicteerd door de ondergrond. Cementgebonden egalisatiemortels vormen de ruggengraat van de sector. Ze zijn robuust. Zeer slijtvast bovendien. Deze varianten lenen zich uitstekend voor zandcementvloeren en betonvloeren in zowel droge als vochtige ruimtes, zoals badkamers of kelders waar vochtresistentie een harde eis is.

Een alternatief is de gipsgebonden of anhydriet-egalisatie. Deze mortels zijn gebaseerd op calciumsulfaat. Ze vertonen nagenoeg geen krimp tijdens het droogproces. Dat maakt ze ideaal voor grote oppervlakken zonder dilataties. Belangrijk: gebruik ze enkel op een anhydrietvloer om chemische conflicten, zoals ettritvorming, te voorkomen. De thermische geleidbaarheid is bij deze variant vaak superieur, wat gunstig uitpakt bij vloerverwarmingssystemen. Menging van deze twee types is uit den boze zonder specifieke barrièreprimers.

Niet elke ondergrond is stabiel. Oude houten vloeren in renovatieprojecten buigen en werken onder belasting. Een standaard starre mortel zou direct scheuren. Hiervoor zijn vezelversterkte egalisatiemiddelen ontwikkeld. De toegevoegde kunststof- of glasvezels fungeren als een microskopische wapening die de trekspanningen in de laag opvangt.

• Snelhardende egalines: Speciaal voor projecten met een krappe tijdsplanning; deze zijn vaak al na drie uur beloopbaar.
• Buiteneven egalisatie: Vorstbestendige types met een zeer hoge dichtheid tegen indringend vocht.
• Diklagedikte-mortels: Waar de standaardlaag stopt bij 10 millimeter, kunnen deze varianten tot wel 30 of 50 millimeter in één arbeidsgang overbruggen zonder uit te zakken.

Verwarring ontstaat vaak tussen de egalisatielaag en de constructieve dekvloer. Een zandcementvloer of een dikke gietvloer dient voor het op hoogte brengen van de constructie en het wegwerken van leidingwerk. Het is de grove basis. De egalisatielaag is puur de cosmetische en functionele finisher. Millimeterwerk. In de volksmond wordt vaak de term 'egalina' gebruikt. Dit is oorspronkelijk een merknaam van een specifieke fabrikant, maar in de praktijk is het een generieke aanduiding geworden voor vrijwel alle zelfnivellerende vloeimortels.

Een renovatieproject in een oude stadskern. De bestaande houten planken vloer veert licht onder de voetstappen. Starre materialen falen hier onherroepelijk. De vakman kiest voor een vezelversterkte variant. Deze specifieke egalisatielaag vangt de microscopische bewegingen van de houten ondergrond op. De toegevoegde vezels fungeren als een inwendige wapening. Hierdoor blijven de nieuwe grootformaat tegels liggen zonder dat de voegen direct scheuren door de werking van de constructie.

Nieuwbouw. Fel strijklicht valt door de grote schuifpui over de zandcementvloer. Zonder egalisatie tekent elke kleine korrel of ondiepe geul zich meedogenloos af in het dunne design-pvc. De verwerker giet een vloeilaag van slechts 3 millimeter dikte over de geprimerde dekvloer. Het vloeit uit. Het wordt een spiegel. Putjes verdwijnen als sneeuw voor de zon. De lijm hecht vervolgens optimaal aan de dichte, gladde huid van de uitgeharde mortel.

Een kelderruimte of garagevloer. Er is sprake van een wisselende vochtigheidsgraad door contact met de fundering. Gipsgebonden middelen zouden hier op termijn verpulveren of hun sterkte verliezen. In deze situatie wordt een cementgebonden egalisatielaag toegepast. Deze laag is inherent bestand tegen de vochtige condities en de specifieke mechanische druk van autobanden die over het oppervlak draaien. Een robuuste finisher voor een technische ruimte.

