Bint
Home Artikelen Tools Woordenboek Bronnen Over ons Veelgestelde vragen Contact

Lichttransmissie

Bouwtechnieken en Methodieken L
Terug naar woordenboek

Definitie

Lichttransmissie is de exacte verhouding van doorgelaten zichtbaar licht ten opzichte van het invallende zichtbare licht op een bouwmateriaal, uitgedrukt als percentage of een decimale waarde tussen 0 en 1.

Omschrijving

LTA, of τv zoals we het soms zien, dit is een fundamentele eigenschap bij transparante en doorschijnende bouwmaterialen, zeker in de beglazing. Meer lichttransmissie? Meer natuurlijk daglicht binnen. Dat betekent een prettigere werk- of woonomgeving, vaak met minder stroomverbruik voor kunstverlichting. Een win-win. We zien de transmissie beïnvloed door het materiaal zelf, de dikte, coatings, zelfs zeefdrukken. En die haze-factor, de mate van verstrooiing, die speelt ook mee. Standaardisatie is er ook, zoals de NEN 2675 voor glastransmissie in de tuinbouw; daar wordt niets aan het toeval overgelaten.

Varianten en Verwante Begrippen

Meer dan alleen zichtbaar licht

Waar we spreken van lichttransmissie, doelen we in de bouw doorgaans op de overdracht van zichtbaar licht – die bandbreedte van elektromagnetische straling die het menselijk oog kan waarnemen. Dat is de LTA, of τv zoals soms afgekort. Echter, licht is een breed begrip; het spectrum omvat veel meer dan alleen het zichtbare deel. Zo kennen we ook:

  • UV-transmissie (Ultraviolet): De mate waarin schadelijke UV-straling door een materiaal heengaat. Van groot belang bij gevelbekleding en beglazing waar UV-filtering cruciaal is voor het behoud van interieurmaterialen en bescherming van de bewoners.
  • IR-transmissie (Infrarood): Dit betreft de overdracht van warmtestraling. Bij isolerende beglazing, bijvoorbeeld, is een lage IR-transmissie essentieel om warmte binnen te houden in de winter en buiten te weren in de zomer. Hierdoor vermindert men de energievraag van een gebouw aanzienlijk.

Deze spectrale onderscheiden zijn fundamenteel voor de prestaties van bouwmaterialen in relatie tot energiezuinigheid en comfort. Een materiaal kan perfect licht doorlaten voor zicht, maar tegelijkertijd een complete barrière vormen voor warmte.

Direct versus Diffuus

Niet alle doorgelaten licht komt op dezelfde manier binnen. Er is een significant verschil tussen directe en diffuse transmissie. Directe transmissie laat het licht ongehinderd en in een rechte lijn door, wat vaak resulteert in heldere schaduwen en een directe lichtinval. Diffuse transmissie daarentegen, zoals bij melkglas of sommige lichtdoorlatende panelen, verstrooit het licht. Denk aan die ‘haze-factor’ die de omschrijving al kort aanraakte: licht wordt alle kanten op gestuurd, verspreid over een groter oppervlak. Dit zorgt voor een zachtere, meer egale verlichting zonder harde schaduwen, wat bijzonder gewaardeerd wordt in bijvoorbeeld ateliers of kantoorruimtes om schittering te minimaliseren.

Afbakening met verwante begrippen

Hoewel nauw verwant, is lichttransmissie niet hetzelfde als de totale energiebalans of de zonnetoetredingsfactor (g-waarde). De g-waarde, of ZTA, is een breed begrip dat de totale doorlaatbaarheid van zonne-energie omvat, inclusief direct doorgelaten straling én secundaire warmteafgifte van het glas, die ontstaat door absorptie van zonne-energie en vervolgens naar binnen wordt uitgestraald. Lichttransmissie richt zich specifiek op het zichtbare licht, terwijl de g-waarde de som is van alle zonne-energie die een ruimte binnenkomt. En dan is er natuurlijk de triadische relatie tussen transmissie, reflectie en absorptie: de som hiervan voor een gegeven materiaal en golflengte is altijd 100%. Wie de ene beïnvloedt, beïnvloedt de andere twee onherroepelijk.