Vloerverwarming op anhydriet

Bij een moderne kantoorvloer met vloerverwarming in een anhydriet gietvloer luistert de materiaalkeuze nauw. Men kiest hier voor een calciumsulfaatgebonden egalisatie. De thermische eigenschappen komen nagenoeg overeen met de ondergrond. Geen spanningen. De egalisatielaag vloeit moeiteloos rondom de minimale oneffenheden bij de leidingen, waardoor een homogene warmteoverdracht naar de uiteindelijke vloerafwerking gegarandeerd blijft.

De technische prestaties van egalisatiemiddelen zijn vastgelegd in de Europese norm NEN-EN 13813. Deze norm fungeert als de meetlat voor de gehele sector. Materialen worden hierin gecategoriseerd op basis van hun bindmiddel, waarbij de aanduiding CT staat voor cementgebonden mortels en CA voor calciumsulfaatgebonden varianten. Het is geen vrijblijvende richtlijn. Voor het verkrijgen van een CE-markering moet een fabrikant aantonen dat het product voldoet aan specifieke eisen voor druksterkte en buigtreksterkte. Dit biedt de verwerker de zekerheid dat de dunne laag niet verpulvert onder de mechanische belasting van bureaustoelen of loopverkeer. In bestekken wordt vaak verwezen naar de vlakheidsklassen uit de DIN 18202. Hoewel dit een Duitse norm is, geldt deze in de Nederlandse bouwpraktijk als de standaard voor het beoordelen van de uiteindelijke vloervlakheid na egalisatie.

Stofvrij werken is verplicht. De Arbowetgeving stelt strikte grenzen aan de blootstelling aan kwartsstof, een stof die vrijkomt bij het mengen van droge poedermortels. Professionele verwerkers zijn daarom gehouden aan het gebruik van mengstations met actieve stofafzuiging direct op de mengkuip. Het inademen van fijnstof moet tot een absoluut minimum worden beperkt. Geen onderhandeling mogelijk. Daarnaast spelen de voorschriften uit het Besluit bouwwerken leefomgeving (BBL) een rol zodra de egalisatielaag onderdeel uitmaakt van de brandwerendheid van een vloerconstructie of bijdraagt aan de geluidsisolatie tussen verschillende gebruiksfuncties. In dergelijke gevallen moet het gehele vloersysteem, inclusief de egalisatie en primer, gecertificeerd zijn om aan de gestelde brandklasse of decibelreductie te voldoen.

Vroeger was de vloer simpel. Een dikke zandcementdekvloer volstond. Kleine hobbels verdwenen onder dik tapijt of zware eiken planken. De noodzaak voor een flinterdunne correctielaag bestond simpelweg niet. Dat veranderde halverwege de 20e eeuw met de massale introductie van flexibele vloerbedekkingen zoals linoleum en vinyl. Elke korrel tekende zich af. De industrie moest innoveren.

De techniek verschoof van traditionele, handmatig afgesmeerde mortels naar vloeibare systemen. De introductie van polymeermodificaties in de jaren 70 en 80 markeerde een technisch omslagpunt. Mortels kregen een lagere viscositeit zonder aan sterkte in te boeten. Chemische hulpstoffen zorgden voor de 'vloei'. Zelfnivellerend werd de norm. Dit maakte een snelle, machinale verwerking mogelijk die paste bij de versnelling in de woningbouw.

Sinds de jaren 90 zagen we de opkomst van de anhydriet-technologie. Calciumsulfaat verving cement in situaties waar krimpvrij werken cruciaal was voor grote oppervlakken. De Europese normering NEN-EN 13813 bracht structuur. Het verving de wildgroei aan lokale recepturen door strikte classificaties op basis van druk- en buigtreksterkte. Wat begon als een cosmetische noodgreep voor renovaties, groeide uit tot een technisch verplicht onderdeel van de moderne systeemvloer.

• https://www.epce.nl/producten/vloer-en-wandafwerkingen/egalisatielagen/
• https://www.sleiderink.nl/kennisbank/verwerkingsadvies-vloer-egaliseren-met-weberfloor