Praktijkvoorbeelden

De theorie rond lichttransmissie, essentieel voor comfort en energieprestatie, manifesteert zich in de bouw op diverse manieren. Het zijn vaak de subtiele verschillen die bepalen hoe een ruimte functioneert en aanvoelt.

  • Woonkamerramen en de afweging: Overweeg een woning waarbij men kiest tussen standaard dubbelglas en HR++ glas. Standaard dubbelglas heeft doorgaans een hogere lichttransmissie; het laat meer zichtbaar licht door. HR++ isoleert significant beter door de speciale coatings en edelgasvulling, maar deze elementen kunnen de lichttransmissie marginaal verlagen. Het is een bewuste keuze tussen maximale daglichttoetreding of optimale thermische isolatie. Beide zijn belangrijk, de balans cruciaal.
  • Kantooromgevingen met transparante scheidingswanden: In een modern kantoor treft men vaak glazen scheidingswanden. Deze wanden, soms van geëtst glas of voorzien van een matte folie, hebben een hoge diffuse lichttransmissie. Ze verspreiden het licht egaal, voorkomen harde schaduwen en reflecties op beeldschermen, terwijl ze toch een gevoel van openheid en privacy bieden. Directe inkijk wordt verminderd, maar de lichtopbrengst blijft hoog.
  • Lichtstraten in industriële gebouwen: Grote magazijnen of productiehallen installeren veelal lichtstraten in het dak, vaak vervaardigd uit polycarbonaat of polyester. De focus hier ligt op maximale lichttransmissie om de afhankelijkheid van kunstverlichting overdag te minimaliseren. Dit resulteert in aanzienlijke energiebesparingen. Zelfs bij bewolkt weer volstaat het natuurlijke licht vaak.
  • Serres en wintertuinen: Bij de bouw van serres is de keuze van het glas doorslaggevend. Glas met een hoge lichttransmissie voor zichtbaar licht, gecombineerd met een lage IR-transmissie, creëert een aangename omgeving. Veel daglicht binnenhalen zonder de ruimte oververhit te laten raken door infraroodstraling; dat is de kunst. In de winter houdt zo’n constructie juist de warmte binnen.
  • Museumvitrines en beschermende beglazing: Voor displaykasten of ramen in musea, waar waardevolle artefacten tentoongesteld worden, kiest men glas met een zeer hoge lichttransmissie in het zichtbare spectrum, maar met specifieke UV-filters. Zichtbaar licht is gewenst voor presentatie, maar de schadelijke UV-straling, die veroudering en verkleuring veroorzaakt, moet geblokkeerd worden. Een fijne balans om erfgoed te bewaren.

Wettelijk kader en relevante normen

De prestaties van bouwmaterialen ten aanzien van lichttransmissie vallen binnen diverse wettelijke en normatieve kaders. Zoals reeds kort aangestipt, bestaat de specifieke norm NEN 2675, welke gedetailleerde eisen en methoden omvat voor de bepaling van glastransmissie in de tuinbouw. Deze norm zorgt ervoor dat de lichtdoorlatendheid van kasdekmaterialen uniform en betrouwbaar kan worden vastgesteld, cruciaal voor optimale gewasgroei.

Bredere bouwregelgeving, zoals die voortvloeit uit het Besluit bouwwerken leefomgeving (BBL), stelt indirect ook eisen aan lichttransmissie. Hoewel lichttransmissie (LTA of τv) niet direct als een prestatie-eis wordt benoemd, zijn gerelateerde parameters wel van essentieel belang. De g-waarde (zonnetoetredingsfactor), die de totale doorlaatbaarheid van zonne-energie representeert en dus ook deels de infraroodtransmissie omvat, is een cruciale factor bij het bepalen van de energieprestatie van een gebouw.

Voldoen aan de BENG-eisen (Bijna Energie Neutrale Gebouwen), nu onderdeel van de BBL, vereist een zorgvuldige afweging van daglichttoetreding en warmtebeheersing. Een optimale lichttransmissie draagt bij aan een lager energieverbruik voor kunstverlichting, terwijl een beheerste g-waarde helpt oververhitting in de zomer en onnodig warmteverlies in de winter te voorkomen. Dit samenspel van factoren onderstreept de noodzaak om lichttransmissie – in al haar verschijningsvormen – integraal te benaderen binnen het bouwproces om aan de wettelijke prestatie-eisen te voldoen.

Geschiedenis van Lichttransmissie in de Bouw

Van rudimentair naar geavanceerd beheer

Het concept van lichttransmissie, licht dat door een materiaal beweegt, is in de bouw zo oud als het gebruik van transparante of semi-transparante materialen zelf. Denk aan de vroege vensters van dierenvellen, ingeolied papier of dun geschaafd hoorn; hun primaire functie was simpelweg daglicht binnenlaten, de elementen buiten houden. Er was toen geen sprake van meting, laat staan van optimalisatie. De introductie van glas, eerst in ruwe vormen door de Romeinen en later met verbeterde technieken door de eeuwen heen, markeerde een belangrijke stap. Het ging puur om de functionele doorlaatbaarheid.

Een ware technische evolutie, gericht op het beheersen en kwantificeren van lichttransmissie, zette pas echt in de 20e eeuw door. De naoorlogse periode zag een groeiende vraag naar comfort en energie-efficiëntie in gebouwen. Architecten en bouwers wilden niet alleen licht, maar ook de warmteafgifte en het binnenklimaat sturen. Dit leidde tot de ontwikkeling van isolerende beglazing, beginnend met dubbelglas. Daarmee ontstond de noodzaak om de specifieke prestaties van materialen, inclusief de zichtbare lichtdoorlaatbaarheid (LTA) en de overdracht van infrarode straling, nauwkeurig te kunnen meten en vergelijken.

De opkomst van coatings – aanvankelijk om warmteverlies te beperken (lage-emissiviteit coatings) en later om zonnewarmte te weren (zonwerende coatings) – transformeerde de benadering van lichttransmissie compleet. Het ging niet langer alleen om hoeveel zichtbaar licht erdoorheen kwam, maar ook welk deel van het elektromagnetisch spectrum werd doorgelaten of tegengehouden. Dit is bepalend voor de energiebalans van een gebouw. Standaardisatie, met methoden voor het meten van de spectrale eigenschappen, werd essentieel om de prestaties van deze nieuwe materialen te kunnen garanderen en vergelijken. Het heeft de weg geplaveid voor de complexe, multifunctionele beglazing die we vandaag de dag kennen, waarbij lichttransmissie een kritische, maar beheersbare parameter is binnen de totale bouwfysica.

Veelgestelde vragen

Lichttransmissie is de verhouding tussen de hoeveelheid doorgelaten zichtbaar licht en de hoeveelheid invallend zichtbaar licht op een materiaal, uitgedrukt als een percentage of een getal tussen 0 en 1.

Een hogere lichttransmissiewaarde betekent dat het materiaal meer natuurlijk daglicht doorlaat. Dit kan bijdragen aan een aangenamere leef- of werkomgeving en leiden tot een lager energieverbruik voor kunstverlichting.

De lichttransmissie wordt beïnvloed door factoren zoals het type materiaal, de dikte, eventuele coatings of zeefdrukken, en de mate van verstrooiing (haze-factor).

Gebruikte bronnen

Link gekopieerd!

Meer over bouwtechnieken en methodieken

Ontdek meer termen en definities gerelateerd aan bouwtechnieken en methodieken

Meer bouwtechnieken en methodieken termen Gerelateerde tools